SHBG waarde bij vrouwen: de pil, PCOS en vrij testosteron

SHBG is een eiwit met een taak die voor vrouwen veel uitmaakt. Het bindt testosteron en oestradiol in uw bloed en houdt ze vast. De volledige naam is sex hormone binding globulin, in het Nederlands geslachtshormoonbindend globuline.

Als bindend globuline bepaalt het hoeveel hormoon vrij blijft. SHBG is zelf geen geslachtshormoon, maar een transporteiwit dat uw lever aanmaakt. De binding aan testosteron is stevig, die aan oestradiol duidelijk losser.

Hormoon dat aan SHBG vastzit, bereikt uw weefsels niet. Alleen het ongebonden deel doet werk in uw huid, uw eierstokken en uw hersenen. Daarom zegt uw totale testosteron weinig zonder de bijbehorende SHBG waarde.

Uw vrij testosteron wordt uit dat paar berekend. Een hoge SHBG waarde houdt uw totale testosteron kunstmatig op peil terwijl het vrije deel daalt. Een lage waarde doet precies het omgekeerde.

De uitslag staat in nanomol per liter (nmol/l). Voor vrouwen gelden andere getallen dan voor mannen, en de leeftijdsband telt mee.

Die tweede regel is voor vrouwen de belangrijkste. Een platte vrouwenband van 32,4 tot 128 nmol/l pakt daarom soms verkeerd uit. Een vrouw van 55 met een SHBG van 29 lijkt dan te laag.

Haar eigen ondergrens is echter 27,1 nmol/l, dus zij zit gewoon binnen de band. Dat is loos alarm op een moment waarop u juist rust wilt. Referentiewaarden verschillen bovendien per laboratorium en per analyseapparaat.

Wij werken met een netwerk van zelfstandige, gecertificeerde laboratoria, en die gebruiken niet allemaal dezelfde apparatuur. De band die op uw eigen labverslag staat is daarom leidend.

Voor vrouwen is de pil de meest voorkomende reden dat een SHBG waarde afwijkt. Orale oestrogenen passeren eerst uw lever, en die lever reageert door meer SHBG aan te maken. De combinatiepil verhoogt uw SHBG daardoor fors, vaak tot ver boven de gewone band.

Uw totale testosteron kan daarbij normaal of zelfs hoog blijven. Het vrije deel daalt echter, want er is meer bindend globuline om het vast te houden. Dat mechanisme verklaart twee bekende effecten van hormonale anticonceptie.

Bij sommige vrouwen wordt de huid rustiger en neemt acne af. Bij anderen loopt het libido terug.

De toedieningsvorm maakt hierbij het verschil, en dat is minder bekend dan het zou moeten zijn. Alleen oestrogenen die u slikt, komen via de poortader eerst in uw lever terecht. Die eerste passage stuurt de aanmaak van SHBG aan.

Een pleister, een gel of een vaginale ring omzeilt die route grotendeels. Transdermale toediening verhoogt uw SHBG daarom niet of nauwelijks. Hetzelfde verschil geldt in de overgang tussen orale hormoontherapie en een pleister. Vertel bij een bloedafname dus altijd welke vorm u gebruikt, niet alleen welk middel.

SHBG, PCOS en insulineresistentie vormen samen een verhaal. Vrouwen met PCOS hebben vaak een verlaagd SHBG, meestal door een hoger insulinegehalte. Insuline remt de aanmaak van SHBG in de lever.

Minder bindend eiwit betekent dat een groter deel van uw testosteron vrij rondgaat. Dat vrije deel bereikt de huid, waar het wordt omgezet in DHT. DHT stuurt het haarzakje aan, en zo ontstaan hirsutisme en acne die niet op leeftijd past.

De volgorde van dat verband is belangrijk. Een lage SHBG waarde is een aanwijzing die om uitleg vraagt, geen diagnose. PCOS stelt een arts vast op grond van cyclus, echobeeld en meerdere hormoonwaarden samen.

SHBG is daarnaast een signaal op zichzelf. Een laag SHBG hangt in groot bevolkingsonderzoek samen met meer diabetes type 2 op groepsniveau. Dat verband geldt bij vrouwen en bij mannen.

Het is een verband tussen groepen, geen voorspelling over u persoonlijk. Een lage waarde vraagt daarom om context, niet om ongerustheid. Bespreek een dergelijke uitslag met uw huisarts, samen met uw cyclus en uw bloedsuiker.

Laat SHBG bepalen wanneer een testosteronuitslag niet klopt met uw klachten. Dat is de kernvraag waarvoor deze bepaling bestaat. Vraag hem daarom altijd samen aan met totale testosteron.

Uit dat paar volgt uw vrij testosteron. Een losse totale testosteron bij een pilgebruikster levert een getal op dat u niet kunt duiden.

Er zijn duidelijke aanleidingen om te meten. Overbeharing in het gezicht of op de buik is er een. Acne die na uw tienerjaren gewoon doorloopt hoort er ook bij.

Verder: haaruitval volgens mannelijk patroon en een onregelmatige of uitblijvende cyclus. Een kinderwens die langer duurt dan verwacht is eveneens een goede reden. Bij die vraag hoort vaak ook inhibine B in het onderzoek.

Ook een teruglopend libido tijdens pilgebruik verdient aandacht. Bij een vermoeden van PCOS hoort SHBG standaard in het beeld.

Over de timing: SHBG zelf is niet sterk cyclusafhankelijk, maar testosteron wel enigszins. Prik daarom bij voorkeur in de ochtend, en bij een regelmatige cyclus in de eerste helft. U hoeft niet nuchter te zijn.

Gebruikt u de pil, de ring of een pleister, meld dat dan bij de afname. Zonder die informatie is uw uitslag niet goed te lezen. Bent u in overleg met uw arts met de pil gestopt, dan geldt een wachttijd.

Meet pas na minstens drie maanden opnieuw.