MCV waarde laag? Zo leest u de grootte van uw rode bloedcellen

Rode bloedcellen vervoeren met hun hemoglobine zuurstof door uw lichaam, en de MCV, voluit mean corpuscular volume, is het gemiddelde volume van één zo'n cel. De celteller meet de grootte van elke rode cel afzonderlijk terwijl die langs een sensor stroomt en rapporteert het gemiddelde, in femtoliter (fl). De waarde rolt automatisch mee zodra er een volledig bloedbeeld wordt bepaald. De normaalwaarde is 80 tot 100 fl en is bewust niet uitgesplitst naar geslacht: voor volwassen vrouwen en mannen geldt hetzelfde interval.

In combinatie met het hemoglobine geeft de MCV richting aan bloedarmoede. Is het hemoglobine laag, dan verdeelt de MCV die bloedarmoede in drie sporen: microcytair, met kleine cellen onder 80 fl, normocytair tussen 80 en 100 fl, en macrocytair, met grote cellen boven 100 fl. Zonder MCV weet u wel dát het hemoglobine laag is, maar niet in welke richting gezocht moet worden. De MCV wijst die richting aan en stelt zelf nooit een oorzaak vast.

Belangrijk om te weten: de MCV is een gemiddelde en zegt niets over de spreiding. Bestaan er in hetzelfde monster twee groepen cellen, kleine én grote, dan heffen die elkaar in dat gemiddelde op. Precies dat gebeurt bij een gecombineerd tekort, waarbij ijzertekort samengaat met een tekort aan vitamine B12 of foliumzuur: de MCV kan dan volledig normaal zijn terwijl er twee tekorten naast elkaar bestaan. De RDW, die de spreiding in celgrootte weergeeft, is in die situatie meestal wél verhoogd, en daarom wordt de MCV altijd samen met de RDW beoordeeld.

Tot slot telt de verwerking van de buis mee. In een EDTA-buis zwellen rode bloedcellen langzaam op, en een monster dat pas na ongeveer 24 uur wordt geanalyseerd, geeft een kunstmatig hogere MCV. Een licht verhoogde MCV zonder verdere afwijkingen is daarom eerst een vraag over de bewaartijd van het monster en pas daarna een klinische vraag.

Voor vrouwen ligt de meest voorkomende reden voor een dalende MCV bij het maandelijkse bloedverlies. Bij elke menstruatie verdwijnt er ijzer uit het lichaam, en is de menstruatie hevig of langdurig, met doorlekken, stolsels of meer dan zeven dagen bloeden, dan kan dat verlies structureel groter zijn dan wat de voeding per maand aanvult. Het lichaam dekt het verschil dan uit de eigen voorraad.

Die volgorde verklaart waarom de MCV vaak laat reageert. Eerst raakt de ijzervoorraad op, en dat ziet u aan een dalend ferritine. Pas als die voorraad echt leeg is, maakt het beenmerg kleinere cellen en zakt de MCV. Een normale MCV met een laag ferritine is daarom een heel gewoon en vooral vroeg beeld: het betekent dat u er op tijd bij bent. Is uw MCV laag, dan staat de ijzervoorraad meestal al langere tijd onder druk.

Niet elke lage uitslag komt door een tekort. Is de MCV laag terwijl het hemoglobine en het ferritine normaal zijn, dan kunnen erfelijk kleine rode bloedcellen in beeld komen, een zogeheten thalassemietrek, die vaker voorkomt bij mensen met een mediterrane, Aziatische, Afrikaanse of Midden-Oosterse achtergrond. Kenmerkend is dat het aantal rode bloedcellen normaal tot hoog is terwijl de cellen klein blijven. De Mentzer-index, de MCV gedeeld door het aantal rode bloedcellen, geeft daarbij een indicatie: boven de 13 wijst richting ijzertekort, onder de 13 richting een erfelijke oorzaak. Een indicatie is geen bewijs en zeker geen diagnose; rond een kinderwens is dit iets om met een arts te bespreken, ook omdat onderzoek bij de partner dan soms ter sprake komt.

De belangrijkste oorzaken van een lage MCV en de waarde waar een arts dan naar kijkt: bij hevig menstrueel bloedverlies en bij een hogere ijzerbehoefte in de zwangerschap is dat het ferritine, samen met het hemoglobine; bij erfelijk kleine cellen het aantal rode bloedcellen en de Mentzer-index, terwijl het ferritine dan doorgaans normaal is; bij bloedarmoede door een chronische aandoening of ontsteking is het een beoordeling door een arts, omdat het ferritine dan normaal of zelfs verhoogd kan zijn.

Aan de andere kant van het spectrum ligt de macrocytaire route. In de zwangerschap kan de MCV licht stijgen. Bij een vegetarisch of veganistisch voedingspatroon is vitamine B12 het aandachtspunt, omdat B12 vrijwel uitsluitend in dierlijke en verrijkte producten zit en een tekort aan B12 of foliumzuur de rode bloedcellen juist groter maakt. Wie plantaardig eet én veel menstrueel bloedverlies heeft, kan beide kanten tegelijk hebben, en dan is de MCV alleen niet genoeg.

De MCV wordt zelden apart aangevraagd; hij hoort bij het volledig bloedbeeld en wordt daar samen met het hemoglobine en de hematocriet beoordeeld. Laat de waarde in ieder geval meenemen bij aanhoudende vermoeidheid, kortademigheid bij inspanning, bleekheid of duizeligheid, en zeker wanneer u die klachten combineert met een hevige of langdurige menstruatie.

Er zijn een paar momenten waarop meten extra zinvol is: bij een kinderwens en aan het begin van een zwangerschap, omdat de ijzerbehoefte dan stijgt en een lage waarde vroeg opgemerkt wil worden; na een bevalling en tijdens de borstvoedingsperiode, wanneer de voorraad vaak nog niet is hersteld; en bij een vegetarisch of veganistisch voedingspatroon, waarbij vitamine B12 en foliumzuur de waarden zijn die het beeld compleet maken.

Bent u met ijzer begonnen, dan heeft opnieuw meten pas na enkele weken zin, omdat rode bloedcellen ongeveer drie maanden leven en het gemiddelde volume van de hele populatie langzaam verandert. Meet in dat geval altijd samen met het ferritine, want dat beweegt eerder. Neem een afwijkende uitslag mee naar uw huisarts of verloskundige, zeker als er klachten bij horen.