Hoofdpijn die twee dagen voor je menstruatie begint en wegtrekt zodra je goed op gang bent: dat patroon is geen toeval. Het hangt samen met de snelle daling van je oestrogeen aan het eind van je cyclus. Migraine komt volgens het RIVM bij ongeveer 33% van de Nederlandse vrouwen ooit voor, tegen 13,3% van de mannen.
Dat verschil ontstaat niet bij de geboorte. Het begint bij de puberteit, precies wanneer de cyclus op gang komt.
Wat mij aan dit onderwerp opvalt: bijna elke vrouw die er last van heeft, heeft het patroon zelf al lang door. Ze weet alleen niet of het ergens vandaan komt, of dat ze zich iets verbeeldt. Dat laatste kan ik wegnemen. Het patroon is meetbaar, en het is in grote Nederlandse cohorten teruggevonden.
Hieronder staat wat er per cyclusfase gebeurt, wanneer je risico het hoogst is, hoe je gewone hoofdpijn van migraine onderscheidt, en welke bloedwaarden er hooguit iets aan toevoegen.
Waarom krijg je hoofdpijn voor je ongesteldheid?
De meest gebruikte verklaring is oestrogeenonttrekking. Je oestrogeen piekt in de tweede helft van je cyclus en zakt in de dagen voor je menstruatie snel weg. Die daling lijkt de trigger, niet de lage waarde op zichzelf. Hoe scherper de daling, hoe groter de kans op een aanval.
Oestrogeen doet in je hersenen meer dan je cyclus regelen. Het beinvloedt onder andere je serotoninehuishouding en de manier waarop pijnsignalen worden verwerkt. Zakt het snel weg, dan verandert die pijnverwerking mee.
Toch is dit minder hard bewezen dan de meeste artikelen doen voorkomen. Een kritische review uit 2023 in The Journal of Headache and Pain liep het bewijs voor de oestrogeenonttrekkingshypothese na en concludeerde dat het beperkt is: kleine onderzoeksgroepen, wisselende definities en uiteenlopende meetmethodes (PMID 37730536).
Dat maakt de verklaring niet onjuist. Het maakt haar voorlopig.
Ik noem het toch, omdat je deze uitleg overal als vaststaand feit tegenkomt. Je verdient te weten waar het zeker van is en waar niet.
Neem twee vrouwen met dezelfde cyclus van 28 dagen. Bij de een zakt het oestradiol in twee dagen weg, bij de ander verloopt diezelfde daling over vijf dagen. Ze eindigen op dezelfde waarde. In dagboekonderzoek is het vooral de eerste die een aanval meldt.
Wanneer in je cyclus is de kans op hoofdpijn het grootst?
Rond je menstruatie. In een Nederlands cohort van 563 vrouwen met migraine, goed voor 2.627 cycli, lag de kans op een aanval veruit het hoogst in het perimenstruele venster. De folliculaire fase erna volgde op afstand. Vlak na de eisprong werd geen verhoging gevonden.
Die laatste uitkomst verraste de onderzoekers zelf. Na de eisprong zakt het oestrogeen namelijk ook, en de verwachting was dat de aanvallen daar zouden meestijgen. Dat gebeurde niet (Cephalalgia, 2026).
| Fase van je cyclus | Wat je oestrogeen doet | Gemeten kans op een migraineaanval |
|---|---|---|
| Luteale fase, na de eisprong | Piekt en zakt daarna geleidelijk | Referentiewaarde |
| Perimenstrueel, 2 dagen ervoor tot 3 dagen erin | Scherpe daling | Ruim anderhalf keer zo hoog (OR 1,67) |
| Folliculair, na je menstruatie | Laag, begint weer te stijgen | Ongeveer een derde hoger (OR 1,31) |
| Direct na de eisprong | Korte dip na de middencyclus-piek | Geen verhoging gevonden (OR 0,95) |
Deze tabel is de reden dat ik dit stuk wilde schrijven. Vrijwel elk Nederlands artikel over cyclushoofdpijn behandelt de eisprong en de menstruatie als twee even risicovolle momenten. In de gemeten data zijn ze dat niet.
Wat het praktisch betekent: als jouw hoofdpijn steevast midden in je cyclus valt, is de hormonale verklaring zwakker dan je zou denken. Er kan iets anders spelen. Dat werk ik uit in hoofdpijn rond je eisprong.
Is het gewone hoofdpijn of migraine?
Dat onderscheid is groter dan het klinkt. Thuisarts omschrijft een migraineaanval als hevige, vaak bonzende hoofdpijn aan een kant van je hoofd, die een halve dag tot drie dagen duurt en meestal gepaard gaat met misselijkheid. Spanningshoofdpijn voelt eerder als een band om je hoofd en laat je functioneren.
Bij migraine wil je liggen, in het donker, zonder geluid. Bij spanningshoofdpijn werk je door met tegenzin.
Sommige vrouwen zien vlak voor de aanval flikkeringen, lichtflitsen of golvende beelden. Dat heet aura, en het is klinisch een belangrijk onderscheid. Het speelt namelijk mee bij de afweging rond hormonale anticonceptie, verderop in dit stuk.
Een misverstand dat ik vaak tegenkom: dat menstruele migraine iets zou zijn van vrouwen zonder aura. Dat klopt niet. In een Nederlandse dagboekstudie onder 526 vrouwen kwam menstruele migraine bij beide groepen ongeveer even vaak voor, 59% bij vrouwen zonder aura en 53% bij vrouwen met aura (PMID 37259230).
Wat wel opvalt: de aanvallen die rond de menstruatie opkomen, verlopen in beide groepen meestal zonder aura. Je kunt aura dus kennen van je andere aanvallen, en er rond je menstruatie juist geen last van hebben.
Daarom noteer je aura per aanval, niet per persoon.
Rond de menstruatie zijn de aanvallen bovendien vaak zwaarder. Ze duren langer, gaan vaker met misselijkheid gepaard en reageren minder goed op de gebruikelijke aanvalsbehandeling dan aanvallen op andere momenten in de cyclus.
De precieze criteria, en waarom het uitmaakt of jouw aanvallen alleen rond je menstruatie komen of ook daarbuiten, staan in menstruele migraine herkennen.
Verandert hormonale hoofdpijn als je ouder wordt?
Ja, en vaak flink. Zolang je cyclus regelmatig is, is je patroon meestal voorspelbaar. Zodra de hormoonschommelingen onregelmatig worden, in de perimenopauze, wordt je hoofdpijn dat ook. Zwangerschap en de overgang veranderen het beeld allebei, maar in tegengestelde richting.
In de American Migraine Prevalence and Prevention Study, met 3.664 vrouwen, had 8,0% van de vrouwen voor de overgang tien of meer hoofdpijndagen per maand. In de perimenopauze was dat 12,2% (PMID 26797693). Gecorrigeerd voor andere factoren bleef er een verhoogd risico staan.
Na de natuurlijke overgang wordt het bij een deel van de vrouwen juist rustiger, wanneer de schommelingen eenmaal zijn uitgedoofd. Wat je in welke fase kunt verwachten staat in migraine in de overgang.
Nog een zin uit diezelfde richtlijn, die je zelden ergens anders leest: er is geen bewijs dat hormonale behandeling helpt bij vrouwen met meer migraineaanvallen rond de overgang. Dat is een nuchtere vaststelling in een hoek van het internet waar veel wordt beloofd.
Tijdens de zwangerschap gaat het meestal de andere kant op: het oestrogeen blijft dan langdurig hoog en stabiel, en juist die stabiliteit lijkt gunstig. De cijfers per trimester staan in migraine in de zwangerschap.
Een punt dat op vrijwel geen enkele Nederlandse consumentensite staat, en dat ik hier wel wil noemen. In de Nederlandse hoofdpijnrichtlijn is vastgelegd dat artsen bij migraine met aura extra stilstaan bij het gebruik van de combinatiepil, vanwege een verhoogd risico op een herseninfarct. Dat risico loopt verder op in combinatie met roken.
Gebruik je hormonale anticonceptie en zie je voor je aanvallen flikkeringen of lichtflitsen? Leg dat dan een keer voor aan je huisarts. Niet om te schrikken, wel omdat het meeweegt in de keuze. Wat anticonceptie verder met je hormonen doet, staat in anticonceptie en je hormonen.
Welke bloedwaarden zeggen iets bij terugkerende hoofdpijn?
Geen enkele bloedwaarde toont migraine aan. Die test bestaat niet, en elke aanbieder die anders suggereert verkoopt je iets wat het lab niet kan leveren. Wat bloedonderzoek wel kan, is meekijken of er iets anders meespeelt dat op hoofdpijn lijkt of hoofdpijn verergert.
Dat klinkt als een beperking. In de praktijk is het precies wat je huisarts nodig heeft.
De waarden die in dit verband het vaakst langskomen:
- Ferritine en Hb. IJzertekort komt bij menstruerende vrouwen veel voor en wordt in onderzoek in verband gebracht met hoofdpijn. Een normaal Hb sluit een laag ferritine niet uit.
- TSH en vrij T4. Een trage schildklier kan vermoeidheid en hoofdpijn geven die je makkelijk aan je cyclus toeschrijft.
- Oestradiol, FSH en progesteron. Deze zeggen niets over je hoofdpijn zelf, maar geven wel context over waar je in je cyclus of in de overgang zit.
De ijzerkant is het meest de moeite waard, en tegelijk het vaakst gemist. In NHANES-data van 7.880 volwassenen bleek de samenhang tussen ijzerstatus en ernstige hoofdpijn alleen bij vrouwen te bestaan, niet bij mannen (PMID 34295917). Ik werk dat uit in hoofdpijn door ijzertekort.
Een voorbeeld van hoe dat misgaat. Een vrouw van 34 met hevige menstruaties heeft een Hb van 7,6 mmol/l, netjes binnen de referentiewaarden. Haar ferritine is 11 microgram/l, en dat is laag. Het eerste getal stelt gerust, het tweede niet.
Zulke combinaties zijn precies de reden dat er soms verder wordt gekeken dan die eerste waarde.
Wil je die kant laten bekijken, dan geeft een ijzerstatus zicht op je ferritine en verzadiging. Zit je eerder in de cyclus- of overgangshoek, dan sluit hormonen vrouw daar beter op aan. Welke hormoontest wanneer zinvol is, en waarom je cyclusdag uitmaakt, staat in hormonen onderzoek bij vrouwen.
Wat neem je mee naar je huisarts?
Een patroon, geen gevoel. Het verschil tussen "ik heb vaak hoofdpijn" en "mijn hoofdpijn begint drie cycli op rij twee dagen voor mijn menstruatie en duurt tot dag twee" bepaalt hoe het gesprek verloopt. Het tweede is een aanknopingspunt, het eerste is een klacht.
Houd het daarom drie volle cycli bij. Drie, want bij twee weet je nog niet of het toeval is.
Noteer per hoofdpijndag deze vier dingen:
- De cyclusdag, geteld vanaf de eerste dag van je menstruatie.
- Hoe lang de hoofdpijn duurde, in uren of dagdelen.
- Of er misselijkheid, licht- of geluidsgevoeligheid bij zat.
- Of je vooraf flikkeringen of andere visuele verschijnselen zag.
Die vierde regel is de belangrijkste, en ook degene die het vaakst wordt overgeslagen. Aura verandert de afweging rond hormonale anticonceptie, en jij bent de enige die het kunt waarnemen.
Neem daarnaast direct contact op met je huisarts bij hoofdpijn die binnen seconden op volle sterkte is, bij hoofdpijn met koorts en een stijve nek, bij uitvalsverschijnselen die niet wegtrekken, of bij een hoofdpijnpatroon dat na je vijftigste voor het eerst ontstaat. Die vier horen niet bij het cyclusverhaal.
Voor alle andere gevallen geldt: begin bij die drie cycli. Kom je erachter dat je hoofdpijn strak op je menstruatie zit, dan heb je in vijf minuten uitgelegd wat anders drie consulten kost.
Bronnen
- Raffaelli B, Do TP, Chaudhry BA, Ashina M, Amin FM, Ashina H. Menstrual migraine is caused by estrogen withdrawal: revisiting the evidence. J Headache Pain. 2023;24(1):131. PMID 37730536.
- van der Arend BWH, Bakker S, van Casteren DS, et al. Migraine attack incidence in relation to the post-ovulatory estrogen decline: a prospective cohort study. Cephalalgia. 2026. doi:10.1177/03331024261436415.
- Verhagen IE, van der Arend BWH, van Casteren DS, et al. Migraine with and without aura in relation to the menstrual cycle and other hormonal milestones: a prospective cohort study. Cephalalgia. 2023;43(6). PMID 37259230.
- Martin VT, Pavlovic J, Fanning KM, Buse DC, Reed ML, Lipton RB. Perimenopause and menopause are associated with high frequency headache in women with migraine: results of the American Migraine Prevalence and Prevention Study. Headache. 2016;56(2):292-305. PMID 26797693.
- Meng SH, Zhou HB, Li X, et al. Association between dietary iron intake and serum ferritin and severe headache or migraine. Front Nutr. 2021;8:685564. PMID 34295917.
- Reddy N, Desai MN, Schoenbrunner A, Schneeberger S, Janis JE. The complex relationship between estrogen and migraines: a scoping review. Syst Rev. 2021;10(1):72. PMID 33691790.
- RIVM en VZinfo. Migraine: cijfers en context. Beschikbaar via vzinfo.nl.
- Thuisarts. Migraine. Beschikbaar via thuisarts.nl.
- Richtlijnendatabase. Geslachtshormonen en migraine, richtlijn Hoofdpijn. Beschikbaar via richtlijnendatabase.nl.
Elk bloedtestresultaat bij Lunara bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.
Auteur
