Hashimoto dieet: wat het onderzoek wel en niet laat zien

Er bestaat geen bewezen Hashimoto dieet. Geen enkel voedingspatroon is aangetoond als behandeling van de auto-immuunziekte zelf. Wat er wel is: een handvol kleine onderzoeken naar losse onderdelen, en een berg internetadvies dat veel stelliger klinkt dan de studies erachter.

Dat verschil vind ik het vermelden waard. Als je op de Nederlandse SERP zoekt, lees je binnen drie klikken dat je gluten, zuivel en nachtschades moet schrappen. Alsof dat vaststaat.

Dat staat het niet.

Wat is het hashimoto dieet?

Het Hashimoto dieet is geen officieel voedingsadvies maar een verzamelnaam voor eliminatiepatronen die online circuleren. Meestal gaat het om glutenvrij, vaak ook zuivelvrij, soms aangevuld met het weglaten van nachtschades, granen of peulvruchten. Sommige varianten leunen op het autoimmuunprotocol, een strenge eliminatievorm van paleo.

De redenering erachter is steeds dezelfde: minder prikkeling van het immuunsysteem betekent minder aanval op de schildklier. Dat is een plausibele gedachte. Plausibel is alleen niet hetzelfde als aangetoond.

Het Voedingscentrum kent geen apart schildklierdieet en houdt voor mensen met een schildklieraandoening dezelfde uitgangspunten aan als voor iedereen. Dat is geen desinteresse, het is een weerspiegeling van hoe dun het bewijs is.

Wat mag je niet eten bij Hashimoto?

Er is geen voedingsmiddel dat je bij Hashimoto per definitie moet vermijden. Twee dingen komen wel steeds terug in onderzoek: heel hoge jodiuminname kan bij gevoelige mensen ongunstig uitpakken, en zeer hoge doses selenium zijn onwenselijk. De rest van de eliminatielijsten rust op ervaring en theorie, niet op trials.

Hieronder staat wat mij het eerlijkste overzicht lijkt: per claim wat er werkelijk onder ligt.

Dat laatste rijtje over kool is een goed voorbeeld van hoe een echt mechanisme een mythe wordt. Rauwe koolsoorten bevatten stoffen die bij extreme inname de jodiumopname kunnen remmen. Dat is beschreven bij mensen die kilo's rauwe kool per dag aten. Niet bij iemand die twee keer per week broccoli eet.

Helpt glutenvrij eten bij Hashimoto?

Bij Hashimoto zonder coeliakie is het bewijs voor glutenvrij eten mager. Er is één klein Pools pilotonderzoek onder vrouwen die nog geen schildkliermedicatie gebruikten, waarin een glutenvrij patroon van enkele maanden samenging met lagere schildklierantistoffen (Krysiak et al., 2019). Het ging om een kleine groep en de bevinding is niet in groter onderzoek bevestigd.

Er is wel een groep waarbij het gesprek anders loopt: vrouwen die naast Hashimoto ook coeliakie hebben. Die combinatie komt vaker voor dan toeval verklaart. Bij coeliakie is glutenvrij eten geen leefstijlkeuze maar de kern van de behandeling.

Dat maakt het onderscheid belangrijk. Overweeg je glutenvrij te gaan eten, dan is de volgorde relevant: coeliakieonderzoek wordt onbetrouwbaar zodra je al gluten hebt geschrapt. Wat er dan gemeten wordt en waarom, staat in coeliakie bloedonderzoek en in glutenintolerantie test.

Dat is de praktische tip die ik in geen enkel Hashimoto-dieetartikel tegenkwam, terwijl het de enige is die echt iets kan kosten als je het verkeerd om doet.

Werken paranoten voor je schildklier?

Paranoten zijn de rijkste natuurlijke bron van selenium, en selenium speelt een rol in de schildklier. Eén paranoot levert vaak al meer selenium dan de dagelijkse behoefte van een volwassene. Dat maakt ze interessant, maar het maakt overdosering ook makkelijker dan bij welk ander voedingsmiddel dan ook.

De rekensom is het opvallendste deel. Het Voedingscentrum houdt voor volwassenen een dagelijkse behoefte van ongeveer 70 microgram selenium aan. Eén paranoot bevat vaak meer dan dat, en het gehalte varieert enorm met de grond waarin de boom stond.

Dus: een handvol per dag is geen onschuldige gezondheidsgewoonte. EFSA hanteert voor selenium een bovengrens voor dagelijkse inname, en dagelijks meerdere paranoten kan die benaderen of overschrijden. Langdurig te veel selenium geeft klachten als broze nagels, haaruitval en een knoflookachtige adem.

Stel dat je elke ochtend drie paranoten eet, dan zit je bij een gemiddeld gehalte al rond de 200 microgram selenium per dag. Je dagelijkse behoefte is ongeveer 70 microgram. Tel er een multivitamine bij op en je zit er ruim overheen, terwijl je dacht dat je iets gezonds deed.

Ik vind dat een mooie illustratie van hoe voedingsadvies kan omslaan. Hetzelfde artikel dat paranoten aanraadt tegen haaruitval, kan bij dagelijks gebruik precies die haaruitval veroorzaken.

Wil je weten waar je zit, dan is selenium gewoon meetbaar in bloed. Onze markerpagina over selenium legt uit wat de waarde weergeeft.

Helpt selenium bij Hashimoto?

Selenium is het best onderzochte onderdeel van dit hele onderwerp, en het antwoord is nog steeds onzeker. Een Cochrane-review naar seleniumsuppletie bij Hashimoto concludeerde dat het bewijs onvolledig was en dat onduidelijk bleef of patiënten er klinisch beter van werden (van Zuuren et al., 2013). Sommige studies zagen wel lagere anti-TPO.

Lagere antistoffen klinken goed. Of het je klachten verandert, is een andere vraag, en die is niet beantwoord.

Wat het lastig maakt: selenium werkt alleen aanvullend als je er te weinig van binnenkrijgt. In Nederland is een ernstig tekort ongebruikelijk. Suppleren zonder te weten waar je zit, is dus vooral gokken. Bespreek dat met je huisarts voordat je iets slikt, zeker naast schildkliermedicatie.

Ons artikel over supplementen voor hormoonbalans hanteert dezelfde lijn voor de rest van het schap.

Hoeveel jodium heb je nodig bij een schildklieraandoening?

Jodium is de bouwsteen van schildklierhormoon, dus een tekort is ongunstig. Bij een auto-immuunschildklier ligt het alleen niet zo dat meer beter is. In bevolkingsonderzoek gaat een hoge jodiuminname samen met meer schildklierautoimmuniteit, en dat is precies de verkeerde kant op.

In Nederland komt jodium vooral uit bakkerszout in brood, uit zuivel en uit vis. De Gezondheidsraad heeft daar referentiewaarden voor vastgesteld. Voor de meeste mensen die gewoon brood eten, is de inname toereikend.

De praktische conclusie: kelptabletten en jodiumsupplementen zijn precies het soort product waar je bij Hashimoto voorzichtig mee wilt zijn. Thuisarts.nl adviseert om jodiumsupplementen niet op eigen initiatief te gebruiken.

Wat is er dan wel te zeggen over voeding en Hashimoto?

Het eerlijke antwoord: voeding verandert de auto-immuunziekte waarschijnlijk niet, maar kan wel de klachten eromheen raken. Een trage schildklier gaat vaak samen met een laag ferritine, een laag vitamine B12 of een laag vitamine D. Dat zijn tekorten die je klachten geven die op Hashimoto lijken, en die wel goed te volgen zijn.

Daar zit volgens mij de winst. Niet in het schrappen van tomaten, maar in het opsporen van een ijzertekort dat al twee jaar meeloopt.

Bij vrouwen met zwaardere menstruaties is dat het meest voorkomende scenario. Ons artikel over ijzerrijke voeding geeft de bronnen, en ijzertekort zonder bloedarmoede legt uit waarom je Hb normaal kan zijn terwijl je ferritine dat niet is.

Verder geldt hetzelfde als voor iedereen: gevarieerd eten, genoeg eiwit, genoeg vezels. Saai advies, maar het is wel het advies dat overeind blijft.

Wat je met je huisarts kunt bespreken

Overweeg je een eliminatiedieet, bespreek dan eerst of coeliakieonderzoek zinvol is, want dat wordt onbetrouwbaar zodra je gluten weglaat. Vraag ook of je ferritine, vitamine B12 en vitamine D bekend zijn, omdat die vaak meer verklaren dan het dieet dat je overweegt.

Slik je al schildkliermedicatie, meld dan elk supplement dat je erbij gebruikt. IJzer en calcium beïnvloeden de opname, zoals we uitwerken in levothyroxine bijwerkingen.

Wil je zelf zien waar je staat voordat je gaat schrappen, dan kijkt onze Schildklier Compleet naar TSH, vrij T4, vrij T3 en anti-TPO, en de IJzerstatus naar je ijzervoorraad. De achtergrond bij deze hele cluster staat in ons artikel over Hashimoto, en over gewicht schreven we apart in afvallen met een trage schildklier.

Elk bloedtestresultaat bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.

Bronnen

• van Zuuren EJ, et al. Selenium supplementation for Hashimoto's thyroiditis. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2013. PMID 23744563
• Krysiak R, et al. The Effect of Gluten-Free Diet on Thyroid Autoimmunity in Drug-Naive Women with Hashimoto's Thyroiditis: A Pilot Study. Experimental and Clinical Endocrinology and Diabetes, 2019. PMID 30060266
• Ralli M, et al. Hashimoto's thyroiditis: An update on pathogenic mechanisms, diagnostic protocols, therapeutic strategies, and potential malignant transformation. Autoimmunity Reviews, 2020. PMID 32805423
• Voedingscentrum, informatie over selenium en jodium
• Gezondheidsraad, voedingsnormen voor jodium en selenium
• EFSA, tolerable upper intake level voor selenium
• Thuisarts.nl, informatie over jodium en supplementen