"Ben ik nou in de overgang of niet?" Die vraag krijg ik vaker dan welke andere ook, meestal van vrouwen rond de 45 die merken dat hun cyclus rommelt maar geen idee hebben waar ze staan. Het eerlijke antwoord: de overgang is geen aan-uitknop, maar een reis die jaren duurt en in herkenbare fases verloopt.
Het mooie van die fases kennen, is dat je je eigen lichaam beter kunt plaatsen. Niet om jezelf in een hokje te stoppen, maar om te begrijpen dat wat je voelt logisch is en bij een fase hoort.
Waarom denken in fases helpt
Artsen gebruiken internationaal de zogeheten STRAW-indeling om de overgang te beschrijven. Die deelt de reproductieve levensloop op in stadia, op basis van je cyclus en je hormonen. Je hoeft die termen niet te kennen, maar het idee erachter is nuttig: de overgang verloopt geleidelijk, en wat normaal is in de ene fase, hoeft dat in de andere niet te zijn. Thuisarts beschrijft de overgang dan ook als een proces dat gemiddeld zo'n vier tot zeven jaar duurt.
De vijf fases op een rij
| Fase | Wat er gebeurt | Wat je kunt merken |
|---|---|---|
| 1. Premenopauze | Regelmatige cyclus, hormonen nog in balans | Doorgaans weinig tot niets |
| 2. Vroege perimenopauze | Cyclus wordt onregelmatig, oestrogeen schommelt | Wisselende menstruatie, eerste opvliegers, slechter slapen |
| 3. Late perimenopauze | Cyclus valt steeds vaker uit, hormonen dalen | Lange tussenpozen, heftiger opvliegers, stemmingswisselingen |
| 4. Menopauze | Het moment, achteraf vastgesteld na 12 maanden zonder menstruatie | Wordt pas met terugwerkende kracht herkend |
| 5. Postmenopauze | Oestrogeen blijft laag en stabiel | Opvliegers nemen vaak af; aandacht voor botten en hart |
Fase 1: premenopauze
Je cyclus is nog regelmatig en je hormonen doen hun werk zoals altijd. Sommige vrouwen merken in de aanloop al subtiele veranderingen in stemming of energie, maar van echte overgangsklachten is nog geen sprake.
Fase 2 en 3: de perimenopauze
Dit is de fase waar de meeste vrouwen het over hebben als ze "de overgang" zeggen. Je oestradiol gaat schommelen, je cyclus wordt grillig en klachten als opvliegers, slaapproblemen en prikkelbaarheid kunnen opkomen. Juist die schommelingen maken testen lastig: één meting zegt weinig, want morgen kan de waarde alweer anders zijn. Wil je dieper ingaan op deze periode, lees dan onze uitgebreide gids over de perimenopauze.
Fase 4: de menopauze zelf
De menopauze is strikt genomen één dag: je allerlaatste menstruatie. Het lastige is dat je dat pas zeker weet als er twaalf maanden voorbij zijn zonder bloeding. Tot die tijd weet je niet of er nog een menstruatie komt.
Fase 5: postmenopauze
Hierna blijven je hormonen op een laag, rustig niveau. De heftigste klachten nemen voor veel vrouwen af, maar de aandacht verschuift naar je botten en je hart-en-vaatgezondheid, die zonder oestrogeen kwetsbaarder worden.
Wanneer voegt een test echt iets toe?
In de schommelende perimenopauze is een hormoontest meestal geen betrouwbare graadmeter. De NHG-richtlijn voor huisartsen stelt dan ook dat de diagnose overgang vooral op klachten en cyclus berust, niet op een bloedtest. Een test wordt interessanter als:
- je jonger dan 40 bent en je menstruatie wegblijft (mogelijk vervroegde overgang, dan zijn FSH en oestradiol relevant);
- je klachten hebt die ook bij een schildklierprobleem passen, zoals vermoeidheid (denk aan TSH);
- je een breder beeld van je hormonale en metabole gezondheid wilt, bijvoorbeeld met een hormonenpanel voor vrouwen.
Bespreek een testuitslag altijd met je huisarts. Een getal is een momentopname, jouw verhaal is het hele plaatje.
Veelgestelde vragen over de fases
Kan ik fases overslaan?
Nee, de volgorde ligt vast, maar het tempo verschilt enorm. De ene vrouw zit jaren in de late perimenopauze, de andere gaat er relatief snel doorheen. Soms lijkt het of een fase wordt overgeslagen omdat de klachten zo mild zijn dat je ze nauwelijks opmerkt.
Kan ik in de perimenopauze nog zwanger worden?
Ja. Zolang je af en toe nog ovuleert, is zwangerschap mogelijk, ook al is je cyclus grillig. Pas na twaalf maanden zonder menstruatie ben je officieel postmenopauzaal. Bespreek met je huisarts wat dit betekent voor anticonceptie.
Verschilt het per vrouw wanneer de overgang begint?
Sterk. Genetische aanleg speelt een rol: vrouwen krijgen hun menopauze vaak rond dezelfde leeftijd als hun moeder. Ook roken, bepaalde operaties en sommige aandoeningen kunnen het moment vervroegen. Begin je voor je 40e, bespreek dat dan met je arts.
Wat verandert er fysiek per fase?
Achter de klachten zit een hormonale logica. In de premenopauze rijpen je eicellen nog regelmatig en is je cyclus voorspelbaar. In de perimenopauze raakt de voorraad eicellen op, reageren je eierstokken minder en gaat je oestradiol schommelen. Je FSH, het hormoon dat je eierstokken aanstuurt, gaat omhoog om die afnemende respons te compenseren. In de postmenopauze blijft FSH structureel hoog en je oestradiol laag. Dat verklaart waarom hormonen testen in de stabiele postmenopauze betrouwbaarder is dan in de schommelende perimenopauze.
Weten waar je staat, geeft rust
Je hoeft niet elke fase precies te benoemen om je beter te voelen. Maar het besef dat de overgang een proces met fases is, helpt om geduld met jezelf te hebben. Wat je vandaag voelt, hoort bij waar je nu bent, en dat verandert weer. Twijfel je over je schildklier als oorzaak van je klachten, lees dan onze gids over schildkliersymptomen bij vrouwen.
Auteur
