Glutenintolerantie test: coeliakie, allergie of gevoeligheid?

Als je één ding uit dit artikel meeneemt, laat het dit zijn: blijf gluten eten tot je bloed geprikt is. Ben je al een maand glutenvrij, dan zakken je antistoffen. De test komt dan negatief terug, ook als je wél coeliakie hebt.

Ik vind dat de wreedste valkuil in de hele diagnostiek. Je doet precies wat logisch voelt. Je laat het brood staan, je voelt je beter, en juist daardoor krijg je nooit een diagnose. Voor coeliakie moet je tijdelijk eten waar je ziek van wordt om te bewijzen dat je er ziek van wordt.

Wat is het verschil tussen coeliakie, glutenallergie en glutengevoeligheid?

Deze drie worden dagelijks door elkaar gehaald, terwijl ze biologisch niets met elkaar te maken hebben. Coeliakie is een auto-immuunziekte, tarweallergie is een allergie, en glutengevoeligheid is een restcategorie waarbij geen van beide aantoonbaar is. Alleen de eerste twee zijn met bloedonderzoek in beeld te brengen.

Dat onderscheid is niet academisch. Bij coeliakie beschadigt gluten je dunne darm, ook als je er weinig van merkt. Dat kan leiden tot bloedarmoede en botontkalking. Bij glutengevoeligheid is er geen aantoonbare schade en mag je zelf bepalen wat je verdraagt.

Hoe vaak komt coeliakie voor, en vaker bij vrouwen?

In een wereldwijde meta-analyse lag de prevalentie op 1,4 procent op basis van bloedonderzoek, en op 0,7 procent als je alleen de met een biopt bevestigde gevallen telt. Vrouwen kwamen er vaker uit dan mannen: 0,6 tegen 0,4 procent (PMID 29551598).

Dat past in het bredere plaatje. Van alle mensen met een auto-immuunziekte is 78 procent vrouw (PMID 18688037), en coeliakie hoort in die categorie thuis. Meer daarover lees je bij auto-immuunziekte symptomen bij vrouwen.

Coeliakie kan zich op elke leeftijd melden, ook als je je hele leven brood hebt gegeten zonder klacht. Dat het "iets van kinderen" zou zijn, klopt niet.

Welke bloedwaarden horen bij een glutenintolerantie test?

Voor coeliakie draait het om twee antistoffen. Anti-TTG IgA is de eerste keus, en endomysium IgA wordt gebruikt om een positieve uitslag te bevestigen omdat die vrijwel niet vals positief is. Daarnaast hoort er standaard een totaal IgA bij, en die derde is degene die iedereen vergeet.

Waarom dat totaal IgA telt: ongeveer een op de vijfhonderd mensen maakt te weinig IgA aan. Bij hen zijn álle IgA-gebaseerde tests automatisch negatief, ook als ze coeliakie hebben. Zonder dat totaal IgA weet je niet of je een echte uitslag leest of een lege (PMID 26796833).

Stel: twee vrouwen van 41 laten allebei anti-TTG prikken en krijgen allebei een negatieve uitslag. De ene at nog gewoon brood, bij haar betekent negatief ook echt negatief. De andere was drie maanden glutenvrij, en bij haar zegt die uitslag helemaal niets.

Waarom moet je gluten blijven eten voor de test?

De test meet antistoffen die je lichaam maakt als reactie op gluten. Haal je gluten weg, dan verdwijnt de prikkel en dalen de antistoffen, vaak binnen weken. De schade herstelt, de antistoffen zakken, en de test wordt negatief. Dat is precies waarom een glutenvrij dieet niet gestart moet worden voordat de diagnose rond is (PMID 26796833).

Ben je al gestopt en wil je alsnog getest worden, dan zul je gluten opnieuw moeten introduceren voordat het prikken zinvol is. Bespreek dat met je huisarts, want de duur en de hoeveelheid luisteren nauw. De Maag Lever Darm Stichting en Thuisarts geven hier voorlichting over.

Doe dit niet op eigen houtje als je hier heel ziek van wordt. Dan is het gesprek met je huisarts belangrijker dan de uitslag.

Welke klachten passen bij coeliakie?

De klassieke voorstelling is diarree en gewichtsverlies, maar bij volwassen vrouwen ziet het er vaak heel anders uit. Veel mensen met coeliakie hebben nauwelijks darmklachten en komen binnen met iets wat er los van lijkt te staan.

• IJzertekort of bloedarmoede die niet reageert op supplementen.
• Moeheid die niet in verhouding staat tot je leven.
• Buikpijn, opgeblazen gevoel of wisselende ontlasting.
• Botontkalking op een leeftijd waarop dat niet verwacht wordt.
• Onverklaarde onvruchtbaarheid of herhaalde miskramen.

Die eerste is de aanwijzing die ik het vaakst gemist zie worden. IJzer wordt opgenomen in precies het stuk darm dat bij coeliakie beschadigt. Een tekort dat maar niet herstelt, verdient dus een tweede blik. Wat een laag ijzer betekent, staat bij de ferritine waarde.

Wat kun je laten testen?

Bij Lunara kun je het coeliakie onderzoek laten doen, met anti-TTG en endomysium IgA. Eet in de weken vóór je prikt gewoon gluten, anders koop je een uitslag die niets waard is.

Een positieve bloeduitslag is trouwens geen eindpunt. De diagnose coeliakie wordt bij volwassenen meestal bevestigd met een biopt van de dunne darm via de huisarts en de MDL-arts. Zie je bloedonderzoek dus als de eerste stap, niet als de laatste.

Wil je breder kijken of er überhaupt ontsteking meetbaar is, dan kun je CRP en BSE los kiezen via je eigen bloedtest samenstellen. Hoe je die twee leest, staat in het overzicht over wat je CRP waarde en BSE betekenen.

Bronnen

1. Rashid M, Lee J. Serologic testing in celiac disease: practical guide for clinicians. Can Fam Physician. 2016;62(1):38-43. PMID 26796833.
2. Singh P, Arora A, Strand TA, et al. Global prevalence of celiac disease: systematic review and meta-analysis. Clin Gastroenterol Hepatol. 2018;16(6):823-836. PMID 29551598.
3. Fairweather D, Frisancho-Kiss S, Rose NR. Sex differences in autoimmune disease from a pathological perspective. Am J Pathol. 2008;173(3):600-609. PMID 18688037.
4. Maag Lever Darm Stichting, NHG en Thuisarts. Voorlichting over coeliakie en glutenvrij eten. Beschikbaar via mlds.nl en thuisarts.nl.

Elk bloedtestresultaat bij Lunara bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.