Hoofdpijn door ijzertekort: de link met hevige menstruatie

De samenhang tussen ijzer en ernstige hoofdpijn is bij vrouwen wel gevonden en bij mannen niet. In NHANES-data van 7.880 volwassenen gold dat voor zowel de ijzerinname als het ferritine, uitgesplitst naar leeftijd en geslacht (PMID 34295917). Een case-controlonderzoek vond hetzelfde patroon: significante verschillen bij vrouwen, geen bij mannen (PMID 31649807).

Dat verschil is geen toeval. Het loopt via de menstruatie.

Wat mij hierin steeds opvalt: vrouwen met terugkerende hoofdpijn krijgen vaak te horen dat hun bloed goed was. In veel gevallen is dan alleen het Hb bekeken. Dat is de waarde die als laatste daalt.

Hoe leidt ijzertekort tot hoofdpijn?

IJzer is nodig om zuurstof te vervoeren en speelt mee in de aanmaak van signaalstoffen in je hersenen. Raakt de voorraad leeg, dan kunnen vermoeidheid, concentratieproblemen en hoofdpijn ontstaan, vaak lang voordat er sprake is van bloedarmoede.

Dat woord "voorraad" is hier de sleutel.

Je lichaam houdt ijzer in reserve. Bij elk verlies wordt eerst die reserve aangesproken, en pas als die op is zakt je hemoglobine. Tussen het moment dat je voorraad opraakt en het moment dat je Hb reageert, kunnen maanden tot jaren zitten.

In die tussenperiode kun je klachten hebben terwijl je bloedbeeld nog geruststelt. Precies daar lopen de meeste vrouwen vast.

Neem twee vrouwen met hetzelfde Hb van 8,0 mmol/l. Bij de een is het ferritine 60, bij de ander 9. Op papier zijn ze allebei "niet bloedarm". Toch loopt de tweede op een vrijwel lege voorraad, en dat zie je alleen als je verder kijkt dan het Hb.

Waarom zegt een normaal Hb niet genoeg?

Omdat Hb en ferritine verschillende dingen meten. Het Hb laat zien hoeveel zuurstofdragend eiwit er nu in je bloed zit. Het ferritine laat zien hoeveel ijzer je nog in voorraad hebt. Een normaal Hb sluit een laag ferritine niet uit, en dat is de hele reden dat de vraag zo vaak blijft hangen.

Let op een addertje: ferritine stijgt ook bij ontsteking. Is er tegelijk iets ontstekingsachtigs aan de hand, dan kan een ferritine er valselijk geruststellend uitzien. Daarom wordt het vaak samen met andere ijzerwaarden bekeken.

De volledige uitleg over die waarde staat in ferritine waarde, en de situatie zonder bloedarmoede in ijzertekort zonder bloedarmoede.

Wat heeft je menstruatie ermee te maken?

Elke menstruatie kost ijzer. Bij een gemiddeld bloedverlies vult je voeding dat over de maand weer aan. Bij hevig bloedverlies lukt dat niet, en dan zakt je voorraad maand na maand een stukje verder. Dat verloopt zo geleidelijk dat je het niet als verandering ervaart.

Je went aan moe zijn. Dat is het vervelende eraan.

Bij menstruele migraine komt er iets bij dat zelden wordt genoemd: dezelfde week die de aanval uitlokt, kost je ook het meeste ijzer. Twee mechanismen die in dezelfde dagen samenvallen, en die daardoor makkelijk voor elkaar worden aangezien.

Hoe je herkent of je bloedverlies echt hevig is, staat in hevige menstruatie. Over de gevolgen voor je bloedbeeld gaat bloedarmoede door hevige menstruatie.

Welke waarden geven hier antwoord op?

Ferritine is de waarde die als eerste beweegt, en daarmee de meest informatieve bij deze vraag. Daarnaast worden vaak het Hb, het serumijzer en de transferrineverzadiging bekeken, omdat die samen laten zien of het om een voorraadprobleem gaat of om iets anders.

Een enkele losse waarde is lastiger te duiden dan een setje.

Een ijzerstatus kijkt naar die combinatie. Gaat het je vooral om de vraag of er bloedarmoede is, dan sluit bloedarmoede daar beter op aan. Bespreek de uitslag met je huisarts: wat een waarde voor jou betekent hangt af van je klachten, je bloedverlies en je voorgeschiedenis.

Het Voedingscentrum beschrijft welke voeding ijzer levert en waarom plantaardig ijzer minder makkelijk wordt opgenomen dan ijzer uit dierlijke producten. Dat is nuttige achtergrond, maar het vervangt geen gesprek over een lage uitslag.

Wanneer is het je hoofdpijn en wanneer je ijzer?

Vaak allebei een beetje, en dat is een eerlijker antwoord dan een keuze. IJzertekort veroorzaakt geen migraine, maar het kan wel bijdragen aan hoofdpijn en aan de vermoeidheid eromheen. Als je ijzerdepot laag is, is dat sowieso de moeite van het uitzoeken waard.

Er is geen bloedtest die migraine aantoont. Die verwachting kun je meteen loslaten.

Praktisch: valt je hoofdpijn strak rond je menstruatie, dan is het cyclusverhaal leidend en lees je menstruele migraine. Is je hoofdpijn er juist vaker en steeds vager, met moeheid, kortademigheid bij de trap of koude handen erbij, dan is de ijzerkant het eerste dat ik zou laten bekijken.

De volledige uitleg over hormonen en hoofdpijn staat in hormonale hoofdpijn.

Bronnen

1. Meng SH, Zhou HB, Li X, et al. Association between dietary iron intake and serum ferritin and severe headache or migraine. Front Nutr. 2021;8:685564. PMID 34295917.
2. Tayyebi A, Poursadeghfard M, Nazeri M, Pousadeghfard T. Is there any correlation between migraine attacks and iron deficiency anemia? A case-control study. Int J Hematol Oncol Stem Cell Res. 2019;13(3):164-171. PMID 31649807.
3. Reddy N, Desai MN, Schoenbrunner A, Schneeberger S, Janis JE. The complex relationship between estrogen and migraines: a scoping review. Syst Rev. 2021;10(1):72. PMID 33691790.
4. Voedingscentrum. IJzer. Beschikbaar via voedingscentrum.nl.
5. Thuisarts. Bloedarmoede door ijzertekort. Beschikbaar via thuisarts.nl.
6. RIVM en VZinfo. Migraine: cijfers en context. Beschikbaar via vzinfo.nl.

Elk bloedtestresultaat bij Lunara bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.