Hashimoto: symptomen, oorzaken en welke bloedwaarden erbij horen

Hashimoto is een auto-immuunziekte waarbij je afweersysteem je eigen schildklier aanvalt. Daardoor gaat die schildklier na verloop van tijd vaak trager werken. Het is de meest voorkomende oorzaak van een trage schildklier, en vrouwen krijgen het ongeveer zeven tot tien keer zo vaak als mannen. Drie bloedwaarden vertellen het grootste deel van het verhaal: TSH, vrij T4 en anti-TPO.

Wat me opvalt aan de Nederlandse informatie over Hashimoto: er wordt veel beweerd en weinig gemeten. Je leest over gluten, darmen en ontstekingen. Je leest zelden welk getal er nu eigenlijk verandert, en in welke volgorde.

Dat vind ik zonde. Dit is namelijk een van de weinige aandoeningen waarbij je het verloop echt kunt volgen.

Wat is de ziekte van Hashimoto?

De ziekte van Hashimoto is een chronische ontsteking van de schildklier, veroorzaakt door je eigen afweersysteem. Antistoffen richten zich tegen schildklierweefsel, vooral tegen het enzym TPO. Het schildklierweefsel raakt daardoor langzaam beschadigd, waardoor de aanmaak van schildklierhormoon geleidelijk kan afnemen.

Je schildklier zit vooraan in je hals, net onder je adamsappel. Hij maakt twee hormonen: T4 en T3. Die bepalen mee hoe snel vrijwel elke cel in je lichaam werkt, van je hartslag tot je darmen tot je haargroei.

Bij Hashimoto verloopt dat proces meestal traag. Een review in Autoimmunity Reviews beschrijft het als een aandoening die zich over jaren ontwikkelt, waarbij antistoffen vaak eerder aanwezig zijn dan klachten (Ralli et al., 2020). Sommige vrouwen hebben jarenlang alleen verhoogde antistoffen en verder niets.

Volgens Thuisarts.nl blijft de schildklierfunctie bij een deel van de mensen met Hashimoto gewoon normaal. De ziekte betekent dus niet automatisch dat je schildklier het laat afweten.

Wat zijn de symptomen van de ziekte van Hashimoto?

De klachten van Hashimoto ontstaan vooral doordat de schildklier trager gaat werken. Vermoeidheid, kouwelijkheid, gewichtstoename, een droge huid, haaruitval, obstipatie en traagheid in denken komen het vaakst voor. De klachten sluipen er meestal over maanden in, waardoor veel vrouwen ze eerst aan drukte of leeftijd toeschrijven.

Dat sluipende karakter is precies het probleem. Er is geen moment waarop je denkt: vandaag ben ik ziek geworden. Er is alleen een winter waarin je het kouder hebt dan anders, en een jaar waarin je haar dunner wordt.

Klachten die vaak genoemd worden:

• Vermoeidheid die niet weggaat na een goede nacht
• Het snel koud hebben, vooral handen en voeten
• Gewichtstoename van een paar kilo zonder dat je anders eet
• Droge huid en brozer haar of nagels
• Trager op gang komen, moeite met concentreren
• Zwaardere of onregelmatige menstruaties
• Somberheid of een vlakker gevoel
• Een drukkend of vol gevoel voor in de hals

Bij een deel van de vrouwen begint Hashimoto juist met een korte fase waarin de schildklier tijdelijk te snel werkt. Hartkloppingen, onrust en gewichtsverlies horen daarbij. Dat kan verwarrend zijn, want het is het tegenovergestelde beeld. Meer daarover lees je in ons artikel over een snel werkende schildklier.

Waarom krijgen vrouwen veel vaker Hashimoto?

Hashimoto komt bij vrouwen ongeveer zeven tot tien keer zo vaak voor als bij mannen. De precieze reden is niet opgehelderd. Onderzoekers wijzen op de rol van geslachtshormonen bij de afweerreactie, op het X-chromosoom, en op momenten waarop het immuunsysteem sterk verandert, zoals na een zwangerschap.

Auto-immuunziekten in het algemeen treffen vaker vrouwen. Dat patroon zie je ook bij reuma, coeliakie en lupus. Wie al een auto-immuunziekte heeft, heeft een grotere kans op een tweede.

Die combinatie is klinisch relevant. Coeliakie en Hashimoto komen bijvoorbeeld vaker samen voor dan je op basis van toeval zou verwachten. Herken je bij jezelf meerdere patronen, dan kan ons overzicht van auto-immuunziekte symptomen bij vrouwen helpen om je verhaal te ordenen, en coeliakie symptomen bij vrouwen gaat dieper op die tweede aandoening in.

Er is nog een reden waarom dit vrouwen harder raakt. De leeftijd waarop Hashimoto vaak zichtbaar wordt, valt samen met de perimenopauze. Daarover verderop meer.

Welke bloedwaarden horen bij Hashimoto?

Drie waarden dragen het grootste deel van de informatie. TSH is het signaal van je hypofyse en stijgt als je schildklier achterblijft. Vrij T4 is het hormoon dat je schildklier zelf maakt en daalt bij een trage schildklier. Anti-TPO zijn de antistoffen die de auto-immuunoorzaak zichtbaar maken.

De volgorde is het interessante deel. Anti-TPO is vaak jaren eerder verhoogd dan TSH. TSH stijgt daarna, terwijl vrij T4 nog normaal is. Pas later daalt vrij T4 mee.

Referentiewaarden verschillen per laboratorium, dus lees altijd de waarden af tegen het bereik op je eigen uitslag. Wat elk getal precies betekent, staat uitgewerkt in schildklierwaarden uitgelegd. Per marker kun je ook onze pagina's over TSH, vrij T4 en anti-TPO nalezen.

Ferritine hoort in dit rijtje omdat het zo vaak meebeweegt. Zwaardere menstruaties bij een trage schildklier kosten ijzer, en een laag ferritine geeft klachten die op Hashimoto lijken. Ons artikel over ijzertekort zonder bloedarmoede legt uit waarom dat door elkaar loopt.

Hoe weet je of je Hashimoto hebt?

Hashimoto wordt vastgesteld op basis van je klachten, een bloedonderzoek naar TSH, vrij T4 en anti-TPO, en soms een echo van je hals. Verhoogde anti-TPO wijst op de auto-immuunoorzaak. Wat je schildklier op dit moment doet, lees je af aan TSH en vrij T4. Je huisarts combineert die gegevens.

Twee voorbeelden maken het concreet. Stel dat twee vrouwen van 43 dezelfde klacht hebben: al maanden moe, kouwelijk, en het haar valt uit.

Bij de eerste is TSH 2,1 mE/l, vrij T4 midden in het bereik, en anti-TPO sterk verhoogd. Haar schildklier werkt op dit moment gewoon. De antistoffen zeggen wel iets over de kans dat dit gaat veranderen, maar verklaren haar moeheid nu niet. Haar lage ferritine misschien wel.

Bij de tweede is TSH 8,4 mE/l en vrij T4 net onder het bereik, met dezelfde verhoogde anti-TPO. Dat is een ander plaatje, en dat gesprek met de huisarts gaat een andere kant op.

Zelfde klachten, zelfde antistoffen, andere situatie. Dat is precies waarom een enkel getal zonder de rest weinig zegt.

De NHG-standaard over schildklieraandoeningen beschrijft TSH als de waarde waarmee huisartsen doorgaans beginnen, met vrij T4 erbij als TSH afwijkt. Wil je weten hoe zelf testen zich verhoudt tot de route via je huisarts, dan gaat schildklier testen: zelftest, thuistest of bloedonderzoek daarop in.

Hashimoto of de overgang: hoe herken je het verschil?

Dit is de lastigste vraag in dit hele artikel, en de reden dat Hashimoto bij vrouwen vaak laat wordt opgemerkt. Moeheid, gewichtstoename, somberheid, haaruitval, slecht slapen en een veranderende cyclus passen bij allebei. Het onderscheid zit in de klachten die juist niet overlappen.

De vuistregel die ik hier het bruikbaarst vind: opvliegers wijzen richting de overgang, kouwelijkheid wijst richting je schildklier. Wie het warm en koud tegelijk heeft, heeft mogelijk allebei tegelijk, en dat komt vaker voor dan je denkt.

Dit onderscheid werken we verder uit in trage schildklier en de overgang. Voor de bredere klachtenlijst is schildklier symptomen bij vrouwen het startpunt.

Hoe ernstig is de ziekte van Hashimoto?

Hashimoto is een chronische aandoening, maar bij de meeste mensen een goed te volgen aandoening. De ziekte gaat niet vanzelf over. Wel is het beloop vaak traag, en een deel van de mensen met verhoogde antistoffen houdt jarenlang een normale schildklierfunctie. Dat maakt het beeld minder alarmerend dan de naam suggereert.

Het bekendste cijfer over het beloop komt uit de Whickham Survey, een Brits bevolkingsonderzoek met twintig jaar follow-up (Vanderpump et al., 1995). Daarin was de kans om per jaar een trage schildklier te ontwikkelen het grootst bij vrouwen die zowel een verhoogde TSH als antistoffen hadden. Bij alleen een verhoogde TSH of alleen antistoffen lag die kans duidelijk lager.

Wat dat praktisch betekent: antistoffen alleen zijn geen diagnose van een trage schildklier. Ze zeggen iets over richting, niet over vandaag.

Ik denk dat die nuance in de meeste Nederlandse artikelen ontbreekt. Een verhoogde anti-TPO wordt vaak gepresenteerd alsof het vonnis geveld is, terwijl het vooral een reden is om je klachten en je waarden in samenhang te blijven bekijken met je huisarts.

Wat doet Hashimoto met je lichaam op de lange termijn?

Als de schildklier trager gaat werken, vertraagt een groot deel van je stofwisseling mee. Dat kan je hartslag, je cholesterol, je darmen, je cyclus en je stemming raken. Bij goed ingestelde schildklierwaarden verdwijnen veel van die effecten weer, al kost dat maanden in plaats van weken.

Voor vrouwen met een kinderwens is er een extra aandachtspunt. Schildklierhormoon speelt een rol bij de cyclus en bij de vroege zwangerschap. Onderzoek van Krassas en collega's liet zien dat menstruatiestoornissen vaker voorkomen bij vrouwen met een trage schildklier dan bij vrouwen zonder (Krassas et al., 1999). Wat dat concreet betekent, staat in onze spoke over schildklier en menstruatie, en schildklier en zwangerschap gaat over de periode daarna.

Andere veelgestelde vragen krijgen in deze cluster hun eigen artikel:

• Levothyroxine bijwerkingen, over Euthyrox, Thyrax en waarom het tijdstip van innemen je TSH beïnvloedt
• Het Hashimoto dieet, waarin we per claim kijken wat het onderzoek er werkelijk over zegt
• Afvallen met een trage schildklier, met eerlijke verwachtingen over hoeveel je terugwint
• Schildklier en haaruitval, inclusief de reden dat medicatie in het begin juist meer uitval kan geven

Wat je met je huisarts kunt bespreken

Ga je met deze klachten naar je huisarts, dan helpt het om je verhaal concreet te maken. Noteer sinds wanneer je klachten spelen, hoe je cyclus is veranderd, en of er schildklierziekten of andere auto-immuunziekten in je familie voorkomen. Neem eerdere uitslagen mee als je die hebt, want het verloop zegt meer dan één meting.

Vrouwenklachten worden nog altijd vaker als vaag weggezet dan die van mannen. Daar schreven we eerder over in niet serieus genomen. Een tijdlijn met data en getallen maakt zo'n gesprek meetbaar in plaats van gevoelsmatig.

Wil je zelf een uitgangswaarde hebben voordat je dat gesprek voert, dan kijkt onze Schildklier Compleet naar TSH, vrij T4, vrij T3 en anti-TPO in één afname. Voor alleen de basiswaarden bestaat de kleinere Schildklierfunctie, en bij vermoeidheid met meerdere mogelijke oorzaken kijkt de Vermoeidheidstest breder.

Wat ik je zou meegeven: laat je niet gek maken door één getal. Vraag naar het patroon, niet naar de momentopname.

Elk bloedtestresultaat bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.

Bronnen

• Ralli M, et al. Hashimoto's thyroiditis: An update on pathogenic mechanisms, diagnostic protocols, therapeutic strategies, and potential malignant transformation. Autoimmunity Reviews, 2020. PMID 32805423
• Vanderpump MP, et al. The incidence of thyroid disorders in the community: a twenty-year follow-up of the Whickham Survey. Clinical Endocrinology (Oxford), 1995. PMID 7641412
• Krassas GE, et al. Disturbances of menstruation in hypothyroidism. Clinical Endocrinology (Oxford), 1999. PMID 10468932
• NHG-standaard Schildklieraandoeningen, Nederlands Huisartsen Genootschap
• Thuisarts.nl, informatie over de schildklier en schildklierontsteking