Jeuk in de overgang is geen randverschijnsel. Onder 50 vrouwen die een overgangspoli bezochten meldde 78% jeuk en 76% een droge huid, en alle 50 hadden minstens één huidklacht (PMID 40172065). In een bredere samenvatting van het onderzoek kwam jeuk bij 46% van de postmenopauzale vrouwen voor (PMID 41331233).
Zo bekeken ben je eerder regel dan uitzondering.
En toch is dit het onderwerp waar ik het meest ongemakkelijk van word. Jeuk zonder uitslag is namelijk ook precies het symptoom waarbij "het zal de overgang wel zijn" iets anders kan wegdrukken.
Waarom gaat je huid jeuken in de overgang?
Omdat je huid dunner en droger wordt, en droge huid jeukt. Op je huidcellen, bindweefselcellen en talgkliertjes zitten oestrogeenreceptoren. Als oestrogeen daalt, maakt je huid minder collageen en minder vetten voor de barrièrelaag. Vocht verdampt sneller en de huid raakt sneller geprikkeld.
Het mooie aan dit onderzoek is dat het de overgang van gewoon ouder worden weet te scheiden.
In een studie onder 32 vrouwen hing het collageenverlies sterker samen met het aantal jaren sinds de menopauze (r = 0,76) dan met de kalenderleeftijd (r = 0,59) (PMID 10656502). Ouder onderzoek vond hetzelfde patroon (PMID 3978054). Het is dus niet alleen tijd, het is die specifieke overgang.
Neem twee vrouwen van 54. De ene is drie jaar postmenopauzaal en heeft een huid die in de winter overal trekt. De andere menstrueert nog onregelmatig en merkt er weinig van. Zelfde leeftijd, ander aantal jaren sinds haar laatste menstruatie.
Hoeveel collageen verlies je echt na de overgang?
Ongeveer 1 tot 2% per jaar. Dat is het getal dat daadwerkelijk gemeten is, in een onderzoek waarin huidcollageen, huiddikte en botdichtheid alle drie in dat tempo daalden (PMID 3120067). Je leest online meestal iets anders, namelijk 30% in de eerste vijf jaar, en dat cijfer houdt geen stand.
Ik heb dat spoor teruggelopen, want het staat op tientallen Nederlandse pagina's.
Het duikt op in een overzichtsartikel uit 2013, waar het staat als "wordt gedacht dat" (PMID 24194966). De twee bronnen waarnaar dat artikel verwijst, bevatten het cijfer allebei niet. En het rekent niet uit: 2% per jaar over vijf jaar komt neer op ongeveer 10%, niet op 30%.
Dat maakt het verhaal niet minder waar. Je huid verandert echt, en meetbaar. Alleen niet drie keer zo hard als het internet zegt.
Diezelfde oestrogeendaling speelt elders op plekken die je er niet mee verbindt. Bij je ogen bijvoorbeeld, wat ik uitwerk in droge ogen in de overgang, en bij je gewrichtskapsel in frozen shoulder in de overgang.
Waarom jeukt het 's avonds en 's nachts erger?
Deels door je huid en deels door de rest van je nacht. Je huidtemperatuur stijgt 's avonds en je verliest dan meer vocht via de huid, waardoor de jeukdrempel zakt. Daar komt in deze fase iets bij dat weinig wordt genoemd: opvliegers en nachtelijk zweten zetten je huid extra aan het werk.
En als je toch al wakker ligt, is er niets om je aandacht van je huid af te leiden.
Sommige vrouwen beschrijven iets anders dan jeuk, namelijk het gevoel dat er iets over hun huid kruipt. Dat heet formicatie en het is een bekend, herkend verschijnsel in de overgang. Hoe vaak het voorkomt weet ik niet: de percentages die daarover circuleren staan zonder bron op consumentensites, dus die noem ik liever niet.
Slecht slapen maakt dit alles zwaarder. Die kant staat in slecht slapen in de overgang.
Wanneer is jeuk geen overgangsklacht?
Als er niets te zien is op je huid en de jeuk aanhoudt. Jeuk zonder uitslag over je hele lichaam is een ander soort klacht dan een droge scheen in februari. Bij aanhoudende jeuk bij volwassenen blijkt in 10 tot 50% van de gevallen een aandoening elders in het lichaam mee te spelen (PMID 26240837).
Dat is precies de reden dat een arts hierbij verder kijkt dan de huid.
De Nederlandse richtlijn over chronische jeuk beschrijft welke waarden daarbij gebruikelijk in beeld komen: een bloedbeeld met differentiatie, ontstekingswaarden, ferritine, leverenzymen, nierfunctie, TSH en een nuchtere glucose. Dat is geen lijstje om zelf af te vinken, het is wat je huisarts afweegt.
| Wat het kan zijn | Waar in bloed naar gekeken wordt | Wat erover bekend is |
|---|---|---|
| IJzertekort | Ferritine, Hb, transferrinesaturatie | Bij 200 mensen met langdurige jeuk had 29% een ferritine onder 15 (PMID 35283535). Een verband, geen bewezen oorzaak. |
| Galstuwing en leveraandoeningen | Alkalische fosfatase, gamma-GT, bilirubine, leverenzymen | Van 2.194 mensen met primaire biliaire cholangitis had 73,5% ooit jeuk, bij 34,5% aanhoudend (PMID 30557739). Deze ziekte treft vooral vrouwen rond deze leeftijd. |
| Nierfunctieverlies | Creatinine en eGFR, ureum | Jeuk komt bij 20 tot 50% van de mensen met chronische nierschade voor (PMID 26240837). |
| Te snel werkende schildklier | TSH, vrij T4 | Jeuk bij 4 tot 11% van de mensen met een te snelle schildklier. Bij een trage schildklier is jeuk juist zeldzaam (PMID 26240837). |
| Verhoogde bloedsuiker | Nuchtere glucose, HbA1c | Staat genoemd in de Nederlandse richtlijn als een van de te overwegen sporen. |
Kijk vooral naar de tweede rij. Primaire biliaire cholangitis is een leveraandoening waarvan ruim negen op de tien patiënten vrouw is, met een piek in precies de jaren waarin je jeuk aan je hormonen toeschrijft. Jeuk is er vaak het eerste teken van, en het is de reden dat jeuk zonder uitslag niet vanzelf in het overgangsmapje hoort.
Wat een laag ferritine betekent en waarom je daarvoor geen bloedarmoede hoeft te hebben, staat in ijzertekort zonder bloedarmoede. Het onderscheid tussen schildklier en overgang staat in trage schildklier en de overgang. Een ijzerstatus onderzoek kijkt naar de ijzerkant, een leverfunctie onderzoek naar de leverkant.
Overigens noemt Thuisarts bij jeuk wel droge huid, allergie en eczeem, maar de overgang niet. De pagina's die over de overgang gaan, noemen die leverkant dan weer nergens. Zo blijven beide helften onzichtbaar voor wie ze allebei nodig heeft.
Wat neem je mee naar je huisarts?
Of er iets te zien is op je huid, en waar precies. Of de jeuk over je hele lichaam zit of op vaste plekken. Sinds wanneer het speelt, en of het 's nachts erger is. En of je iets anders merkte: donkere urine, lichte ontlasting, meer moeheid dan je van jezelf gewend bent.
Dat laatste rijtje klinkt onschuldig en is het meest informatieve.
Ga eerder langs bij jeuk over je hele lichaam die weken aanhoudt zonder zichtbare huidafwijking, bij geel worden van je huid of oogwit, bij onbedoeld gewichtsverlies of bij nachtelijk zweten dat niet bij opvliegers past.
Voor het bredere beeld van deze fase is navigeren door de perimenopauze het startpunt.
Bronnen
- Brincat M, Kabalan S, Studd JW, Moniz CF, de Trafford J, Montgomery J. A study of the decrease of skin collagen content, skin thickness, and bone mass in the postmenopausal woman. Obstet Gynecol. 1987;70(6):840-845. PMID 3120067.
- Affinito P, Palomba S, Sorrentino C, et al. Effects of postmenopausal hypoestrogenism on skin collagen. Maturitas. 1999;33(3):239-247. PMID 10656502.
- Brincat M, Moniz CJ, Studd JW, et al. Long-term effects of the menopause and sex hormones on skin thickness. Br J Obstet Gynaecol. 1985;92(3):256-259. PMID 3978054.
- Thornton MJ. Estrogens and aging skin. Dermatoendocrinol. 2013;5(2):264-270. PMID 24194966.
- Roster K, Fleshner L, Karatas TB, et al. Menopause and common dermatoses: a systematic review. Am J Clin Dermatol. 2026;27(1):67-84. PMID 41331233.
- Salih H, Schaedel Z, Hum O, DeGiovanni C. Results of a patient survey exploring skin symptoms in a menopause clinic. Post Reprod Health. 2025;31(3):159-161. PMID 40172065.
- Tarikci N, Kocaturk E, Gungor S, et al. Pruritus in systemic diseases: a review of etiological factors and new treatment modalities. ScientificWorldJournal. 2015;2015:803752. PMID 26240837.
- Hegade VS, Mells GF, Fisher H, et al. Pruritus is common and undertreated in patients with primary biliary cholangitis in the United Kingdom. Clin Gastroenterol Hepatol. 2019;17(7):1379-1387. PMID 30557739.
- Saini S, Jain AK, Agarwal S, Yadav D. Iron deficiency and pruritus: a cross-sectional analysis to assess its association and relationship. Indian J Dermatol. 2021;66(6):705. PMID 35283535.
- Richtlijnendatabase. Chronische jeuk, diagnostiek. Beschikbaar via richtlijnendatabase.nl.
- Thuisarts. Ik heb jeuk. Beschikbaar via thuisarts.nl.
Elk bloedtestresultaat bij Lunara bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.
Auteur
