PCOS testen: welke hormonen en bloedwaarden

Bij een vermoeden van PCOS kijk je vooral naar testosteron, SHBG, LH, FSH en zo nodig DHEA-S en AMH. Geen enkele waarde bewijst PCOS alleen; samen laten ze een patroon zien dat erbij past. Het beste moment om te prikken is meestal in de eerste dagen van je cyclus.

Ik merk dat vrouwen vaak met één getal in hun hoofd komen: hun testosteron. Maar PCOS lees je niet af aan één waarde. Hieronder loop je per hormoon na wat het laat zien, wanneer je het meet en wat een uitslag wel en niet betekent.

Welke hormonen test je bij PCOS?

Een PCOS-onderzoek draait om de androgenen (mannelijke hormonen) en de hormonen die je cyclus aansturen. Samen geven ze een beeld van waarom je eisprong uitblijft en hoeveel androgenen er in omloop zijn.

• Totaal testosteron meet al het testosteron in je bloed. Een verhoogde waarde past bij het beeld van PCOS.
• Vrij testosteron is het deel dat actief beschikbaar is. Dit kan verhoogd zijn terwijl je totaal testosteron normaal lijkt.
• SHBG bindt testosteron. Een lage SHBG maakt meer testosteron vrij beschikbaar, en is bij PCOS vaak verlaagd.
• LH en FSH sturen je cyclus aan. Een verhoogde LH/FSH-ratio past vaak bij PCOS.
• DHEA-S laat zien of de bijnieren bijdragen aan de androgenen.
• AMH is bij PCOS vaak verhoogd door de vele kleine eiblaasjes.

Daarnaast wordt prolactine vaak meegenomen, niet omdat het bij PCOS hoort, maar om een andere oorzaak van een verstoorde cyclus uit te sluiten. Het complete overzicht van symptomen en diagnose lees je in onze PCOS-pillar.

Wanneer prik je het beste?

Het beste moment om je hormonen te laten prikken is in de eerste dagen van je cyclus, meestal dag 2 tot 5. In die fase liggen LH, FSH en oestradiol op hun basiswaarde, wat de vergelijking betrouwbaarder maakt.

Heb je geen of een heel onregelmatige menstruatie? Dan is er geen vaste cyclus om je op te richten, en kan op elk moment geprikt worden. Juist bij PCOS speelt dit vaak, omdat de cyclus onvoorspelbaar is. Testosteron, SHBG en DHEA-S zijn minder afhankelijk van de cyclusdag.

Een praktische tip: prik in de ochtend. Sommige hormonen, zoals testosteron, zijn dan op hun hoogst en het beste te vergelijken met referentiewaarden.

Hoe lees je een PCOS-uitslag?

Een uitslag lees je altijd naast het referentiebereik, je klachten en je cyclusdag. Een waarde net buiten het bereik betekent niet automatisch PCOS, en een normale waarde sluit het niet helemaal uit. Het gaat om de combinatie.

Een patroon dat vaak bij PCOS past:

• Een verhoogd totaal of vrij testosteron
• Een verlaagde SHBG
• Een LH die hoger ligt dan FSH
• Soms een verhoogde AMH

Toch is dit geen checklist die je zelf afvinkt. PCOS stel je vast met de Rotterdam-criteria, waarbij twee van de drie punten nodig zijn, en andere oorzaken eerst worden uitgesloten. Twijfel je over je signalen? Lees dan eerst hoe je PCOS-symptomen herkent.

In één test: de Hormonen Vrouw

Losse waarden zeggen weinig, het patroon zegt alles. Daarom meet de Hormonen Vrouw testosteron, SHBG, LH, FSH en prolactine in één afname. Zo krijg je het hele beeld in plaats van een los getal.

Wil je naast je hormonen ook je eireserve of kinderwens in kaart brengen? Dan kijkt de Vruchtbaarheidstest onder andere naar AMH, FSH en LH. Welke test bij jouw situatie past, hangt af van je vraag en je klachten.

Je hebt voor geen van beide een verwijzing nodig. Je prikt bij een locatie bij jou in de buurt en krijgt je uitslag digitaal, met per waarde een beoordeling van een BIG-geregistreerde arts.

Veelgestelde vragen

Welk hormoon is het belangrijkst bij PCOS?

Testosteron krijgt de meeste aandacht, omdat het de androgene klachten verklaart. Toch lees je het zelden los: SHBG, LH en FSH geven er pas betekenis aan. Het gaat om het patroon, niet om één waarde.

Kan mijn testosteron normaal zijn terwijl ik toch PCOS heb?

Dat kan. Soms is je totaal testosteron normaal terwijl je vrij testosteron verhoogd is, doordat je SHBG laag is. Daarom worden ze samen gelezen, naast je klachten.

Moet ik op een bepaalde cyclusdag prikken?

Bij een regelmatige cyclus is dag 2 tot 5 het meest gangbaar. Heb je geen vaste cyclus, dan kan op elk moment geprikt worden. Bespreek bij twijfel met een arts wat past.

Bronnen

1. Teede HJ, Tay CT, Laven J, et al. International Evidence-based Guideline for the Assessment and Management of Polycystic Ovary Syndrome 2023. Monash University, ESHRE en ASRM, 2023.
2. Rotterdam ESHRE/ASRM-Sponsored PCOS Consensus Workshop Group. Revised 2003 consensus on diagnostic criteria and long-term health risks related to polycystic ovary syndrome (PCOS). Hum Reprod. 2004;19(1):41-47.
3. NHG en Thuisarts.nl. Polycysteus-ovariumsyndroom (PCOS). Nederlands Huisartsen Genootschap. Beschikbaar via thuisarts.nl.

Elk bloedtestresultaat via Lunara bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Voor behandelbeslissingen bespreek je je resultaten met je huisarts.