Blijft je menstruatie drie maanden of langer weg terwijl je niet zwanger bent, dan heet dat amenorroe. Naar schatting krijgt 3 tot 5 procent van de vrouwen in de vruchtbare leeftijd ermee te maken. In vrijwel alle gevallen is er een aanwijsbare oorzaak, en die is vaker omkeerbaar dan vrouwen verwachten.
Wat me opvalt aan de meeste Nederlandse pagina hierover: ze noemen wel de oorzaken, maar niet welke test bij welke oorzaak hoort. Daardoor kom je bij de huisarts zonder te weten waar je het over wilt hebben.
Deze negen staan hieronder op volgorde van hoe vaak ze voorkomen, met onderaan een tabel die het vermoeden aan de bijbehorende bloedwaarden koppelt.
Wat telt precies als amenorroe?
Van amenorroe wordt gesproken als je menstruatie drie maanden of langer wegblijft bij een eerder regelmatige cyclus, of zes maanden bij een eerder onregelmatige cyclus. Heb je nooit gemenstrueerd en ben je ouder dan vijftien, dan heet dat primaire amenorroe. Alles daartussen valt meestal onder oligomenorroe.
Dat onderscheid is niet muggenziften. Oligomenorroe betekent een cyclus langer dan 35 dagen, dus je menstrueert nog wel, alleen zelden. Die twee hebben deels andere oorzaken en deels een ander onderzoekstraject.
Tel je cyclus altijd vanaf de eerste dag van je bloeding. Dat is dag 1.
1. Zwangerschap
Het klinkt vanzelfsprekend, en toch is dit de reden dat elke huisarts hier begint. Een zwangerschapstest kost een paar euro en sluit in vijf minuten de meest voorkomende oorzaak uit.
Ook met anticonceptie, ook na een sterilisatie en ook als je denkt dat het niet kan. Doe de test eerst, dan is de rest van het gesprek zinvoller.
2. Hormonale anticonceptie en de maanden erna
Bij de hormoonspiraal, de prikpil en de doorgeslikte pil stopt de menstruatie vaak helemaal. Dat is een verwacht effect van de methode, geen stoornis.
Na het stoppen met de pil duurt het bij de meeste vrouwen enkele weken tot een paar maanden voor de eigen cyclus terugkomt. Blijft het na drie maanden stil, dan is dat wel een reden om verder te kijken. Wat er in die periode gebeurt staat in stoppen met de pil.
3. Te weinig beschikbare energie
Dit is de oorzaak die het vaakst wordt gemist, en de reden is vervelend: je BMI kan er volstrekt normaal uitzien. Het gaat niet om je gewicht maar om het verschil tussen wat je eet en wat je verbrandt.
Bij een aanhoudend tekort remt je hypothalamus de aansturing van je eierstokken af. Dat heet functionele hypothalame amenorroe, en het is bij jonge vrouwen een van de meest voorkomende oorzaken (PMID 28368518).
Neem twee vrouwen van 29 met dezelfde lengte en allebei een BMI van 21. De een traint drie uur per week, de ander tien uur en eet niet mee omhoog. Alleen de tweede loopt reeel risico op deze vorm. Hun bloedwaarden lijken op het eerste gezicht op elkaar: een laag oestradiol, bij een LH en FSH die juist niet verhoogd zijn.
Een review uit 2024 zette de leefstijlfactoren die hierbij horen op een rij en benadrukt hoe vaak het herstel samenhangt met de energiebalans, niet met een medicijn (PMID 39275282).
4. PCOS
Bij PCOS blijft de eisprong regelmatig uit, en zonder eisprong komt er geen normale menstruatie. Vaker leidt dat tot oligomenorroe dan tot volledige amenorroe, maar beide komen voor.
Kenmerkend is de combinatie met tekenen van androgeenoverschot, zoals acne rond je kaaklijn, meer haargroei op je gezicht of buik, of haaruitval bij de kruin. Welke waarden daarbij horen staat in PCOS testen.
5. Een te hoog prolactine
Prolactine remt bij hoge waarden de hormonen die je eisprong aansturen. Het gevolg is een cyclus die eerst onregelmatig wordt en daarna kan stoppen.
Soms is er melkachtige afscheiding uit de tepel, vaak ook niet. Medicijnen zijn een veelvoorkomende reden, een goedaardig gezwelletje van de hypofyse een andere (PMID 21296991). De volledige lijst staat in prolactine te hoog.
6. Schildklier te traag of te snel
Zowel een trage als een snelle schildklier kan je cyclus verstoren. Bij een trage schildklier stijgt vaak ook je prolactine mee, waardoor twee oorzaken tegelijk spelen.
TSH is hier de eerste waarde, met vrije T4 erachteraan. Hoe je die uitslag leest staat in schildklierwaarden uitgelegd.
7. Vervroegde overgang
Bij vrouwen onder de 40 die stoppen met menstrueren kan sprake zijn van primaire ovarieele insufficientie. De eierstokken raken dan eerder dan verwacht uitgeput.
Het beeld is anders dan bij de vorige oorzaken: FSH is juist hoog, niet laag, meestal met een laag oestradiol erbij. De internationale richtlijn van ESHRE en ASRM beschrijft welke bevestiging daarbij hoort (PMID 39652037). Opvliegers en nachtzweten kunnen erbij horen, maar hoeven niet.
8. Stress, ziekte en snelle gewichtsverandering
Een sterfgeval, een operatie, een burn-out of tien kilo eraf in een paar maanden: je cyclus reageert op alles wat je systeem als een noodsituatie leest. Meestal komt de menstruatie vanzelf terug als de situatie kalmeert.
Chronische ziekten zoals slecht ingestelde diabetes of coeliakie kunnen hetzelfde doen. Bij stress speelt cortisol een rol, zie cortisol te hoog.
9. Zeldzamere oorzaken die je huisarts uitsluit
Verklevingen in de baarmoeder na een ingreep, een aangeboren afwijking van baarmoeder of vagina, en bijnieraandoeningen staan onderaan deze lijst omdat ze weinig voorkomen. Ze staan er wel op, want ze vragen een ander onderzoek dan bloedprikken alleen.
Blijft je menstruatie weg terwijl je hormoonwaarden allemaal normaal zijn, dan is dit de richting waarin verder gekeken wordt.
Welke bloedwaarden horen bij welk vermoeden?
Er is geen enkele bloedwaarde die amenorroe verklaart. Wat je huisarts doet, is een klein basispakket aanvragen en dat uitbreiden op geleide van je klachten. Deze tabel koppelt het vermoeden aan de waarden die daarbij horen, zodat je weet waar je het over hebt.
Ik zou hem meenemen naar je afspraak. Niet om zelf te bepalen wat er geprikt wordt, maar om het gesprek te laten gaan over jouw patroon in plaats van over een losse uitslag.
| Wat je merkt | Waar het naar kan wijzen | Waarden die daarbij horen |
|---|---|---|
| Elke situatie, altijd eerst | Zwangerschap | hCG |
| Acne, meer haargroei, cyclus altijd al lang | Androgeenoverschot, PCOS | Testosteron totaal, SHBG, DHEA-S, LH, FSH |
| Melkachtige afscheiding, hoofdpijn, gezichtsvelduitval | Verhoogd prolactine | Prolactine, bij twijfel macroprolactine |
| Moe, koud, gewichtstoename of juist hartkloppingen | Schildklier | TSH, vrije T4 |
| Opvliegers, onder de 40, plots gestopt | Vervroegde overgang | FSH, oestradiol, AMH |
| Veel sport, weinig eten, gewicht gedaald | Energietekort | LH, FSH, oestradiol, TSH |
De onderste twee rijen zien er in het lab bijna hetzelfde uit qua oestradiol, en toch is het beleid tegenovergesteld. Het verschil zit in FSH: hoog bij vervroegde overgang, laag of normaal bij een energietekort. Dat is de reden dat FSH en oestradiol vrijwel altijd samen worden aangevraagd, zie FSH testen. De partner van FSH staat in LH waarde.
Timing telt hier minder dan bij een gewone cycluscheck. Menstrueer je niet, dan is er geen cyclusdag om op te wachten en kun je op elk moment prikken. Wil je zo een beeld laten maken, dan sluit hormonen vrouw op deze waarden aan.
Wanneer neem je contact op met je huisarts?
Bij drie maanden zonder menstruatie is een afspraak redelijk, ook als je je verder prima voelt. Eerder bellen is verstandig bij melkachtige afscheiding, bij nieuwe hoofdpijn of verandering in je zicht, bij opvliegers onder de 40, en bij snel toenemende haargroei of een lagere stem.
Thuisarts en de NHG-informatie voor huisartsen beschrijven dezelfde route: eerst zwangerschap uitsluiten, dan een beperkt hormoonpakket, dan gericht uitbreiden. Wat je zelf kunt meenemen is een overzicht van je laatste zes cycli, je gewichtsverloop en je medicijnen.
Het bredere overzicht van welke hormoontest wanneer past staat in hormonen onderzoek bij vrouwen. Menstrueer je nog wel, maar onregelmatig, dan is onregelmatige menstruatie het passendere stuk.
Bronnen
- Gordon CM, Ackerman KE, Berga SL, et al. Functional Hypothalamic Amenorrhea: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2017;102(5):1413-1439. PMID 28368518.
- Dobranowska K, Plevin D, Smith H, et al. Dietary and Lifestyle Management of Functional Hypothalamic Amenorrhea: A Comprehensive Review. Nutrients. 2024;16(17):2967. PMID 39275282.
- ESHRE, ASRM, CREWHIRL and IMS Guideline Group on POI. Evidence-based guideline: Premature Ovarian Insufficiency. Fertil Steril. 2025. PMID 39652037.
- Melmed S, Casanueva FF, Hoffman AR, et al. Diagnosis and treatment of hyperprolactinemia: an Endocrine Society clinical practice guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2011;96(2):273-288. PMID 21296991.
- Thuisarts. Ik ben niet ongesteld. Beschikbaar via thuisarts.nl.
- RIVM en VZinfo. Vruchtbaarheid en reproductieve gezondheid: cijfers en context. Beschikbaar via vzinfo.nl.
Elk bloedtestresultaat bij Lunara bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.
Auteur
