Mirena spiraal in de overgang: wat hij wel en niet doet

Een Mirena spiraal in de overgang doet iets dat geen enkele andere vorm van anticonceptie doet: hij kan tegelijk de progestageenhelft van hormoontherapie zijn. In een samenvatting van zes onderzoeken met 518 deelneemsters beschermde de hormoonspiraal je baarmoederslijmvlies net zo goed als progestageentabletten, en beter dan een van de gebruikte tabletschema's (PMID 21720280).

Dat is de reden dat gynaecologen hem in deze fase vaak juist laten zitten.

En er is een keerzijde die vrijwel nergens staat. Hij neemt je bloedingspatroon weg, en daarmee het enige ijkpunt waarmee je zelf volgt waar je in de overgang zit. Ik vind dat je dat vooraf moet weten.

Waarom laten artsen de Mirena zitten in de overgang?

Omdat oestrogeen alleen je baarmoederslijmvlies laat groeien, en er iets bij moet om dat af te remmen. Wie een baarmoeder heeft en oestrogeen gebruikt tegen overgangsklachten, heeft daarom een progestageen nodig. Dat kan een tablet zijn, en het kan de hormoonspiraal zijn die je misschien al hebt.

Twee taken, een apparaatje.

De hormoonspiraal geeft levonorgestrel rechtstreeks af in je baarmoeder, waar het werk gedaan moet worden. Daardoor komt er weinig in je bloedbaan terecht. Dat is precies het argument dat in de klinische literatuur wordt gemaakt voor deze toepassing (PMID 25553775).

De cijfers zijn geruststellend en tegelijk bescheiden. In die zes onderzoeken met 518 vrouwen was het aantal vrouwen met een doorgroeiend slijmvlies vergelijkbaar tussen de spiraal en progestageentabletten. Er was een uitzondering: bij een van de tabletschema's kwam dat vaker voor dan bij de spiraal. Het aantal vrouwen dat ermee stopte verschilde niet (PMID 21720280).

Een aparte overzichtsstudie naar hoe goed de hormoonspiraal het slijmvlies beschermt kwam tot dezelfde richting, en concludeerde vooral dat er meer en langer onderzoek nodig is (PMID 22017273). Dat is de eerlijke stand van zaken: goed genoeg om te gebruiken, niet zo hard onderbouwd als je zou willen.

In Nederland is de 52 mg spiraal hiervoor ook geregistreerd, met een kortere termijn voor deze taak dan voor anticonceptie. Welke termijn bij jou geldt en wanneer hij vervangen moet worden, is een vraag voor je huisarts of gynaecoloog. Dat hangt namelijk af van waarvoor hij bij jou zit.

Wat merk je ervan in deze jaren?

Meestal minder bloedverlies, en dat is vaak precies wat je in de perimenopauze wilt. Menstruaties kunnen in deze fase juist heviger en onvoorspelbaarder worden, en de hormoonspiraal maakt ze bij veel vrouwen lichter of laat ze helemaal wegblijven.

De eerste maanden zijn wel rommelig.

Bloedverlies en spotting kwamen in de eerste drie tot zes maanden veel voor in de onderzochte groepen (PMID 21720280). Dat is de periode waarin de meeste vrouwen zich afvragen of het wel werkt. Wat er daarna normaal is en wat niet, staat in spiraal en bloedverlies.

Belangrijk verschil met wat je misschien verwacht: de spiraal haalt je opvliegers niet weg. Het levonorgestrel beschermt je slijmvlies, maar het vervangt geen oestrogeen. Wie opvliegers, nachtzweten of stemmingsklachten heeft, heeft daar een aparte oestrogeenbehandeling voor nodig. De soorten staan in hormoontherapie bij de overgang.

Mirena, Kyleena of tabletten: wat is het verschil hier?

Voor de overgangsvraag is er maar een die alle drie de taken kan. Kyleena bevat minder levonorgestrel en is voor deze toepassing niet hetzelfde. De koperspiraal bevat geen hormoon en beschermt je slijmvlies dus niet.

Dat onderscheid gaat vaak mis in gesprekken.

Let op de derde kolom. Dat is de kolom die bepaalt of je er een tablet bij nodig hebt, en het is de kolom die in vrijwel elk online spiraaloverzicht ontbreekt. Een bredere vergelijking staat in welke spiraal is het beste, en wat de hormoonspiraal breder met je hormonen doet in hormoonspiraal en je hormonen.

Hoe weet je of je in de overgang bent met een spiraal?

Lastiger dan zonder, en dat is het echte nadeel. De overgang wordt normaal gesproken vastgesteld aan je cyclus: twaalf maanden geen menstruatie. Als de spiraal je bloedingen al heeft weggenomen, is dat ijkpunt weg.

Je verliest je meetlat.

Neem twee vrouwen van 51. De ene houdt haar cyclus bij en ziet de tussenpozen langer worden. De andere heeft sinds haar 46e een Mirena en bloedt al vier jaar niet meer. Voor de eerste is de vraag te beantwoorden met een kalender. Voor de tweede niet.

Wat dan wel? Je klachten blijven de belangrijkste aanwijzing, en die verandert de spiraal niet. Daarnaast kan je huisarts bloedonderzoek overwegen, meestal FSH en oestradiol, soms herhaald. Dat is geen sluitend antwoord, want die waarden schommelen in de perimenopauze sterk van week tot week. Wat een uitslag wel en niet zegt, staat in overgang en bloedonderzoek.

Een menopauze check kijkt naar die hormonen, en een hormoononderzoek voor vrouwen naar het bredere beeld. Geen van beide vervangt het gesprek waarin besloten wordt of en wanneer de spiraal eruit gaat.

Wanneer mag de spiraal eruit?

Dat hangt af van waarvoor hij zit, en die twee antwoorden lopen niet gelijk. Voor anticonceptie geldt in de Nederlandse huisartsenrichtlijn een leeftijdsgrens, omdat de kans op zwangerschap daarna verwaarloosbaar wordt. Voor bescherming van je slijmvlies telt de termijn van het product, en die is korter.

Twee taken, twee klokken.

De NHG-Standaard Anticonceptie en Thuisarts beschrijven allebei wanneer anticonceptie kan stoppen. Gebruik je de spiraal daarnaast als progestageen naast oestrogeen, dan hoort de vervangingsvraag bij degene die je hormoontherapie voorschrijft. Contraceptie in deze levensfase is een apart onderwerp in de literatuur, juist omdat de twee doelen door elkaar lopen (PMID 23932427).

Een ding hoort er los van te staan. Bloedverlies dat terugkomt nadat je twaalf maanden niets meer had, of nieuw bloedverlies na de overgang, laat je altijd nakijken. Dat geldt met spiraal en zonder. Waarom, staat in bloedverlies na de overgang.

Wat neem je mee naar je afspraak?

Vier dingen. Wanneer de spiraal geplaatst is, en welke het is. Of je nog bloedt, en zo ja hoe vaak. Welke overgangsklachten je hebt, los van bloedingen. En of je oestrogeen gebruikt of overweegt.

Die laatste vraag bepaalt het hele gesprek.

Gebruik je geen oestrogeen, dan is de spiraal alleen anticonceptie en telt de leeftijdsregel. Gebruik je het wel, dan doet hij twee dingen en telt de kortere termijn. Voor het bredere beeld van deze fase is navigeren door de perimenopauze het startpunt.

Bronnen

1. Somboonporn W, Panna S, Temtanakitpaisan T, et al. Effects of the levonorgestrel-releasing intrauterine system plus estrogen therapy in perimenopausal and postmenopausal women: systematic review and meta-analysis. Menopause. 2011;18(10):1060-1066. PMID 21720280.
2. Depypere H, Inki P. The levonorgestrel-releasing intrauterine system for endometrial protection during estrogen replacement therapy: a clinical review. Climacteric. 2015;18(4):470-482. PMID 25553775.
3. Wan YL, Holland C. The efficacy of levonorgestrel intrauterine systems for endometrial protection: a systematic review. Climacteric. 2011;14(6):622-632. PMID 22017273.
4. Joo JK. Levonorgestrel-releasing intrauterine system use in perimenopausal women. J Menopausal Med. 2021;27(2):49-57. PMID 34463068.
5. Baldwin MK, Jensen JT. Contraception during the perimenopause. Maturitas. 2013;76(3):235-242. PMID 23932427.
6. NHG-Standaard Anticonceptie (M02). Beschikbaar via richtlijnen.nhg.org.
7. Thuisarts. Ik wil een spiraal. Beschikbaar via thuisarts.nl.

Elk bloedtestresultaat bij Lunara bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.