Na de menopauze stijgt bij veel vrouwen het LDL-cholesterol, vaak met zo'n 10 tot 15%. Dat hangt samen met het wegvallen van oestrogeen, dat je hart- en vaatstelsel mee beschermde (Santoro, 2016). Een ongunstig cholesterolprofiel geeft geen klachten, maar verhoogt je risico op hart- en vaatziekten op de lange termijn. Een lipidenpaneel laat zien hoe je ervoor staat.
Dit artikel hoort bij onze postmenopauze-serie. Ik merk dat veel vrouwen hart- en vaatziekten vooral met mannen associëren, terwijl het de belangrijkste doodsoorzaak bij vrouwen is. Hieronder lees je waarom je risico na de overgang verschuift, welke waarden inzicht geven en wat je zelf kunt doen.
Waarom verandert je cholesterol na de menopauze?
Je cholesterol verandert na de menopauze vooral doordat oestrogeen daalt. Oestrogeen hielp je LDL-cholesterol (het ongunstige) lager te houden en je HDL-cholesterol (het gunstige) op peil. Valt die invloed weg, dan verschuift je profiel vaak de verkeerde kant op.
Dit gaat geleidelijk en zonder dat je het voelt.
In de jaren rond de overgang zie je vaak een stijging van het totaal cholesterol en het LDL, en soms een daling van het HDL. Ook de triglyceriden kunnen oplopen. Daardoor kan je hart- en vaatrisico geleidelijk toenemen, ook als je leefstijl niet verandert.
Hoe groot is het hart- en vaatrisico voor vrouwen?
Hart- en vaatziekten zijn een belangrijke doodsoorzaak bij vrouwen, en het risico neemt na de menopauze toe. Voor de overgang lopen vrouwen gemiddeld minder risico dan mannen van dezelfde leeftijd. Dat verschil wordt na de menopauze kleiner.
De symptomen van een hartprobleem kunnen bij vrouwen anders zijn dan het klassieke beeld. Naast pijn op de borst kunnen klachten als vermoeidheid, kortademigheid of pijn tussen de schouderbladen voorkomen.
Daarom is het zinvol om je risicofactoren in beeld te brengen, juist als je je goed voelt. Cholesterol is daar een van. De NHG-Standaard CardioVasculair Risicomanagement beschrijft hoe artsen in Nederland dat risico wegen, op basis van meerdere factoren samen.
Welke cholesterolwaarden geven inzicht?
Eén cholesterolgetal zegt weinig, het gaat om het hele profiel. Een lipidenpaneel kijkt naar verschillende waarden samen, zodat je ziet hoe ze zich tot elkaar verhouden. De tabel hieronder legt uit wat elke waarde laat zien.
| Waarde | Wat het laat zien |
|---|---|
| Totaal cholesterol | De totale hoeveelheid cholesterol in je bloed |
| LDL-cholesterol | Het ongunstige deel, dat zich in de vaatwand kan ophopen |
| HDL-cholesterol | Het gunstige deel, dat cholesterol mee terugvoert |
| Triglyceriden | Vetten in je bloed, die mee je risico beïnvloeden |
Geen enkele waarde zegt op zichzelf of je risico hoog is. Artsen kijken naar de combinatie, samen met je leeftijd, bloeddruk, roken en familiegeschiedenis. Een verhoogd LDL met een laag HDL is meestal ongunstiger dan een los verhoogd getal.
Wil je je profiel laten meten? De Lipiden test kijkt naar totaal cholesterol, LDL, HDL en triglyceriden in één afname. Een afwijkende uitslag bespreek je daarna met je huisarts.
Wat kun je zelf doen voor je hart?
Een groot deel van je hart- en vaatrisico kun je zelf beïnvloeden via leefstijl. Voeding, beweging en niet roken hebben samen veel effect. Ze vervangen geen medische behandeling, maar ondersteunen je hart wel.
Wat volgens richtlijnen kan helpen:
- Voeding met meer groente, fruit, vezels en onverzadigde vetten
- Minder verzadigd vet, zout en snelle suikers
- Regelmatig bewegen, idealiter minstens 150 minuten matig intensief per week
- Stoppen met roken, wat een van de grootste winsten oplevert
Leefstijl verlaagt je risico, maar geeft geen garantie. Bij een sterk verhoogd cholesterol of een hoog totaalrisico kan medicatie zinvol zijn. Wat voor jou past, bepaal je samen met je huisarts.
Wil je het bredere plaatje van wat er na de overgang verandert? Lees dan ons artikel over wat er na de overgang gebeurt. Naast je hart verandert ook je botgezondheid, daarover lees je in onze pillar over botontkalking na de overgang.
Cholesterol testen via Lunara: zo werkt het
Je hebt voor een lipidenpaneel geen verwijzing van de huisarts nodig. Je bestelt online, plant een afspraak bij een priklocatie bij jou in de buurt en laat in de ochtend bloed afnemen. Je ontvangt je uitslag digitaal, doorgaans binnen enkele werkdagen.
Elk resultaat krijgt context van een BIG-geregistreerde arts, per waarde. Zo weet je niet alleen wat je LDL of HDL is, maar ook wat dat in jouw situatie kan betekenen en of een gesprek met je huisarts logisch is.
Veelgestelde vragen
Moet ik nuchter zijn voor een cholesteroltest?
Voor totaal cholesterol, LDL en HDL is nuchter zijn vaak niet strikt nodig. Voor een betrouwbare triglyceridenwaarde wordt nuchter prikken soms wel geadviseerd. Volg het advies dat je bij je test krijgt.
Is een hoog cholesterol na de menopauze normaal?
Een stijging van het LDL na de menopauze komt vaak voor en hangt samen met het dalende oestrogeen. Vaak voorkomend betekent niet zonder belang. Of jouw waarde aandacht vraagt, hangt af van je totale risicoprofiel.
Verlaagt hormoontherapie mijn cholesterol?
Hormoontherapie kan invloed hebben op je cholesterolprofiel, maar wordt niet voorgeschreven om cholesterol te verlagen. Of het voor jou geschikt is, hangt van veel factoren af. Bespreek dit altijd met je huisarts of specialist.
Bronnen
- Santoro N. Perimenopause: From Research to Practice. J Womens Health (Larchmt). 2016;25(4):332-339.
- NHG-Standaard CardioVasculair Risicomanagement (CVRM). Nederlands Huisartsen Genootschap. Beschikbaar via nhg.org.
- Gezondheidsraad. Richtlijnen goede voeding. Den Haag, Gezondheidsraad.
- Thuisarts.nl. Ik heb een verhoogd cholesterol. Beschikbaar via thuisarts.nl.
Elk bloedtestresultaat via Lunara bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Voor behandelbeslissingen bespreek je je resultaten met je huisarts.
Tags
Auteur
