Adenomyose: symptomen, diagnose en wat bloedonderzoek toevoegt

Je menstruatie duurt zeven dagen, je wisselt om het uur van tampon en je buik voelt zwaar en gevoelig aan. Je huisarts noemt het "een heftige cyclus". Toch kan er een aandoening achter zitten die de spierwand van je baarmoeder aantast, en die veel minder bekend is dan endometriose: adenomyose.

Bij adenomyose groeit weefsel dat lijkt op je baarmoederslijmvlies in de spierlaag van je baarmoeder zelf. Die spierlaag raakt daardoor verdikt, gevoelig en soms flink pijnlijk. Onderzoek laat zien dat de aandoening lange tijd is ondergediagnosticeerd, vooral omdat een goede echo of MRI nodig is om haar te zien (Moawad, 2023).

Ik zeg dit meteen, want het wordt vaak verkeerd uitgelegd. Er bestaat geen bloedtest die adenomyose aantoont. Bloedonderzoek heeft wel een rol bij deze klachten, maar een andere dan je misschien hoopt. Hieronder lees je precies welke.

Wat is adenomyose?

Adenomyose is een aandoening waarbij weefsel dat lijkt op je baarmoederslijmvlies doorgroeit in het myometrium, de spierlaag van je baarmoeder. Dat weefsel reageert elke cyclus op je hormonen en zwelt mee op. De spierwand raakt daardoor verdikt en ontstoken, wat hevige menstruaties en pijn kan geven. Je baarmoeder kan er groter en gevoeliger van worden.

Waar endometriose zich buiten je baarmoeder afspeelt, zit adenomyose er dus juist middenin.

Dat verschil is niet zomaar een detail. Het verklaart waarom de klachten anders voelen. Bij adenomyose staat vaak het hevige bloedverlies voorop, met krampen die diep en drukkend aanvoelen in plaats van scherp.

De aandoening komt het vaakst voor bij vrouwen tussen de 35 en 50 jaar, en vaker bij vrouwen die zijn bevallen. Toch komt zij ook voor bij jongere vrouwen zonder kinderen, dus leeftijd alleen zegt weinig.

Adenomyose is goedaardig. Het is geen kanker en het wordt ook geen kanker. Wel kan het je dagelijks leven behoorlijk beperken, en dat is reden genoeg om het serieus te nemen.

Wat zijn de symptomen van adenomyose?

De bekendste symptomen van adenomyose zijn hevige menstruaties, pijnlijke krampen die vaak al voor je menstruatie beginnen, en een drukkend of opgezet gevoel in je onderbuik. Veel vrouwen merken ook vermoeidheid, pijn bij het vrijen en tussentijds bloedverlies. Sommige vrouwen hebben helemaal geen klachten en horen het toevallig bij een echo.

Dat laatste is belangrijk. Een verdikte baarmoederwand op een echo zegt op zichzelf nog niets over hoeveel last je ervan hebt.

De tabel hieronder koppelt elk symptoom aan de reden waarom het optreedt. Zo zie je dat het geen losse klachten zijn, maar een samenhangend beeld.

Wat mij opvalt in de verhalen van vrouwen met adenomyose, is hoe vaak het bloedverlies wordt weggewuifd. Terwijl juist dat symptoom een spoor achterlaat in je bloed, en dus meetbaar is.

Herken je je vooral in het hevige bloedverlies? Lees dan onze uitleg over hevige menstruatie, oorzaken en wanneer testen. Is je cyclus daarnaast grillig geworden? Dan geeft onregelmatige menstruatie en welke hormonen testen je meer houvast.

Adenomyose, endometriose of een vleesboom?

Adenomyose, endometriose en vleesbomen worden vaak door elkaar gehaald, omdat ze alle drie hevige menstruaties en pijn kunnen geven. Het verschil zit in de plek. Adenomyose zit in de spierwand van je baarmoeder, endometriose buiten je baarmoeder, en een vleesboom is een goedaardige spierknobbel in of op je baarmoederwand. Ze komen bovendien vaak samen voor.

Die overlap is precies waarom een goede diagnose zoveel tijd kost. Je kunt alle drie tegelijk hebben.

Deze tabel zet de drie naast elkaar, inclusief wat bloedonderzoek er wel en niet over zegt. Die laatste kolom mis ik op vrijwel elke website over dit onderwerp, terwijl het de vraag is die vrouwen ons het vaakst stellen.

Lees onze pillar over endometriose, symptomen, diagnose en wat bloedonderzoek toevoegt als je vermoedt dat de pijn buiten je baarmoeder zit. Vermoed je eerder een spierknobbel? Dan helpt ons artikel over myomen, vleesbomen en wat je kunt testen je verder.

Hoe wordt adenomyose vastgesteld?

Adenomyose wordt vastgesteld met beeldvorming, niet met bloed. De gynaecoloog begint met een inwendige echo, waarop een verdikte of ongelijkmatige baarmoederwand zichtbaar kan zijn. Bij twijfel volgt een MRI, die de spierlaag gedetailleerder in beeld brengt. De kwaliteit van de echo en de ervaring van de onderzoeker bepalen sterk wat er wordt gezien (Moawad, 2023).

Vroeger kon de diagnose pas met zekerheid worden gesteld nadat de baarmoeder was verwijderd. Dat is gelukkig achterhaald.

De route loopt bijna altijd via je huisarts. Die kan je bij aanhoudende klachten doorverwijzen naar een gynaecoloog. Zo ziet het traject er meestal uit:

1. Anamnese: je arts vraagt naar je cyclus, je bloedverlies en je pijn
2. Lichamelijk onderzoek: soms voelt de arts een vergrote, gevoelige baarmoeder
3. Inwendige echo: hiermee wordt gekeken naar de dikte en de structuur van de spierwand
4. MRI: bij twijfel, of als de echo geen duidelijk beeld geeft
5. Bloedonderzoek: niet om adenomyose aan te tonen, maar om de gevolgen van het bloedverlies in beeld te brengen

Neem naar dat eerste gesprek iets concreets mee. Ik zie in de praktijk dat een cyclusdagboek van twee of drie maanden het verschil maakt tussen "een heftige menstruatie" en een verhaal dat je arts serieus kan wegen.

Noteer per dag hoeveel maandverband of tampons je gebruikt, of er stolsels bij zitten, hoeveel pijnstillers je nodig hebt en of je werk of afspraken hebt afgezegd. Dat zijn de gegevens waar een arts iets mee kan.

Wat kan bloedonderzoek wél en niet toevoegen?

Bloedonderzoek kan adenomyose niet aantonen en niet uitsluiten. Wat het wel doet, is de gevolgen van het bloedverlies zichtbaar maken. Hevige menstruaties zijn een bekende oorzaak van ijzertekort en bloedarmoede bij vrouwen (Donnez, 2022). Daarnaast helpt bloedonderzoek om look-alikes zoals een trage schildklier uit te sluiten, die ook hevig bloedverlies en vermoeidheid kunnen geven.

Dit is het stuk dat vrijwel elke andere website overslaat, dus ik werk het even uit.

Stel dat je 7 dagen menstrueert, waarvan 3 dagen zo hevig dat je elk uur moet verwisselen. Je bent moe, maar dat schrijf je toe aan je werk. Je Hb kan dan met 7,6 mmol/l netjes binnen de referentiewaarden vallen, terwijl je ferritine op 11 µg/l staat en dus al maanden aan het leeglopen is. Dat is de reden dat wij ferritine liever meten dan alleen Hb.

Waar bloedonderzoek je in deze situatie bij kan helpen:

• IJzer en ferritine: laten zien of het bloedverlies je voorraad heeft aangetast, ook als je Hb nog normaal is
• Hb en het volledige bloedbeeld: tonen of er sprake is van bloedarmoede
• Schildklier (TSH): een trage schildklier kan ook hevig bloedverlies en vermoeidheid geven
• Hormonen bij een kinderwens: geven inzicht in je cyclus, niet in de aandoening zelf

De Bloedarmoede meet Hb, ferritine en het bloedbeeld in één afname, zodat je ziet wat het bloedverlies met je ijzer heeft gedaan. Wil je alleen je ijzervoorraad in beeld, kijk dan naar de IJzerstatus. Beide vertellen je niets over de adenomyose zelf, en dat blijven we eerlijk zeggen.

Wat een normale uitslag betekent, is even belangrijk. Een normaal ferritine sluit adenomyose niet uit. Het betekent alleen dat je ijzervoorraad op dat moment op peil is.

Meer weten over wat een lage waarde precies zegt? Lees dan ferritine waarde, normaalwaarden en wat een laag ferritine betekent.

Kan adenomyose vanzelf verdwijnen?

Adenomyose is hormoongevoelig, dus de klachten nemen bij veel vrouwen af rond de overgang, wanneer de oestrogeenspiegels dalen. Voor die tijd verdwijnt de aandoening zelden vanzelf. De behandeling richt zich daarom op de klachten, niet op genezing: pijnstilling, hormonale therapie die het bloedverlies remt, of in zeldzame gevallen een operatie.

Dat klinkt somberder dan het is. Veel vrouwen krijgen hun klachten met de juiste behandeling goed onder controle.

Welke route bij jou past, bepaal je samen met je arts. Dat hangt af van je klachten, je leeftijd en of je nog een kinderwens hebt. Adenomyose kan de kans op zwanger worden beïnvloeden, al krijgen veel vrouwen met adenomyose gewoon kinderen (Abbott, 2017).

De Thuisarts.nl-pagina over hevig bloedverlies en de NHG-Standaard Vaginaal bloedverlies beschrijven welke stappen huisartsen in Nederland doorgaans zetten. Die informatie is gratis en helpt je om je gesprek voor te bereiden.

Wanneer ga je naar de huisarts?

Ga naar je huisarts als je menstruatie zo hevig is dat je elk uur moet verwisselen, als er grote stolsels bij zitten, als je pijn met gewone pijnstillers niet onder controle krijgt, of als je moe en kortademig bent geworden. Ook tussentijds bloedverlies en pijn bij het vrijen zijn goede redenen om contact op te nemen.

Je hoeft niet eerst te bewijzen dat het erg genoeg is.

Neem in elk geval contact op bij deze signalen:

• Je moet je maandverband of tampon vaker dan elk uur verwisselen
• Je verliest stolsels groter dan een euromunt
• Je menstruatie duurt langer dan zeven dagen
• Je bent duizelig, moe of kortademig bij normale inspanning
• Je zegt werk, studie of afspraken af vanwege je cyclus

Wat ik je vooral wil meegeven: hevig bloedverlies is geen karaktertrek en geen pech. Het is een symptoom, en symptomen hebben een oorzaak die het waard is om te onderzoeken.

Lees verder over baarmoeder- en eierstokklachten

Adenomyose staat zelden op zichzelf. De klachten overlappen met andere goedaardige aandoeningen van je baarmoeder en eierstokken, en de vragen die daarbij horen hebben we apart uitgewerkt.

Deze artikelen helpen je om jouw situatie scherper te krijgen:

• Myomen (vleesbomen): symptomen, bloedarmoede en wat je kunt testen
• Poliep in de baarmoeder: bloedverlies, oorzaken en onderzoek
• Eierstokcyste: soorten, symptomen en wanneer onderzoek zinvol is
• Bloedverlies na de overgang: waarom je dit altijd laat nakijken
• CA-125 waarde: wat deze tumormarker wel en niet zegt

Heb je na het lezen nog vragen over jouw situatie? Neem je cyclusdagboek mee naar je huisarts en vraag gericht of adenomyose een verklaring kan zijn voor jouw klachten.

Veelgestelde vragen

Kun je adenomyose met een bloedtest aantonen?

Nee. Er bestaat geen bloedtest die adenomyose aantoont of uitsluit. De diagnose wordt gesteld met een inwendige echo en soms een MRI. Bloedonderzoek is wel zinvol om te zien of het hevige bloedverlies tot ijzertekort of bloedarmoede heeft geleid, en om andere oorzaken van je klachten uit te sluiten.

Wat is het verschil tussen adenomyose en endometriose?

Bij adenomyose groeit het weefsel in de spierwand van je baarmoeder. Bij endometriose zit vergelijkbaar weefsel juist buiten je baarmoeder. Adenomyose geeft daardoor vaker hevig bloedverlies, endometriose vaker pijn buiten je menstruatie om. De twee komen regelmatig samen voor.

Is adenomyose gevaarlijk?

Adenomyose is goedaardig en wordt geen kanker. De klachten kunnen wel zwaar zijn en je dagelijks leven beïnvloeden, en langdurig hevig bloedverlies kan tot bloedarmoede leiden. Dat maakt het een reden om je klachten te bespreken met je huisarts, niet om bang te zijn.

Gaat adenomyose over in de overgang?

Bij veel vrouwen nemen de klachten af rond de overgang, omdat het weefsel hormoongevoelig is en de oestrogeenspiegels dan dalen. Dat geldt niet voor iedereen, en hormoontherapie kan het beeld beïnvloeden. Bespreek je persoonlijke situatie met je huisarts of gynaecoloog.

Bronnen

1. Moawad G, et al. Adenomyosis: an updated review on diagnosis and classification. Journal of Clinical Medicine, 2023. PMID 37510943.
2. Abbott JA. Adenomyosis and abnormal uterine bleeding (AUB-A): pathogenesis, diagnosis, and management. Best Practice and Research Clinical Obstetrics and Gynaecology, 2017. PMID 27810281.
3. Donnez J, et al. Uterine disorders and iron deficiency anemia. Fertility and Sterility, 2022. PMID 36182260.
4. NHG. NHG-Standaard Vaginaal bloedverlies. Nederlands Huisartsen Genootschap. Beschikbaar via richtlijnen.nhg.org.
5. Thuisarts.nl. Ik heb hevig bloedverlies bij mijn menstruatie. Nederlands Huisartsen Genootschap. Beschikbaar via thuisarts.nl.

Elk bloedtestresultaat via Lunara bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Voor de diagnose en behandeling van adenomyose bespreek je je klachten met je huisarts of gynaecoloog.