Levothyroxine bijwerkingen: Euthyrox, Thyrax en wat je kunt verwachten

Levothyroxine bijwerkingen zijn in de praktijk bijna altijd dosisverschijnselen. Het middel is een kopie van het schildklierhormoon T4 dat je lichaam zelf maakt, dus bij een passende dosis merken de meeste vrouwen er weinig van. Krijg je te veel, dan zie je hartkloppingen, onrust, zweten en slecht slapen. Krijg je te weinig, dan houden je oude klachten aan.

Dat onderscheid mis ik in bijna elk Nederlands artikel hierover. De bijsluiter somt netjes alle mogelijke klachten op, maar zegt er niet bij dat de meeste ervan een dosisverhaal zijn en geen allergie of intolerantie.

Dat scheelt nogal, want het ene is bij te sturen en het andere niet.

Wat doet levothyroxine?

Levothyroxine vervangt het schildklierhormoon T4 dat je schildklier zelf te weinig maakt. Je lichaam zet dat T4 vervolgens om in het actieve T3. Omdat het chemisch hetzelfde molecuul is als je eigen hormoon, werkt het niet als een lichaamsvreemd medicijn maar als een aanvulling op wat er ontbreekt.

Het Farmacotherapeutisch Kompas beschrijft levothyroxine als het middel dat bij een trage schildklier het meest wordt voorgeschreven. Het werkt traag: het duurt weken voordat de spiegel in je bloed stabiel is, en vaak nog langer voordat je klachten meebewegen.

Die traagheid verklaart veel frustratie. Je slikt iets, je voelt drie weken lang niets, en je concludeert dat het niet werkt. In werkelijkheid is je bloedspiegel dan pas net op weg.

Wat zijn de bijwerkingen van levothyroxine?

De bekendste bijwerkingen van levothyroxine lijken op de klachten van een te snel werkende schildklier: hartkloppingen, trillen, zweten, onrust, prikkelbaarheid, slecht slapen en gewichtsverlies. Ze wijzen er meestal op dat de dosis boven wat je lichaam nodig heeft uitkomt. Zeldzamer zijn huiduitslag en jeuk, die passen bij overgevoeligheid voor een hulpstof.

Klachten die vaak worden genoemd:

• Hartkloppingen of een gejaagd gevoel, vooral 's ochtends
• Onrust, prikkelbaarheid of een kort lontje
• Moeite met inslapen
• Meer zweten en het warm hebben
• Trillende handen
• Hoofdpijn in de eerste weken
• Tijdelijk meer haaruitval

Bij vrouwen die net beginnen, komen die klachten soms voort uit het tempo waarin wordt opgehoogd en niet uit de einddosis. Het Kompas noemt dat opbouwen in stappen gebruikelijk is, juist om dit te beperken. Bespreek klachten altijd met je huisarts of apotheker voordat je zelf iets aanpast.

Zijn Euthyrox en Thyrax hetzelfde?

Euthyrox en Thyrax bevatten allebei levothyroxine als werkzame stof. Ze verschillen in hulpstoffen, tabletsterktes en fabrikant. Voor de meeste vrouwen doen ze hetzelfde, maar een klein deel merkt bij het wisselen van merk toch verschil in hoe ze zich voelen of in hun TSH-waarde.

Dat wisselen speelde in Nederland breed toen Thyrax jarenlang slecht leverbaar was en veel mensen noodgedwongen overstapten. Sindsdien is het een terugkerende vraag in spreekkamers.

Merk je na een merkwissel verandering, dan is dat een van de weinige situaties waarin het echt zinvol is om je waarden opnieuw te laten bekijken door je huisarts. Niet omdat het ene merk beter is, maar omdat opname per formulering iets kan verschillen.

Waarom moet levothyroxine op een nuchtere maag?

Levothyroxine wordt in je dunne darm opgenomen, en die opname is gevoelig voor wat er verder in je maag zit. Voedsel, koffie, calcium en ijzer kunnen een deel van de dosis binden of de opname vertragen. Daarom staat op de bijsluiter dat je het op een lege maag inneemt, ruim voor het ontbijt.

Dit is het stuk dat andere artikelen overslaan: die interactie is niet alleen een gevoelskwestie, hij is meetbaar. Benvenga en collega's lieten zien dat koffie kort na inname de opname van levothyroxine duidelijk verstoort (Benvenga et al., 2008). Je TSH kan daardoor hoger uitvallen dan bij dezelfde dosis zonder koffie.

Wat mij hieraan opvalt: vrouwen die zeggen dat hun dosis nooit klopt, hebben soms geen doseerprobleem maar een ontbijtprobleem. Dat is een prettiger conclusie, want daar kun je met je huisarts iets mee.

Hoe je die waarden leest, staat in schildklierwaarden uitgelegd, en per marker in onze pagina's over TSH en vrij T4.

Waarom valt mijn haar juist uit sinds ik levothyroxine slik?

Meer haaruitval in de eerste maanden na de start is bekend en meestal tijdelijk. Je haarcyclus stelt zich in op de nieuwe hormoonstatus, waardoor een groter aantal haren tegelijk in de uitvalfase komt. Het voelt tegenstrijdig, want je nam het middel juist om die klacht te verhelpen.

Meestal luwt dat na een aantal maanden, terwijl de nieuwe haargroei op gang komt. Blijft het aanhouden, dan spelen er vaak nog andere dingen mee, en ferritine is daarvan de meest voorkomende.

We werken dat uit in schildklier en haaruitval en in ijzertekort en haaruitval bij vrouwen.

Wat als je je nog steeds niet goed voelt bij een normale TSH?

Dit komt vaker voor dan de bijsluiter suggereert. Je TSH ligt binnen het bereik, je dosis is niet veranderd, en toch blijf je moe. Dan is de vraag niet meteen of je dosis omhoog moet, maar of er iets anders speelt dat dezelfde klachten geeft.

Een laag ferritine, een vitamine B12-tekort of een vitamine D-tekort geven alle drie een beeld dat op een slecht ingestelde schildklier lijkt. Bij vrouwen met zwaardere menstruaties is ferritine de meest voorkomende verklaring.

Stel: je TSH is 1,8 mE/l, keurig middenin, en je ferritine is 11 microgram per liter. Dan gaat het gesprek waarschijnlijk niet over je schildkliermedicatie. Onze Vermoeidheidstest kijkt naar meerdere van die oorzaken tegelijk, en altijd moe zet de mogelijkheden op een rij.

Zijn er bijwerkingen op de lange termijn?

Bij een passende dosis is levothyroxine een middel dat mensen decennialang gebruiken. De zorgen over de lange termijn gaan vooral over structureel te veel: een langdurig onderdrukte TSH is in onderzoek in verband gebracht met effecten op het hart en op de botdichtheid, vooral bij oudere mensen.

Een gepoolde analyse van twee gerandomiseerde onderzoeken bij ouderen met een licht verhoogde TSH vond geen duidelijke winst op hart- en vaatuitkomsten van behandelen (Zijlstra et al., 2021). Dat zegt niets over vrouwen met een duidelijk trage schildklier, waarbij het beeld anders ligt, maar het laat zien dat meer niet automatisch beter is.

Voor vrouwen na de overgang is de botkant het aandachtspunt. Ons artikel over botontkalking na de overgang gaat daarop in.

Wat je met je huisarts kunt bespreken

Bijwerkingen zijn makkelijker te plaatsen als je ze kunt koppelen aan een datum en een waarde. Noteer wanneer klachten begonnen, of er iets veranderde aan merk, dosis of innametijdstip, en wat je laatste TSH en vrij T4 waren. Neem die uitslagen mee.

Verander nooit zelf je dosis en stop niet op eigen initiatief. Dat is precies het soort aanpassing waarbij een arts de waarden erbij wil hebben.

Wil je zelf een uitgangswaarde vastleggen tussen twee controles door, dan kijkt onze Schildklierfunctie naar TSH en vrij T4, en de uitgebreidere Schildklier Compleet neemt ook vrij T3 en anti-TPO mee. De achtergrond bij dit alles staat in ons artikel over Hashimoto.

Elk bloedtestresultaat bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.

Bronnen

• Benvenga S, et al. Altered intestinal absorption of L-thyroxine caused by coffee. Thyroid, 2008. PMID 18341376
• Zijlstra LE, et al. Levothyroxine Treatment and Cardiovascular Outcomes in Older People With Subclinical Hypothyroidism: Pooled Individual Results of Two Randomised Controlled Trials. Frontiers in Endocrinology, 2021. PMID 34093444
• Ralli M, et al. Hashimoto's thyroiditis: An update on pathogenic mechanisms, diagnostic protocols, therapeutic strategies, and potential malignant transformation. Autoimmunity Reviews, 2020. PMID 32805423
• Farmacotherapeutisch Kompas, preparaattekst levothyroxine
• NHG-standaard Schildklieraandoeningen, Nederlands Huisartsen Genootschap