Schildklier en menstruatie: hoe je schildklier je cyclus beïnvloedt

Schildklier en menstruatie hangen nauwer samen dan de meeste vrouwen weten. Schildklierhormoon beïnvloedt je eierstokken, je eisprong en de opbouw van je baarmoederslijmvlies. Een trage schildklier gaat vaker samen met zwaardere en langere menstruaties, terwijl een te snelle schildklier juist kortere en lichtere bloedingen kan geven.

Wat me hierin het meest opvalt: als je in Nederland zoekt op onregelmatige cyclus, kom je uit bij oestrogeen, progesteron en PCOS. De schildklier staat er zelden bij, terwijl die met één buisje bloed uit te sluiten is.

Dat is een gemiste kans.

Kan je schildklier je menstruatie beïnvloeden?

Ja, en het effect loopt via meerdere routes tegelijk. Schildklierhormoon werkt mee aan de rijping van eiblaasjes, aan je eisprong en aan de aanmaak van SHBG, het eiwit dat je geslachtshormonen bindt. Verandert je schildklierfunctie, dan verschuift daarmee ook de hoeveelheid vrij oestrogeen en de opbouw van je slijmvlies.

Er is nog een indirecte route. Een trage schildklier kan je prolactine laten stijgen, en verhoogd prolactine kan je eisprong onderdrukken. Dat is een van de manieren waarop een schildklierprobleem een cyclus stil kan leggen.

Onderzoek van Krassas en collega's onder vrouwen met een trage schildklier liet zien dat menstruatiestoornissen bij hen vaker voorkwamen dan bij vrouwen zonder schildklierprobleem, met te weinig of onregelmatige bloedingen en juist ook zwaarder bloeden als meest genoemde patronen (Krassas et al., 1999).

In een later overzichtsartikel beschreef dezelfde groep dat zowel een te trage als een te snelle schildklier de cyclus kan verstoren (Krassas, 2000).

Welke cyclusveranderingen horen bij welk schildklierprobleem?

Grofweg geldt: traag geeft zwaarder en langer, snel geeft lichter en korter. Bij een trage schildklier zijn zwaardere bloedingen en een onregelmatige cyclus de bekendste patronen. Bij een te snel werkende schildklier zie je vaker kortere, lichtere menstruaties, en soms blijft de menstruatie helemaal weg.

Die tabel is bewust niet absoluut. Het patroon geeft een richting, geen diagnose, en veel vrouwen passen in geen van beide kolommen netjes.

Herken je vooral het zware bloeden, dan is hevige menstruatie het volgende artikel. Bij een grillige cyclus is dat onregelmatige menstruatie, en als je menstruatie wegblijft menstruatie blijft weg.

Waarom worden je menstruaties zwaarder bij een trage schildklier?

Bij een trage schildklier verloopt de opbouw en afstoting van je baarmoederslijmvlies minder gecoördineerd. Een deel van de cycli verloopt zonder eisprong, waardoor de progesteronfase ontbreekt die de bloeding normaal beperkt. Het slijmvlies bouwt dan langer door en stoot uiteindelijk zwaarder af.

Daar komt een tweede laag bij die zelden genoemd wordt: zwaarder bloeden kost ijzer, en een laag ferritine geeft vermoeidheid die je aan je schildklier toeschrijft.

Zo ontstaat een lus. De trage schildklier maakt je bloedingen zwaarder, de zware bloedingen halen je ijzer omlaag, en het lage ijzer maakt je moe.

Stel het concreet: je TSH is 6,8 mE/l, je menstruatie duurt zeven dagen, en je ferritine staat op 9 microgram per liter. Wordt alleen je schildklier aangepakt, dan zakt je TSH keurig terug. Je ferritine blijft ondertussen op 9 staan. En dus blijf je moe, terwijl je uitslag er beter uitziet dan je je voelt.

Ik vind dat de meest bruikbare inzicht uit dit hele artikel, en het is precies wat een testmerk kan zien wat een haarkliniek of een fertiliteitsblog niet ziet. Meer hierover in bloedarmoede door hevige menstruatie en ijzertekort zonder bloedarmoede.

Kan een schildklierprobleem je vruchtbaarheid raken?

Schildklierhormoon speelt een rol bij de eisprong en bij de vroege zwangerschap, dus een uit balans geraakte schildklier kan de kans op zwanger worden beïnvloeden. Krassas beschreef dat zowel een te trage als een te snelle schildklier samengaat met cyclusstoornissen, en cycli zonder eisprong zijn daarvan de meest relevante (Krassas, 2000).

Dat is geen reden voor paniek. Het is wel een reden om je schildklier mee te nemen in het beeld als je cyclus verandert en je een kinderwens hebt.

Over de periode rond en na een zwangerschap schreven we in schildklier en zwangerschap en in schildklier na de bevalling.

Is het je schildklier of toch PCOS?

Deze twee lopen vaker door elkaar dan je zou verwachten, want beide geven een onregelmatige cyclus. Het onderscheid zit in de bijkomende klachten. Bij PCOS zie je vaker acne, overbeharing en tekenen van insulineresistentie, terwijl bij een trage schildklier kouwelijkheid, obstipatie en een droge huid op de voorgrond staan.

Een detail dat het extra verwarrend maakt: een trage schildklier verlaagt SHBG, waardoor je vrije testosteron hoger uit kan vallen. Dat lijkt dan op een PCOS-achtig beeld terwijl de oorzaak elders ligt.

Daarom staat TSH standaard in het rijtje waarden bij het uitzoeken van een onregelmatige cyclus. Wat er bij PCOS wordt gekeken, staat in PCOS testen, en over SHBG schreven we in SHBG bij vrouwen.

Welke waarden geven hier informatie over?

Voor het schildklierdeel gaat het om TSH, vrij T4 en anti-TPO. Daarnaast is ferritine bijna altijd relevant bij zwaarder bloeden, en prolactine als je menstruatie wegblijft. Welke waarden passen, hangt af van welk patroon je herkent.

Het moment van prikken telt hierbij mee. TSH en vrij T4 kun je op elke cyclusdag laten bepalen, terwijl geslachtshormonen zoals progesteron aan een specifieke cyclusfase gebonden zijn.

Dat verschil scheelt tijd. Je hoeft voor je schildklierwaarden niet op dag drie van je cyclus te wachten.

Per marker lees je meer op onze pagina's over TSH, vrij T4 en ferritine. De volledige uitleg van de schildklierwaarden staat in schildklierwaarden uitgelegd.

Wat je met je huisarts kunt bespreken

Houd twee of drie cycli bij voordat je gaat: lengte van je cyclus, aantal dagen bloeden, hoeveel je verwisselt op de zwaarste dag, en of er dagen tussen zitten waarop je doorlekt. Dat maakt het woord zwaar meetbaar in plaats van gevoelsmatig.

Noem daarbij de klachten die niets met je cyclus te maken lijken te hebben. Kouwelijkheid, obstipatie en een droge huid zijn precies de aanwijzingen die je huisarts richting je schildklier laten kijken.

Wil je zelf een uitgangswaarde vastleggen, dan kijkt onze Schildklier Compleet naar TSH, vrij T4, vrij T3 en anti-TPO, en de IJzerstatus naar je ijzervoorraad. De achtergrond bij deze cluster staat in ons artikel over Hashimoto, en over medicatie in levothyroxine bijwerkingen.

Elk bloedtestresultaat bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.

Bronnen

• Krassas GE, et al. Disturbances of menstruation in hypothyroidism. Clinical Endocrinology (Oxford), 1999. PMID 10468932
• Krassas GE. Thyroid disease and female reproduction. Fertility and Sterility, 2000. PMID 11119728
• Ralli M, et al. Hashimoto's thyroiditis: An update on pathogenic mechanisms, diagnostic protocols, therapeutic strategies, and potential malignant transformation. Autoimmunity Reviews, 2020. PMID 32805423
• NHG-standaard Schildklieraandoeningen, Nederlands Huisartsen Genootschap
• Thuisarts.nl, informatie over hevig bloedverlies en de schildklier