Vervroegde overgang test: FSH, oestradiol en je schildklier

Bij een vervroegde overgang werken je eierstokken minder of niet meer voordat je 40 bent. Je menstruatie wordt onregelmatig of blijft weg, en je kunt klachten krijgen die bij de overgang horen, zoals opvliegers en nachtelijk zweten. Artsen noemen dit ook premature ovariële insufficiëntie, kortweg POI.

Een vervroegde overgang komt weinig voor: ongeveer 1 op de 100 vrouwen heeft haar laatste menstruatie voor haar 40e. Gemiddeld bereiken vrouwen in Nederland de menopauze op 50 of 51 jaar. Een overgang tussen je 40e en 45e heet relatief vroeg, maar valt niet onder een vervroegde overgang.

Welke klachten erbij kunnen horen, lees je in ons artikel over de symptomen van een vervroegde overgang.

Dat hangt af van je leeftijd. Vanaf je 40e wordt de overgang vastgesteld op je klachten en je cyclus, nadat andere oorzaken zijn uitgesloten. Een bloedtest kan dat niet bevestigen. Je FSH schommelt in de jaren voor je laatste menstruatie zo sterk dat een normale uitslag de overgang niet uitsluit.

Ben je jonger dan 40 en blijft je menstruatie weg of wordt die onregelmatig, dan hoort een bloedtest wel bij het onderzoek. Een verhoogd FSH met een laag oestradiol past dan bij een vervroegde overgang. Eén meting is niet genoeg voor die diagnose: een arts herhaalt de bepaling na 4 tot 6 weken.

Wil je eerst op een rij zetten welke klachten je hebt, doe dan de gratis overgangstest. Die bestaat uit vragen over je klachten, zonder bloedafname.

De test meet vier waarden in je bloed.

• FSH (follikelstimulerend hormoon) komt uit je hypofyse, een klier onder je hersenen. Het zet je eierstokken aan om eicellen te laten rijpen en oestrogeen te maken. Reageren je eierstokken minder goed, dan maakt je hypofyse meer FSH aan. Een hoog FSH betekent dus dat je lichaam harder moet werken om je eierstokken op gang te krijgen.
• Oestradiol is de belangrijkste vorm van oestrogeen, het vrouwelijke geslachtshormoon dat je eierstokken maken. Het wisselt over je cyclus en daalt als je eierstokken minder gaan werken.
• TSH (schildklierstimulerend hormoon) is het signaal waarmee je hypofyse je schildklier aanstuurt. Werkt je schildklier te traag, dan stijgt je TSH. Werkt hij te snel, dan daalt je TSH.
• Vrij T4 is het schildklierhormoon dat vrij in je bloed zit en dat je lichaam direct kan gebruiken. Samen met TSH laat het zien of je schildklier te traag of te snel werkt.

Een schildklier die niet goed werkt, geeft klachten die lastig te herkennen zijn en op de overgang kunnen lijken. Werkt je schildklier te snel, dan kun je afvallen terwijl je normaal eet, en last krijgen van hartkloppingen, trillende handen, onrust, veel zweten en slecht tegen warmte kunnen. Werkt hij te traag, dan kun je aankomen, het snel koud hebben, moe en traag zijn en last krijgen van verstopping.

Daarom meet een huisarts bij overgangsklachten zo nodig je TSH. Wil je alleen je schildklier laten meten, dan past de schildklierfunctietest. Wil je ook je ijzer, vitamine B12 en vitamine D laten meten, kijk dan naar het bloedonderzoek bij vermoeidheid.

• Je bent jonger dan 40, en je menstruatie blijft weg of komt onregelmatig.
• Je hebt klachten die op de overgang lijken en je wilt weten of je schildklier meespeelt.

Blijft je menstruatie weg, dan is de eerste vraag of je zwanger bent. Twijfel je, dan geeft een zwangerschapsbloedtest of een zwangerschapstest van de drogist daar eerst antwoord op.

Gebruik je de pil, een hormoonspiraal of andere hormonen? Die kunnen je cyclus en je overgangsklachten maskeren, en ze kunnen je FSH en oestradiol veranderen. Houd daar rekening mee als je je uitslag bekijkt.

Je ziet elke waarde met de eenheid en het referentiebereik van het laboratorium. Die bereiken verschillen per laboratorium, en FSH en oestradiol wisselen ook over je cyclus. Een BIG-geregistreerde arts beoordeelt je uitslag.

Een verhoogd FSH met een laag oestradiol past bij eierstokken die minder werken. Ben je jonger dan 40, bespreek de uitslag dan met je huisarts. Die herhaalt de meting en verwijst je zo nodig door om de oorzaak te laten onderzoeken. Ben je 40 of ouder, dan sluit een normaal FSH de overgang niet uit.

Een afwijkend TSH of vrij T4 kan wijzen op een schildklier die te traag of te snel werkt. Ook die uitslag bespreek je met je huisarts.

Na je bestelling regelen wij je verwijzing via ZorgDomein, en daar staat 1 werkdag voor. Bestel je 's avonds of in het weekend, dan begint dat de eerstvolgende werkdag. In de ZorgDomein-mail staat een barcode, die je op je telefoon laat zien bij de priklocatie. Zonder BSN ontbreekt die barcode: je print dan via de link in de mail je verwijzingsformulier en neemt dat mee naar de priklocatie.

Je kiest een priklocatie bij jou in de buurt. Veel locaties hebben een inloopspreekuur, bij andere maak je een afspraak. Nuchter zijn is voor deze test niet nodig.

Onze indicatieve planning, gerekend vanaf de afname, is ongeveer 48 uur voor FSH, oestradiol en TSH, en ongeveer 96 uur voor vrij T4. Daarna beoordeelt een arts je uitslag en zie je die online.