LDL-cholesterol bij vrouwen: hoe uw waarde met uw levensfase meebeweegt

LDL staat voor low-density lipoproteïne: het deeltje dat cholesterol door uw bloed vervoert en dat de vaatwand kan binnendringen. De uitslag telt het cholesterol in al die deeltjes bij elkaar op.

Wat op een uitslag vrijwel nooit wordt uitgelegd, is dat dit getal bij vrouwen niet stabiel is. Het beweegt mee met de hormonale levensfase, en die beweging is groot genoeg om een uitslag van drie jaar geleden onvergelijkbaar te maken met die van vandaag.

Er is nog een reden waarom uw levensfase ertoe doet. In een gewoon lipidenprofiel wordt de LDL meestal niet gemeten maar afgeleid uit uw totaal cholesterol, uw HDL en uw triglyceriden. Oestrogeen in tabletvorm verhoogt juist die triglyceriden, en omdat die in de berekening worden afgetrokken, kan uw berekende LDL daardoor gunstiger uitvallen dan de werkelijke deeltjeslast rechtvaardigt. Non-HDL-cholesterol en apolipoproteïne B kennen die gevoeligheid niet.

Stel uzelf bij elke uitslag daarom twee vragen: in welke levensfase is er geprikt, en gebruikte u op dat moment hormonen in tabletvorm.

De vraag die op deze pagina hoort, is niet of LDL schadelijk is, maar waarom een waarde die jarenlang keurig was, rond uw vijftigste ineens stijgt.

Het antwoord is de overgang zelf, en het is geen kwestie van minder goed op uzelf letten. In langlopend onderzoek onder vrouwen die de overgang doormaakten, stijgen het totaal cholesterol, de LDL en het apolipoproteïne B in het jaar rond de laatste menstruatie. Die stijging is los te zien van het ouder worden: zij hangt aan de hormonale overgang zelf, niet aan het aantal verjaardagen. Vrouwen die dat niet weten, zoeken de verklaring bij hun eetpatroon en vinden daar niets, omdat daar niets te vinden is.

Het gevolg voor de beoordeling is groter dan het lijkt. Voor de overgang bent u door uw hormonale profiel relatief beschermd, en daarna verdwijnt dat verschil grotendeels. Uw hart- en vaatrisico wordt daarmee een stuk minder afhankelijk van uw geslacht en veel meer van uw bloeddruk, uw rookgedrag, uw gewicht en uw familiegeschiedenis. Precies in die fase wordt een lipidenprofiel dus voor het eerst echt informatief.

Daar staat een hardnekkig probleem tegenover: hart- en vaatziekten worden bij vrouwen structureel later herkend en minder vaak behandeld dan bij mannen met een vergelijkbaar risico. Dat maakt een uitslag die u zelf in handen heeft geen vervanging van een arts, maar wel een reden om het gesprek aan te gaan in plaats van af te wachten.

En dan het getal op het papier. De bovengrens van 3,0 mmol/l is een referentiewaarde uit de bevolking en geen streefwaarde. Wat voor u een goede waarde is, hangt af van uw totale risico, en dat risico verandert juist in deze levensfase. Een LDL van 3,4 betekent iets anders bij een vijfenveertigjarige zonder verdere risicofactoren dan bij een zestigjarige met een verhoogde bloeddruk. Leg uw uitslag daarom naast uw HDL, uw triglyceriden en uw bloeddruk, en bespreek het geheel met uw arts.

Een laatste opmerking over erfelijkheid: een sterk verhoogde LDL zonder medicatie, zeker als er in uw familie op jonge leeftijd hart- en vaatziekten voorkomen, is voor een arts reden om verder te kijken. Een bloedwaarde stelt die vraag, uw arts beantwoordt hem.

Voor een LDL-bepaling hoeft u niet op een bepaalde cyclusdag te prikken. De schommeling over de cyclus is enkele procenten en daarmee kleiner dan het verschil tussen twee metingen op willekeurige dagen. Wilt u waarden over de jaren heen vergelijken, kies dan liever een vast laboratorium dan een vaste cyclusdag.

Er zijn wel momenten waarop een uitslag u misleidt. Tijdens de zwangerschap stijgen cholesterol en LDL fysiologisch en fors, met een piek in het derde trimester. Een lipidenprofiel uit die periode is niet te beoordelen en hoort niet als uitgangswaarde te worden gebruikt. Wacht minstens zes tot acht weken na de bevalling. Ook na een operatie, een ernstige infectie of een ziekenhuisopname daalt de LDL wekenlang, waardoor de uitslag gunstiger oogt dan terecht is.

Een zinvol moment om wél te meten is het begin van de overgangsklachten. Een waarde uit die fase geeft u een uitgangspunt waartegen u latere metingen kunt afzetten, in plaats van pas te meten als de stijging al achter de rug is.

Is uw LDL onverwacht hoog, laat dan eerst een onderliggende oorzaak uitsluiten voordat er over voeding wordt gesproken. Een traag werkende schildklier is daarvan de klassieke verklaring en komt bij vrouwen aanzienlijk vaker voor dan bij mannen; een TSH-bepaling sluit dat eenvoudig uit. Overweeg daarnaast non-HDL-cholesterol mee te laten bepalen, want dat getal blijft betrouwbaar als uw triglyceriden hoog zijn of als u niet nuchter bent geprikt.