Coeliakie bloedonderzoek: welke bloedwaarden zeggen genoeg

Een coeliakie bloedonderzoek draait vooral om één antistof: anti-tissue-transglutaminase, kortweg Anti-TTG (IgA). Die is bij coeliakie vrijwel altijd verhoogd, met een sensitiviteit en specificiteit rond de 90 tot 98% (PMID 35043426). Twee andere waarden maken de uitslag betrouwbaar: Endomysium IgA en Totaal IgA.

Klinkt technisch, maar de logica is simpel. Anti-TTG zeeft, Endomysium IgA bevestigt, en Totaal IgA controleert of de test bij jou überhaupt kan werken. Zonder die derde waarde mis je de mensen bij wie de test vals-normaal uitvalt.

En de belangrijkste voorwaarde staat los van welke waarde dan ook: je moet op het moment van prikken nog gluten eten. Wat coeliakie precies is, lees je in coeliakie: symptomen, test en glutenvrij leven.

Welke bloedwaarden tonen coeliakie aan?

Een coeliakietest bestaat uit drie bloedwaarden die samen werken. Anti-TTG is de eerste zeef, Endomysium IgA bevestigt een positieve uitslag, en Totaal IgA controleert of je genoeg IgA aanmaakt. Alleen samen geven ze een betrouwbaar beeld.

Bij een sterk verhoogde Anti-TTG, bijvoorbeeld meer dan tien keer de bovengrens, is de kans op coeliakie zeer hoog (PMID 38176661). Je arts bepaalt of aanvullend een darmbiopt nodig is om de diagnose rond te maken.

Je kunt Anti-TTG en Endomysium IgA samen laten meten via het coeliakie bloedonderzoek, met Totaal IgA als controle ernaast.

Waarom moet je gluten blijven eten voor de test?

De test meet de afweerreactie op gluten. Eet je geen gluten, dan is er niets om op te reageren, en zakken de antistoffen. Een coeliakietest tijdens een glutenvrij dieet kan daardoor onterecht normaal zijn, ook als je wel degelijk coeliakie hebt.

Dit is de meest gemaakte fout. Iemand voelt zich beter zonder brood, laat dan pas testen, en krijgt een normale uitslag die niets uitsluit. De test is dan waardeloos geworden.

Blijf dus gewoon gluten eten tot je geprikt bent, meestal enkele weken tot maanden dagelijks. Twijfel je hoeveel en hoe lang, bespreek dat dan vooraf met je huisarts.

Wat als je Totaal IgA te laag is?

Sommige mensen maken van nature weinig IgA aan, een zogeheten IgA-deficiëntie. Bij hen kan de Anti-TTG (IgA) laag blijven terwijl er wél coeliakie is. Daarom hoort Totaal IgA er standaard bij: het legt deze valkuil bloot.

Is je Totaal IgA te laag, dan schakelt je arts over op IgG-gebaseerde testen, zoals anti-TTG IgG. Zo krijg je alsnog een bruikbare uitslag. Dit is precies waarom één losse antistof zelden genoeg is.

Het verschil tussen coeliakie, een glutenallergie en glutengevoeligheid, en welke test daarbij past, staat in de glutenintolerantie test.

Wat betekent een positieve uitslag?

Een positieve bloedtest maakt coeliakie waarschijnlijk, maar is nog geen eindpunt. Bij volwassenen wordt de diagnose meestal bevestigd met een darmbiopt, waarbij je arts kijkt of je darmvlokken beschadigd zijn (PMID 28760445). Pas daarna staat de diagnose vast.

Ga bij een afwijkende uitslag dus niet zelf glutenvrij eten voordat het biopt is gedaan. Dat kan het beeld vertroebelen. Laat je huisarts de vervolgstappen bepalen.

Een laag ijzer dat bij de uitslag hoort, verdient aparte aandacht. Waarom ijzer bij coeliakie zo hardnekkig laag blijft, lees je in coeliakie, ijzertekort en onbegrepen vermoeidheid. Welke symptomen bij vrouwen aan coeliakie kunnen wijzen, staat in coeliakie symptomen bij vrouwen herkennen.

Hoe laat je je coeliakiewaarden testen?

Wil je je coeliakiewaarden laten meten, doe dat dan terwijl je nog gluten eet. Je kunt coeliakie laten testen met Anti-TTG en Endomysium IgA, of losse markers kiezen via je eigen bloedtest samenstellen. Voeg Totaal IgA toe voor de zekerheid.

Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Het NHG en Thuisarts kijken bij coeliakie naar het hele beeld: je klachten, je bloedwaarden en zo nodig een biopt, niet naar één getal.

Bronnen

1. Coeliac disease serology: a systematic review with meta-analysis of the accuracy of serological tests to support the diagnosis. Aliment Pharmacol Ther. 2022. PMID 35043426.
2. Accuracy of the No-Biopsy Approach for the Diagnosis of Celiac Disease in Adults: A Systematic Review and Meta-Analysis. Gastroenterology. 2024. PMID 38176661.
3. Lebwohl B, Sanders DS, Green PHR. Coeliac disease. Lancet. 2018;391(10115):70-81. PMID 28760445.
4. Singh P, Arora A, Strand TA, et al. Global Prevalence of Celiac Disease: A Systematic Review and Meta-analysis. Clin Gastroenterol Hepatol. 2018;16(6):823-836. PMID 29551598.
5. NHG en Thuisarts. Informatie over coeliakie en bloedonderzoek. Beschikbaar via thuisarts.nl.

Elk bloedtestresultaat bij Lunara bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.