MCV waarde laag? Zo leest u de grootte van uw rode bloedcellen

Het MCV, voluit mean corpuscular volume, is het gemiddelde volume van één rode bloedcel. De waarde wordt uitgedrukt in femtoliter (fl) en rolt automatisch uit de celteller mee zodra er een volledig bloedbeeld wordt bepaald. De referentiewaarde op deze pagina is 80 tot 100 fl en is bewust niet uitgesplitst naar geslacht: voor volwassen vrouwen en mannen geldt hetzelfde interval.

In combinatie met het hemoglobine geeft het MCV richting aan bloedarmoede. Is het hemoglobine laag, dan verdeelt het MCV die bloedarmoede in drie sporen: microcytair (MCV onder 80 fl, kleine cellen), normocytair (80 tot 100 fl) en macrocytair (boven 100 fl, grote cellen). Zonder MCV weet u wel dát het hemoglobine laag is, maar niet in welke richting gezocht moet worden. Het MCV wijst die richting aan; het stelt zelf nooit een oorzaak vast.

Belangrijk om te weten: het MCV is een gemiddelde en zegt niets over de spreiding. Bestaan er in hetzelfde monster twee groepen cellen — kleine én grote — dan heffen die elkaar in dat gemiddelde op. Precies dat gebeurt bij een gecombineerd tekort, waarbij ijzertekort samengaat met een tekort aan vitamine B12 of foliumzuur. Het MCV kan dan volledig normaal zijn terwijl er twee tekorten naast elkaar bestaan. Een normaal MCV sluit een tekort dus niet uit. De RDW, die de spreiding in celgrootte weergeeft, is in die situatie meestal wél verhoogd. Om die reden wordt het MCV altijd samen met de RDW en de overige celindices beoordeeld, nooit in zijn eentje.

Tot slot telt de verwerking van de buis mee. In een EDTA-buis zwellen rode bloedcellen langzaam op. Wordt een monster pas na ongeveer 24 uur geanalyseerd, dan valt het MCV kunstmatig hoger uit en de MCHC juist lager. Een licht verhoogd MCV zonder verdere afwijkingen is daarom eerst een vraag over de bewaartijd van het monster en pas daarna een klinische vraag.

Voor vrouwen ligt de meest voorkomende reden voor een dalend MCV bij het maandelijkse bloedverlies. Bij elke menstruatie verdwijnt er ijzer uit het lichaam. Is de menstruatie hevig of langdurig — doorlekken, stolsels, meer dan zeven dagen bloeden — dan kan dat verlies structureel groter zijn dan wat de voeding per maand aanvult. Het lichaam dekt het verschil dan uit de eigen voorraad.

Die volgorde verklaart waarom het MCV vaak láát reageert. Eerst raakt de ijzervoorraad op, en dat ziet u aan een dalend ferritine. Pas als die voorraad echt leeg is, maakt het beenmerg kleinere cellen en zakt het MCV. Een normaal MCV met een laag ferritine is daarom een heel gewoon en vooral vroeg beeld: het betekent niet dat er niets aan de hand is, maar dat u er op tijd bij bent. Is uw MCV waarde laag, dan staat de ijzervoorraad meestal al langere tijd onder druk.

Niet elke lage uitslag komt door een tekort. Is het MCV laag terwijl het hemoglobine en het ferritine normaal zijn, dan kunnen erfelijk kleine rode bloedcellen in beeld komen, een zogeheten thalassemietrek. Dat komt vaker voor bij mensen met een mediterrane, Aziatische, Afrikaanse of Midden-Oosterse achtergrond. Kenmerkend is dat het aantal rode bloedcellen normaal tot hoog is terwijl de cellen klein blijven. De Mentzer-index — het MCV gedeeld door het aantal rode bloedcellen — geeft daarbij een indicatie: boven de 13 wijst richting ijzertekort, onder de 13 richting een erfelijke oorzaak. Een indicatie is geen bewijs en zeker geen diagnose. Rond een kinderwens is dit wel iets om met een arts te bespreken, ook omdat onderzoek bij de partner dan soms ter sprake komt. Die afweging hoort in de spreekkamer, niet op deze pagina.

De belangrijkste oorzaken van een laag MCV en de waarde waar meestal naar wordt gekeken:

Aan de andere kant van het spectrum ligt de macrocytaire route. In de zwangerschap kan het MCV licht stijgen. En bij een vegetarisch of veganistisch voedingspatroon is vitamine B12 het aandachtspunt, omdat B12 vrijwel uitsluitend in dierlijke en in verrijkte producten zit; een tekort aan B12 of foliumzuur maakt de rode bloedcellen juist groter. Wie plantaardig eet én veel menstrueel bloedverlies heeft, kan beide kanten tegelijk hebben — en dan is het MCV alleen niet genoeg.

Het MCV wordt zelden apart aangevraagd; het hoort bij het volledig bloedbeeld en wordt daar samen met het hemoglobine en de hematocriet beoordeeld. Laat de waarde in ieder geval meenemen bij aanhoudende vermoeidheid, kortademigheid bij inspanning, bleekheid of duizeligheid — en zeker wanneer u die klachten combineert met een hevige of langdurige menstruatie.

Er zijn een paar momenten waarop meten extra zinvol is. Bij een kinderwens en aan het begin van een zwangerschap, omdat de ijzerbehoefte dan stijgt en een lage waarde vroeg opgemerkt wil worden. Na een bevalling en tijdens de borstvoedingsperiode, wanneer de voorraad vaak nog niet is hersteld. En bij een vegetarisch of veganistisch voedingspatroon, waarbij vitamine B12 en foliumzuur de waarden zijn die het beeld compleet maken.

Bent u met ijzer begonnen, dan heeft opnieuw meten pas na enkele weken zin. Rode bloedcellen leven ongeveer drie maanden, dus het gemiddelde volume van de hele populatie verandert langzaam. Meet in dat geval altijd samen met het ferritine, want dat beweegt eerder. Neem een afwijkende uitslag mee naar uw huisarts of verloskundige, zeker als er klachten bij horen; zij bepalen welk vervolgonderzoek passend is.