Volledig bloedbeeld: uw waarden per levensfase

Het panel brengt drie reeksen cellen in kaart, die elk hun eigen rol hebben.

De rode reeks wordt ook wel het rood bloedbeeld genoemd. Daarin staan het aantal erytrocyten, de hoeveelheid hemoglobine, het hematocriet en de celindices. Het celvolume MCV is daarvan de belangrijkste, want het vertelt of cellen klein, normaal of groot zijn, en bij grote cellen spreekt men van een macrocytair bloedbeeld.

De witte reeks telt uw leukocyten, en een differentiatie splitst dat totaal naar de vijf soorten witte bloedcellen: neutrofielen, lymfocyten, monocyten, eosinofielen en basofielen. De bloedplaatjes vormen de derde reeks.

Niet elke waarde wordt gemeten. Het hematocriet rolt uit het aantal erytrocyten vermenigvuldigd met het MCV, en de MCH en MCHC volgen op hun beurt uit het hemoglobine, dus één artefact in de meting kan meerdere waarden tegelijk verschuiven. Het MCV heeft volgens de NVKC een referentie-interval van 80 tot 100 fl bij volwassenen; de grenzen van de overige onderdelen verschillen per laboratorium, dus kijk altijd naar de waarden op uw eigen uitslag.

Een bloedbeeld vertelt een vrouw iets anders afhankelijk van haar levensfase, want dezelfde waarde betekent in het derde trimester iets anders dan bij een vrouw van vijfentwintig buiten de zwangerschap.

Tijdens de zwangerschap neemt het plasmavolume sterk toe. Hemoglobine en hematocriet zijn concentraties, dus die dalen zonder dat er rode bloedcellen verloren gaan; dit heet verdunningsanemie en het is een normaal verschijnsel. Tegelijk stijgen de leukocyten en dalen de bloedplaatjes licht. Zolang u menstrueert, is er een terugkerend ijzerverlies waarbij het ferritine als eerste daalt; in het kraambed herstellen de waarden geleidelijk richting uw uitgangswaarde; en na de overgang stopt het maandelijkse bloedverlies en daalt uw ijzerbehoefte.

De waarden leggen elkaar uit, en bij vrouwen is dat extra zichtbaar. Een hemoglobine zonder MCV is richtingloos. Een MCV zonder RDW mist een gecombineerd tekort, bijvoorbeeld ijzer naast foliumzuur: het ene maakt cellen klein, het andere juist groot, en het gemiddelde lijkt dan volstrekt normaal. Een bloedarmoede zonder reticulocyten laat open of het beenmerg te weinig aanmaakt of dat er te veel verloren gaat.

En een normaal bloedbeeld sluit een tekort niet uit. Bij hevig menstrueel bloedverlies daalt het ferritine als eerste, daarna stijgt de RDW, vervolgens daalt het MCV en pas als laatste het hemoglobine. Een ferritine onder 30 µg/l naast een keurig bloedbeeld komt daardoor regelmatig voor.

Een bloedbeeld is zinvol bij aanhoudende vermoeidheid, bij hevig of langdurig menstrueel bloedverlies, rond een zwangerschapswens en tijdens de overgang, en bij een periodieke controle is het een goed basispanel. Het moment binnen uw cyclus is voor het bloedbeeld zelf minder bepalend dan vaak gedacht; wilt u ook het ijzerbeeld beoordelen, prik dan bij voorkeur niet tijdens of vlak na een hevige menstruatie.

Belangrijker is de preanalytiek, die een aanzienlijk deel van de afwijkende uitslagen verklaart. Blijft de band te lang om uw arm zitten, dan raakt het bloed geconcentreerder en komen alle celgetallen wat hoger uit. Reist een buisje te lang naar het lab, dan nemen de rode cellen vocht op, waardoor het MCV groter lijkt en het MCHC zakt. In EDTA kunnen bloedplaatjes samenklonteren, wat een te laag aantal oplevert, en een prik vlak na sporten drijft de leukocyten omhoog. Loop die checklist na voordat een afwijking klinisch wordt gemaakt.