Tijdens de overgang merken veel vrouwen het als eerste aan hun slaap en hun stemming, nog voordat de opvliegers beginnen. De gemene deler achter die brede waaier aan klachten is vaak één hormoon dat langzaam daalt: oestrogeen. En omdat dit hormoon zo veel verschillende systemen aanstuurt, kan een tekort zich op de meest uiteenlopende manieren laten zien.
Mijn overtuiging: oestrogeen wordt te vaak weggezet als "het opvliegershormoon", terwijl het net zo goed je botten, je hart en je hoofd beïnvloedt.
Wat doet oestrogeen in je lichaam?
Oestrogeen is meer dan een geslachtshormoon. Het speelt een rol bij je menstruatiecyclus en vruchtbaarheid, de gezondheid van je botten, je hart- en vaatstelsel, je stemming en cognitieve functie, de elasticiteit van je huid en slijmvliezen, en je cholesterolhuishouding. Het belangrijkste oestrogeen in de vruchtbare leeftijd is oestradiol (E2). Tijdens de overgang daalt de productie geleidelijk.
Oorzaken van een oestrogeen tekort
De onderstaande tabel zet de belangrijkste oorzaken naast elkaar, met de typische levensfase en een passende eerste stap.
| Oorzaak | Typische fase | Passende eerste stap |
|---|---|---|
| Overgang of perimenopauze | Vanaf ~45 jaar | FSH en oestradiol meten |
| Vroege overgang (POI) | Voor het 40e jaar | Snel laten onderzoeken |
| Intensief sporten + lage inname | Elke leeftijd | Voeding en training herzien |
| Ondergewicht of eetstoornis | Elke leeftijd | Begeleiding zoeken |
| Chronische stress | Elke leeftijd | Cortisol meten, stress aanpakken |
| Medische behandeling (o.a. eierstokoperatie) | Variabel | Met behandelend arts bespreken |
Symptomen van een oestrogeen tekort
De klachten zijn divers en worden niet altijd direct herkend. Veelvoorkomend zijn opvliegers en nachtelijk zweten, een onregelmatige of uitblijvende menstruatie, vaginale droogheid, stemmingsklachten (oestrogeen beïnvloedt serotonine), slaapproblemen, vermoeidheid, gewrichtsklachten en ochtendstijfheid, een verminderd libido en een drogere huid met dunner wordend haar. Volgens de NVOG verschilt het klachtenpatroon sterk per vrouw: de een heeft vooral opvliegers, de ander vooral stemmings- of slaapklachten.
Wat kun je doen?
Leefstijlaanpassingen
Fyto-oestrogenen in soja, lijnzaad en peulvruchten kunnen milde ondersteuning bieden. Regelmatige, matige beweging ondersteunt je hormoonbalans en botgezondheid, een gezond gewicht helpt (zowel onder- als overgewicht kan je oestrogeenspiegel beïnvloeden), en stressreductie geeft je lichaam meer ruimte. De Gezondheidsraad benadrukt het belang van voldoende beweging en, voor je botten, een goede inname van calcium en vitamine D, juist rond de overgang.
Medische opties
Bij ernstige klachten kan je arts hormoontherapie (HRT) overwegen, die het oestrogeen aanvult dat je lichaam minder aanmaakt. Bespreek altijd de voor- en nadelen, want hormoontherapie is niet voor iedereen geschikt. Begin nooit op eigen houtje met hormonen.
Waarom een tekort bij jonge vrouwen extra aandacht verdient
De overgang is de bekendste oorzaak, maar juist bij vrouwen onder de 40 is een laag oestrogeen een signaal dat je niet wilt negeren. Soms zit er een aanwijsbare reden achter, zoals intensief sporten in combinatie met te weinig eten, fors ondergewicht of veel stress. In dat geval is het lichaam tijdelijk in een spaarstand geschoten. Blijft de menstruatie langer dan een paar maanden weg, dan is dat een reden om naar de huisarts te gaan, ook al voel je je verder prima. Een langdurig laag oestrogeen op jonge leeftijd kan namelijk je botopbouw beïnvloeden, en dat fundament leg je juist in deze jaren.
Wat oestrogeen betekent voor je botten en je hart
Oestrogeen heeft een beschermende rol die verder reikt dan je cyclus. Het helpt je botdichtheid op peil te houden en heeft een gunstig effect op je cholesterolprofiel. Na de menopauze, als het oestrogeen blijvend laag is, stijgt daarom geleidelijk het risico op botontkalking en op hart- en vaatziekten. Dat hoeft je niet bang te maken, maar het verklaart wel waarom een arts soms verder kijkt dan je opvliegers. Wil je hier meer over weten, dan helpt onze pijler botontkalking na de overgang: risico en testen verder.
Wanneer je hormonen laten testen?
Vermoed je een tekort, dan kan een bloedtest op oestradiol (E2) en FSH uitkomst bieden: een laag oestradiol met een verhoogd FSH past bij een oestrogeentekort. Het is aan te raden ook je schildklierfunctie (TSH) mee te nemen voor een compleet beeld. Een breed onderzoek zoals onze menopauze test meet deze waarden samen.
Verder lezen
Lees ook de signalenlijst oestrogeen tekort symptomen: 12 signalen die je niet mag negeren en, als je wilt weten wat leefstijl kan doen, oestrogeen verhogen: natuurlijke manieren en wanneer testen.
Veelgestelde vragen
Kan een oestrogeen tekort gevaarlijk zijn?
Een langdurig laag oestrogeen kan op termijn het risico op osteoporose en hart- en vaatziekten verhogen. Dat betekent niet dat je direct in gevaar bent, maar het is een reden om het serieus te nemen en met je arts te bespreken.
Kan ik mijn oestrogeen natuurlijk verhogen?
Voeding rijk aan fyto-oestrogenen, regelmatige beweging en stressreductie kunnen ondersteunend werken. Bij een fors tekort zijn deze maatregelen alleen niet altijd voldoende.
Is een oestrogeen tekort hetzelfde als de overgang?
Niet per se. De overgang is de meest voorkomende oorzaak, maar ook jongere vrouwen kunnen een tekort hebben door andere oorzaken. Een bloedtest kan helpen dit te onderscheiden.
Auteur
