Perimenopauze is de fase waarin je eierstokken minder hormonen gaan maken en je cyclus onregelmatig wordt. Die aanloop naar de menopauze noemen we de perimenopauze. Bij de meeste vrouwen begint hij tussen het veertigste en vijfenveertigste levensjaar.
Je bent 43, je cyclus loopt sinds een paar maanden door elkaar en je slaapt slecht. Je hebt een korter lontje dan je van jezelf kent. Je huisarts zegt dat je bloedwaarden er goed uitzien.
Toch voel je dat er iets verschuift. Herkenbaar? Zo dient deze fase zich vaak aan.
Veel vrouwen denken bij de overgang meteen aan opvliegers. Daardoor missen ze de jaren die eraan voorafgaan. De perimenopauze gaat schuil achter klachten die we wijten aan stress, drukte of leeftijd.
Hieronder lees je wat er gebeurt en welke signalen erbij horen. Ook lees je wanneer een bloedtest iets toevoegt en wat je zelf kunt doen.
Wat is de perimenopauze?
De perimenopauze is de overgangsfase naar de menopauze. De menopauze is het moment dat je een jaar geen menstruatie meer hebt gehad. In deze fase maken je eierstokken steeds wisselender hoeveelheden oestrogeen en progesteron aan. Die schommelingen veroorzaken de klachten.
Het lastige is dat het wisselt. De ene maand voel je je prima, de volgende maand slaap je slecht. Omdat je nog gewoon menstrueert, leg je het verband met de overgang vaak niet. Lees ook over de vijf fases van de overgang, van perimenopauze tot postmenopauze.
Wat is het verschil tussen perimenopauze en premenopauze?
Die twee woorden worden vaak door elkaar gebruikt, en dat verwart. Premenopauze slaat meestal op de hele vruchtbare tijd voor de overgang. Je cyclus was toen nog regelmatig.
De perimenopauze is de fase daarna: je menstrueert nog, maar je hormonen schommelen al.
In de praktijk gebruiken veel websites premenopauze als synoniem voor perimenopauze. Kijk daarom naar wat er beschreven wordt en niet naar het woord zelf.
De meest voorkomende symptomen van perimenopauze
De eerste signalen draaien vaak om je cyclus en je nachtrust. Ze verschijnen nog voordat opvliegers beginnen. Niet elke vrouw heeft alles, en de volgorde verschilt. Vaak is een combinatie van klachten het eerste echte signaal.
- Een veranderende cyclus: korter, langer of grilliger dan je gewend bent
- Slechter slapen of 's nachts wakker liggen
- Stemmingswisselingen, prikkelbaarheid of meer angst
- Vermoeidheid die niet past bij je nachtrust
- Hartkloppingen, soms zonder duidelijke aanleiding
- Een mistig hoofd of moeite met concentreren
- Vaginale droogheid of pijn bij het vrijen
Vaginale droogheid komt meestal later dan de cyclusklachten. Die hoort bij een oestradiol dat structureel lager wordt, en niet bij de schommelingen zelf.
Veel van deze klachten passen ook bij stress, een trage schildklier of een ijzertekort. Daarom zijn ze zo makkelijk te missen. Twijfel je of het de overgang is of iets anders? Lees ons artikel over overgang of burn-out.
Ook rusteloze benen horen erbij, en die hangen vaak samen met je ijzer.
Een droge mond is een minder bekend symptoom dat veel vrouwen wel herkennen.
Op welke leeftijd begint de perimenopauze?
De perimenopauze begint bij de meeste vrouwen tussen hun veertigste en vijfenveertigste, maar het kan eerder. De gemiddelde leeftijd van de menopauze in Nederland ligt rond de 51 jaar. De perimenopauze gaat daar gemiddeld vier tot acht jaar aan vooraf. Bij sommige vrouwen loopt deze fase op tot ongeveer tien jaar.
Begint het voor je veertigste, bespreek dat dan met een arts. Het kan wijzen op een vroege overgang. Volgens de NHG en de NVOG vraagt dat extra aandacht.
Een vroege overgang heeft op termijn gevolgen voor je botten en je hart. We zetten de symptomen van een vervroegde overgang apart op een rij. Lees ook over de gemiddelde leeftijd van de overgang.
Welke hormonen veranderen, en in welke volgorde?
De overgang is geen aan-knop maar een spectrum. De hormonen verschuiven in een grove volgorde, al verschilt dat per vrouw. De tabel hieronder laat zien wat er verandert en wanneer meten zinvol is.
| Hormoon | Wat er gebeurt | Beste moment om te meten |
|---|---|---|
| Progesteron | Daalt vaak als eerste, doordat de eisprong onregelmatiger wordt | Luteale fase, rond dag 19-22 bij een cyclus van 28 dagen |
| FSH | Stijgt geleidelijk, maar schommelt sterk van maand tot maand | Cyclusdag 2-5, als je nog menstrueert |
| Oestradiol (E2) | Grillige pieken en dalen, daalt na de menopauze structureel | Cyclusdag 2-5, of op klachtmoment |
| LH | Stijgt mee met FSH, vaak minder uitgesproken | Samen met FSH, cyclusdag 2-5 |
Onthoud dit: in de perimenopauze schommelen je hormonen juist. Een enkele meting is een startpunt, geen diagnose. Het patroon over twee of drie metingen zegt meer dan een losse uitslag.
Houd je cyclus en klachten bij
Een losse bloedwaarde zegt in deze fase weinig. Je eigen verslag is daarom vaak het beste dat je meeneemt naar je huisarts. De NHG-Standaard De overgang stelt je verhaal en je cyclus centraal.
Wat de moeite waard is om een paar maanden bij te houden:
- De lengte van je cyclus en hoe die verschuift
- Hoe hevig je menstruatie is en of er ongewoon bloedverlies optreedt
- Wanneer opvliegers, slechte nachten of stemmingswisselingen optreden, en hoe vaak
- Wat je merkt rond de eisprong en in de week voor je menstruatie
Na twee tot drie maanden zie je vaak een patroon. In losse weken merk je dat niet op.
Kun je de perimenopauze testen?
Een enkele bloedwaarde stelt de perimenopauze niet vast, omdat je hormonen juist schommelen. Toch kan een meting helpen. Dat geldt vooral om andere oorzaken uit te sluiten, of bij een vroeg begin. FSH stijgt geleidelijk in deze fase, maar kan van maand tot maand verschillen.
Vaak is het zinvol om naast je hormonen ook je schildklier en je ijzer te bekijken. Die kunnen dezelfde klachten geven. De Menopauze Check kijkt naar de hormonen die bij deze fase horen.
Wil je breder kijken naar je hormonen, dan brengt de Hormonen Vrouw meer waarden in beeld. Lees ook welke hormonen je rond de overgang laat prikken.
Waarom schommelen de hormonen zo grillig?
Die hormonale achtbaan maakt de perimenopauze zo verwarrend, en ze heeft een verklaring. In je vruchtbare jaren rijpt elke maand een eicel. Naarmate het aantal follikels afneemt, raakt dat proces uit de pas.
Daardoor daalt je oestradiol niet rustig, maar schiet het heen en weer. Soms maakt je lichaam juist extra oestrogeen aan, en een week later is het diep weggezakt. Die pieken en dalen geven veel van de klachten, niet alleen het lage niveau. Progesteron is intussen vaak al blijvend laag, omdat er minder eisprongen zijn.
Zo raakt de verhouding tussen oestrogeen en progesteron uit balans. Voor het meten betekent dat twee dingen. Een: het tijdstip in je cyclus doet ertoe. Twee: een meting vangt maar een momentje van een bewegend beeld.
Is het de overgang, of toch iets anders?
Veel klachten in de perimenopauze zijn niet uniek. Vermoeidheid, somberheid, hartkloppingen en een mistig hoofd passen ook bij een trage schildklier. Ook een ijzertekort of lange stress geeft die klachten.
Juist omdat ze overlappen, is het zinvol om bij twijfel breder te kijken. Voor de hartkloppingen zelf lees je wanneer hartkloppingen in de overgang om onderzoek vragen.
| Klacht | Past bij de overgang | Kan ook wijzen op |
|---|---|---|
| Vermoeidheid, kouwelijk | Ja | Trage schildklier (TSH), ijzertekort (ferritine) |
| Hartkloppingen | Ja | Schildklier, bloedarmoede, angst |
| Somberheid, prikkelbaar | Ja | Stress, depressie, schildklier |
| Mistig hoofd, slecht concentreren | Ja | Slaaptekort, stress, vitamine B12-tekort (B12) |
Neem je schildklier en je ijzer daarom mee als je je hormonen laat prikken. Zo voorkom je dat je een behandelbare oorzaak over het hoofd ziet. Twijfel je tussen overgang en uitputting, lees dan ons artikel over overgang of burn-out.
Welke klachten passen bij welke fase?
Het kan lastig zijn om te bepalen waar je staat. Een ruwe schets per fase helpt je je eigen patroon te herkennen.
- Vroege perimenopauze: je cyclus wordt korter of grilliger, progesteron daalt en je merkt soms PMS-achtige klachten. FSH kan nog normaal zijn.
- Late perimenopauze: langere periodes zonder menstruatie, duidelijk verhoogd FSH, dalend oestradiol met schommelingen, opvliegers en slaapproblemen.
- Menopauze: twaalf maanden geen menstruatie, FSH structureel verhoogd en oestradiol structureel laag.
- Postmenopauze: stabiel lage hormoonspiegels, klachten nemen bij de meesten geleidelijk af. Lees meer over wat er na de overgang gebeurt.
Wat kun je zelf doen?
De perimenopauze is een natuurlijke fase en geen ziekte. De klachten zijn vaak wel goed te verlichten. Aandacht voor slaap, beweging en stress maakt voor veel vrouwen verschil. Dat vervangt geen medische behandeling, maar helpt je grip te houden.
- Slaap: houd een vast slaapritme aan, ook in het weekend. Zorg voor een koele, donkere slaapkamer.
- Beweging: beweeg regelmatig, met aandacht voor kracht en je botten. Wandelen, traplopen en krachttraining ondersteunen je botdichtheid, die na de menopauze sneller daalt.
- Voeding: het Voedingscentrum adviseert gevarieerd eten met genoeg eiwit en calcium. Voor vrouwen vanaf 50 jaar adviseert de Gezondheidsraad extra vitamine D.
- Prikkels: let op alcohol en cafeïne, die opvliegers en slaap kunnen verstoren.
- Steun: praten met anderen in dezelfde fase helpt. Stichting Menopauze biedt goede informatie.
Wat het meeste verschil maakt, verschilt per vrouw. Slaap je slecht, lees dan over slecht slapen in de overgang. Kom je onverklaarbaar aan, lees dan over gewichtstoename in de overgang.
Grijpen je klachten in je dagelijks leven in, bespreek dan de opties met je huisarts. Lees ook over hormoontherapie bij de overgang. Volgens de NHG kan die bij hinderlijke klachten helpen.
Wanneer naar de huisarts?
Ga naar je huisarts als je klachten je dagelijks leven beïnvloeden. Doe dat ook bij klachten voor je veertigste, of bij ongewoon bloedverlies. De NHG-Standaard De overgang en Thuisarts.nl beschrijven hoe huisartsen hier in Nederland naar kijken.
Bij Lunara prik je zonder verwijzing bij een locatie bij jou in de buurt. Je krijgt per waarde een beoordeling van een BIG-geregistreerde arts. Zo weet je wat je waarden in jouw situatie kunnen betekenen. Een bloedtest vervangt geen gesprek met je huisarts, maar geeft je wel een goed startpunt.
Verder lezen
- Supplementen in de overgang: wat werkt en wat je kunt meten
- Lenzetto spray: ervaringen en werking
- Femoston: ervaringen en bijwerkingen
- Estradiol-pleister: hoe werkt het en voor wie
- Mirena-spiraal in de overgang
Veelgestelde vragen
Hoe weet je of je in de perimenopauze zit?
Aan het patroon, niet aan een enkele uitslag. Een cyclus die korter of onregelmatiger wordt, is meestal het eerste teken. Komen daar slechte nachten, stemmingswisselingen of opvliegers bij, dan past dat beeld bij de perimenopauze.
Wat is de normale leeftijd voor de perimenopauze?
Bij de meeste vrouwen tussen hun veertigste en vijfenveertigste. De menopauze volgt in Nederland gemiddeld rond het 51e jaar.
Hoe lang duurt de perimenopauze?
Gemiddeld vier tot acht jaar, en bij sommige vrouwen tot ongeveer tien jaar. De fase eindigt bij de menopauze, het moment dat je een jaar geen menstruatie hebt gehad.
Kun je perimenopauze hebben en nog menstrueren?
Ja, dat is juist kenmerkend. In de perimenopauze menstrueer je nog, maar wordt je cyclus onregelmatiger. Pas na een jaar zonder menstruatie spreek je van de menopauze.
Geeft een hormoontest uitsluitsel?
Niet altijd, omdat je hormonen schommelen. Een test kan wel helpen om andere oorzaken uit te sluiten, of bij een vroeg begin. Bespreek de uitslag met een arts.
Zie Lunarahealth vaker in Google
Voeg ons toe als voorkeursbron. Google laat onze artikelen dan vaker zien in je zoekresultaten en in AI-overzichten. Je kunt dit op elk moment weer uitzetten.
Dat lukte niet. Probeer het opnieuw.
Auteur
Lunarahealth
Dr. Naimi, BIG-geregistreerde arts, ziet toe op de medische standaarden achter onze content en beoordelingen. Lees ons medisch beleid
