Een onregelmatige menstruatie is meestal geen ziekte op zich, maar een signaal dat ergens in je hormoonbalans iets verschuift. De oorzaak ligt vaak bij je schildklier, bij PCOS, bij stress of bij een overgang in je leven. Zes hormonen geven samen meestal de eerste richting: FSH, LH, TSH, prolactine, oestradiol en progesteron.
Dit is het overzichtsartikel van onze cyclusserie. Ik merk dat veel vrouwen pas naar de oorzaak gaan zoeken als de cyclus al maanden grillig is. Dat is begrijpelijk, want een enkele afwijkende maand zegt weinig.
Hieronder lees je wanneer een cyclus echt onregelmatig is, welke oorzaken vaak spelen, welke hormonen inzicht geven en wanneer een test zinvol kan zijn.
Wanneer is een menstruatie onregelmatig?
Een cyclus heet onregelmatig als de tijd tussen twee menstruaties sterk wisselt, structureel korter is dan 21 dagen of langer dan 35 dagen, of als je minder dan acht keer per jaar menstrueert. Een enkele afwijkende maand hoort er gewoon bij en is meestal geen reden tot zorg.
Een normale cyclus duurt gemiddeld 28 dagen, maar alles tussen ongeveer 21 en 35 dagen valt binnen de marge. Het gaat dus niet om één getal, maar om je eigen patroon.
Let vooral op deze signalen:
- De cyclus wisselt elke maand sterk in lengte
- Je menstrueert minder dan acht keer per jaar
- Je menstruatie blijft maanden weg zonder dat je zwanger bent
- Tussentijds bloedverlies dat steeds terugkomt
Welke oorzaken spelen vaak mee?
De oorzaak van een onregelmatige menstruatie loopt uiteen van een schildklier die te traag of te snel werkt, tot PCOS, een verhoogd prolactine, stress, sterk gewichtsverlies of de naderende overgang. Welke oorzaak bij jou past, hangt af van je leeftijd, je andere klachten en je voorgeschiedenis.
Veel voorkomende oorzaken op een rij:
- Schildklierprobleem: een trage of snelle schildklier kan je cyclus verstoren (Chaker et al., 2017)
- PCOS: een van de meest voorkomende hormonale oorzaken, vaak met acne of haargroei
- Verhoogd prolactine: kan de eisprong remmen en de menstruatie wegdrukken
- Stress en gewicht: sterk afvallen, intensief sporten of langdurige stress kunnen de cyclus stilleggen
- Perimenopauze: rond de overgang wordt de cyclus vaak grilliger
Sommige van deze oorzaken vragen om een gerichte aanpak, andere herstellen vanzelf als de onderliggende situatie verbetert. Vermoed je PCOS? Lees dan onze PCOS-pillar over symptomen, oorzaken en diagnose.
Welke hormonen geven inzicht?
Geen enkel hormoon wijst op zichzelf de oorzaak aan, maar een vaste set hormonen brengt samen vaak een patroon in beeld. De tabel hieronder koppelt elk symptoom aan een mogelijke oorzaak en aan de waarde die er meestal het meeste over zegt.
| Wat je merkt (symptoom) | Mogelijke oorzaak | Waarde die inzicht geeft |
|---|---|---|
| Moeheid, koude handen, gewichtstoename | Trage schildklier | TSH |
| Acne, haargroei, onregelmatige cyclus | PCOS, te veel androgenen | LH + FSH |
| Wegblijvende menstruatie, melkachtige uitvloed | Verhoogd prolactine | Prolactine |
| Opvliegers, wisselende cyclus na je 40e | Perimenopauze | Oestradiol + FSH |
| Korte cyclus, klachten in de tweede helft | Mogelijk lage progesteron | Progesteron |
Het beste moment om te prikken hangt af van wat je wilt weten. FSH, LH en oestradiol meet je meestal in de eerste dagen van je cyclus (dag 2 tot 5), progesteron juist rond dag 21. Heb je geen of een heel onregelmatige menstruatie, dan kan op elk moment geprikt worden.
De Hormonen Vrouw meet onder andere FSH, LH, oestradiol en prolactine in één afname, zodat je het hele patroon in beeld krijgt in plaats van één los getal. Deze tabel is een hulpmiddel, geen diagnose.
Wat als de oorzaak bij PCOS ligt?
PCOS is een van de meest voorkomende hormonale oorzaken van een onregelmatige cyclus. Naar schatting heeft ongeveer 1 op de 10 vrouwen het, en een groot deel weet het niet (Bozdag et al., 2016). Het beeld combineert vaak een grillige cyclus met acne, haargroei of moeite om zwanger te worden.
Bij PCOS kijk je naast FSH en LH ook naar testosteron en SHBG. Een verhoogde LH/FSH-ratio met tekenen van te veel androgenen past vaak bij het beeld, al bewijst geen enkele waarde PCOS alleen.
Wil je dieper begrijpen hoe je cyclus van dag tot dag werkt? Lees dan je menstruatiecyclus en de hormonen begrijpen.
Wanneer is testen zinvol?
Een test is vooral zinvol als een patroon al langer aanhoudt of als er meerdere klachten samenkomen. Een enkele late maand vraagt zelden om actie. Een cyclus die al een half jaar grillig is, of klachten die je dagelijks leven raken, wel.
Overweeg een hormooncheck als je dit herkent:
- Je cyclus is al langer dan zes maanden onregelmatig
- Je menstruatie blijft maanden weg zonder zwangerschap
- Je hebt naast cyclusklachten ook moeheid, acne of haargroei
- Je probeert zwanger te worden en je cyclus is onvoorspelbaar
Een afwijkende uitslag is geen diagnose op zichzelf. Bespreek je resultaten daarom altijd met je huisarts, die het geheel kan plaatsen.
Cyclus laten testen via Lunara: zo werkt het
Je hebt voor een hormoontest geen verwijzing van de huisarts nodig. Je bestelt online, plant een afspraak bij een priklocatie bij jou in de buurt en laat in de ochtend bloed afnemen. Je ontvangt je uitslag digitaal, doorgaans binnen enkele werkdagen.
Elk resultaat krijgt context van een BIG-geregistreerde arts, per waarde. Zo weet je niet alleen wat je FSH of TSH is, maar ook wat dat in jouw situatie kan betekenen. Heb je vooral last van PMS-klachten in de tweede helft van je cyclus? Lees dan over PMS-klachten en wat helpt. Is je menstruatie juist erg hevig? Lees dan over hevige menstruatie en wanneer testen.
Veelgestelde vragen
Hoe lang mag mijn cyclus afwijken voordat ik iets onderneem?
Een enkele afwijkende maand is normaal. Als je cyclus structureel korter dan 21 of langer dan 35 dagen is, of als het patroon al een half jaar grillig is, kan een check zinvol zijn. Twijfel je, bespreek het dan met je huisarts.
Welke hormonen testen bij een onregelmatige cyclus?
Vaak begin je met FSH, LH, TSH, prolactine, oestradiol en progesteron. Samen geven ze inzicht in de schildklier, de eisprong en mogelijke oorzaken zoals PCOS. Geen enkele waarde stelt alleen een diagnose.
Kan stress mijn menstruatie verstoren?
Ja, dat kan. Langdurige stress, sterk gewichtsverlies of intensief sporten kunnen de eisprong remmen en de cyclus tijdelijk stilleggen. Vaak herstelt de cyclus als de onderliggende situatie verbetert, maar laat aanhoudende klachten beoordelen.
Bronnen
- NHG. NHG-Standaard Vaginaal bloedverlies. Nederlands Huisartsen Genootschap. Beschikbaar via richtlijnen.nhg.org.
- Thuisarts.nl. Ik heb een onregelmatige menstruatie. Nederlands Huisartsen Genootschap. Beschikbaar via thuisarts.nl.
- Chaker L, Bianco AC, Jonklaas J, Peeters RP. Hypothyroidism. Lancet. 2017;390(10101):1550-1562. PMID: 28336049.
- Bozdag G, Mumusoglu S, Zengin D, Karabulut E, Yildiz BO. The prevalence and phenotypic features of polycystic ovary syndrome: a systematic review and meta-analysis. Hum Reprod. 2016;31(12):2841-2855. PMID: 27664216.
Elk bloedtestresultaat via Lunara bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Voor behandelbeslissingen bespreek je je resultaten met je huisarts.
Auteur
