CA-125 waarde: wat deze tumormarker wel en niet zegt

Er is één bloedwaarde waar wij bewust géén test voor aanbieden, en dat is CA-125. Niet omdat het een slechte marker is, maar omdat hij buiten de spreekkamer bijna altijd het verkeerde doet: hij maakt gezonde vrouwen bang en stelt zieke vrouwen ten onrechte gerust.

Dat is een stevige uitspraak, dus ik onderbouw hem hieronder met cijfers.

Als je hier bent omdat je een uitslag hebt gekregen: adem even uit. Een verhoogde CA-125 betekent in de meeste gevallen geen kanker. Hieronder lees je waarom.

Wat is CA-125?

CA-125 (cancer antigen 125) is een eiwit dat voorkomt op de cellen van onder andere je buikvlies, je eierstokken en je baarmoederslijmvlies. Raakt dat weefsel geprikkeld of ontstoken, dan komt er meer van dit eiwit in je bloed. In Nederlandse laboratoria geldt vaak een grens rond de 35 kU/l, al verschilt die grens per lab.

Let op dat woord: geprikkeld. Niet kwaadaardig.

CA-125 is geen kankertest. Het is een marker die stijgt bij prikkeling van weefsel, en kanker is daarvan maar één mogelijke oorzaak.

Wat betekent een verhoogde CA-125 waarde?

Een verhoogde CA-125 betekent dat er iets je buikvlies of je eierstokken prikkelt. Dat kan kanker zijn, maar veel vaker is het iets goedaardigs: endometriose, vleesbomen, een cyste, een ontsteking in je bekken, of gewoon je menstruatie. Zelfs een zwangerschap kan de waarde verhogen. Bij goedaardige eierstokcysten wordt regelmatig een verhoogde CA-125 gemeten (Sharma, 2020).

Daarom is de waarde op zichzelf zo lastig te lezen.

Zeven rijen, en maar één daarvan zou je in eerste instantie hebben bedacht. Dat is precies het probleem met deze marker als losse test.

Heb je endometriose? Dan is een verhoogde CA-125 eerder regel dan uitzondering. Onze pillar endometriose: symptomen, diagnose en wat bloedonderzoek toevoegt legt uit waarom de marker ook daar niet voor diagnose wordt gebruikt.

Kun je met CA-125 op eierstokkanker screenen?

Nee. Dat is niet onze mening, dat is uitgezocht. In een Britse studie werden ruim 200.000 vrouwen jarenlang gevolgd, waarbij een deel jaarlijks werd gescreend met CA-125 en een echo. Na langdurige follow-up bleek dat screening de sterfte aan eierstokkanker niet verlaagde (Menon, 2021).

Dat is een van de grootste studies ooit naar dit onderwerp, en de uitkomst was teleurstellend maar duidelijk.

Ook daarom bestaat er in Nederland geen bevolkingsonderzoek naar eierstokkanker. Het RIVM voert bevolkingsonderzoek uit naar borstkanker, baarmoederhalskanker en darmkanker. Eierstokkanker staat daar bewust niet bij, omdat er geen test is die de sterfte aantoonbaar verlaagt.

Waar CA-125 wél wordt gebruikt, is in handen van een specialist: om een afwijking die op een echo is gezien beter te beoordelen, en om het effect van een behandeling bij eierstokkanker te volgen. Dan is er context, en zonder context zegt het getal weinig.

Waarom bieden wij CA-125 niet aan?

Wij bieden CA-125 niet aan omdat de test buiten de spreekkamer meer kwaad dan goed doet. Een verhoogde uitslag zonder context leidt tot angst en vaak tot onderzoeken die achteraf niet nodig waren. Een normale uitslag kan je juist geruststellen terwijl je klachten hebt die wél onderzocht moeten worden.

Die tweede fout is de gevaarlijke.

Stel je bent 58, je bent al drie jaar door de overgang, en je verliest opeens een beetje bloed. Je bestelt een tumormarker, hij is normaal, en je stelt de afspraak met je huisarts uit. Maar bloedverlies na de overgang beoordeel je met een echo, niet met een bloedwaarde. Wij willen niet dat onze test die afspraak vervangt.

Lees daarom, als dit jouw situatie is: bloedverlies na de overgang: waarom je dit altijd laat nakijken.

Wat wij wél aanbieden zijn panels die een vraag beantwoorden die met bloed te beantwoorden is. De Hormonen Vrouw voor je cyclus en je hormonen. De Bloedarmoede als hevig bloedverlies je moe maakt. Geen van beide vervangt een echo, en dat zeggen we er eerlijk bij.

Wat doe je als je CA-125 verhoogd is?

Bespreek de uitslag met de arts die hem heeft aangevraagd, en kijk naar het geheel: je klachten, je leeftijd, of je nog menstrueert en wat een echo laat zien. Eén verhoogde waarde zegt weinig. Artsen kijken vaker naar de trend over meerdere metingen dan naar één los getal.

Ga vooral niet zelf herhalen om te zien of het "meevalt".

Dit zijn de vragen die je aan je arts kunt stellen:

• Waarom is deze marker bij mij geprikt, en welke vraag moest hij beantwoorden?
• Wat laat de echo zien, en past de uitslag daarbij?
• Zijn er goedaardige verklaringen die bij mijn klachten passen?
• Wat is de volgende stap, en wanneer wordt er opnieuw gekeken?

Die vier vragen geven je meer houvast dan welk getal ook.

Veelgestelde vragen

Wat is een normale CA-125 waarde?

Veel Nederlandse laboratoria hanteren een grens rond de 35 kU/l, maar die grens verschilt per lab en per situatie. Een waarde boven de grens betekent niet automatisch dat er iets ernstigs aan de hand is. Bespreek een uitslag daarom altijd met de arts die hem heeft aangevraagd.

Betekent een verhoogde CA-125 dat ik kanker heb?

Meestal niet. Endometriose, vleesbomen, een goedaardige cyste, een ontsteking in je bekken, je menstruatie en zelfs zwangerschap kunnen de waarde verhogen. De marker moet altijd samen met je klachten en een echo worden beoordeeld.

Kan ik CA-125 zelf laten prikken als check?

Wij bieden deze marker bewust niet aan. Zonder context leidt een verhoogde uitslag tot onnodige angst en kan een normale uitslag je ten onrechte geruststellen. In een grote studie verlaagde screening met CA-125 de sterfte aan eierstokkanker niet (Menon, 2021). Heb je klachten, ga dan naar je huisarts.

Bronnen

1. Menon U, et al. Ovarian cancer population screening and mortality after long-term follow-up in the UK Collaborative Trial of Ovarian Cancer Screening (UKCTOCS). The Lancet, 2021. PMID 33991479.
2. Sharma D, Vinocha A. Benign ovarian cysts with raised CA-125 levels. Journal of Laboratory Physicians, 2020. PMID 33390678.
3. Vilendecic Z, et al. Accuracy of IOTA simple rules, IOTA ADNEX model, RMI, and subjective assessment for preoperative adnexal mass evaluation. Gynecologic and Obstetric Investigation, 2023. PMID 36716716.
4. RIVM. Bevolkingsonderzoeken naar kanker in Nederland. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Beschikbaar via rivm.nl.
5. Thuisarts.nl. Ik heb een verhoogde tumormarker in mijn bloed. Nederlands Huisartsen Genootschap. Beschikbaar via thuisarts.nl.

Elk bloedtestresultaat via Lunara bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. CA-125 bieden wij niet aan: bespreek een verhoogde tumormarker altijd met de arts die hem heeft aangevraagd.