Je hormonen doen iets met je darmen. Alleen niet wat de meeste pagina's erover beweren. Prikkelbaredarmsyndroom komt bij vrouwen vaker voor dan bij mannen (oddsratio 1,67). Boven de 50 komt het juist minder vaak voor, niet vaker (oddsratio 0,75, PMID 22426087).
Dat tweede getal past niet in het verhaal dat de overgang je darmen sloopt.
Wat wel klopt is subtieler. Je klachten veranderen van patroon, en je weet niet meer wanneer ze komen. Dat is iets anders dan ziek zijn.
Wat doen je hormonen met je darmen?
Ze bepalen mee hoe snel je darm werkt en hoe gevoelig hij is. Oestrogeen- en progesteronreceptoren zitten in je hele maag en darmen, op spieren, zenuwen en slijmvlies. Via die route beïnvloeden je hormonen de doorstroming, hoe gevoelig je darmwand is voor rek en hoe goed hij afsluit (PMID 24627581).
Progesteron vertraagt je darm. Dat merkte je waarschijnlijk al jaren.
In de tweede helft van je cyclus, als progesteron hoog is, neigt je stoelgang naar traag. Rond je menstruatie kantelt dat de andere kant op. In de perimenopauze schommelen beide hormonen grillig in plaats van netjes te dalen, en dat grillige is waarschijnlijk wat je merkt.
Neem twee vrouwen van 49. De ene heeft al twintig jaar dezelfde week per maand een opgeblazen gevoel en weet precies wanneer. De andere had dat ook, en kan er sinds dit jaar geen peil meer op trekken. Het is niet erger geworden, het is onvoorspelbaar geworden.
Hoe hard dit alles staat, is een eerlijke vraag. Een overzicht bundelde 122 onderzoeken uit ruim veertig jaar. De conclusie: de kwaliteit valt tegen, en vaak werd niet eens vastgelegd in welke fase van de overgang de deelnemers zaten (PMID 41143477).
Verandert je darmflora in de overgang?
Waarschijnlijk veel minder dan je overal leest. Dit is het onderdeel waar het verschil tussen de Nederlandse pagina's en het onderzoek het grootst is. Meerdere sites stellen dat je darmflora verarmt en dat je daarom probiotica nodig hebt. Toen die vraag werd samengevat, kwam er niets uit.
De cijfers zijn opvallend vlak.
Een samenvatting uit 2026 bundelde zeven studies met samen ongeveer 1.700 vrouwen. Er was geen significant verschil in de diversiteit van de darmflora (p = 0,990), en ook niet in de twee grootste bacteriegroepen of hun onderlinge verhouding (PMID 42006274). De conclusie van de auteurs is dat het huidige bewijs geen consistente verschillen ondersteunt.
Waar komt het verhaal dan vandaan? Uit een idee dat het estroboloom heet: darmbacteriën maken een enzym waarmee oestrogenen opnieuw opneembaar worden. Dat mechanisme bestaat echt. De bron waar bijna iedereen naar teruggrijpt is alleen een beschouwend artikel zonder eigen metingen (PMID 28778332).
Een plausibel idee is geen bewijs. Ik vind het belangrijk dat te zeggen op een site die zelf ook iets verkoopt.
Wanneer zijn darmklachten geen overgangsklacht?
Als ze nieuw zijn en aanhouden. Rond je 45e tot 60e verandert er meer dan je hormonen. Een deel daarvan is in bloed te zien. Geen enkele pagina in de top tien van Google noemt er één, terwijl ze precies bij deze leeftijd horen.
Dat vind ik het zwakste punt van dit hele onderwerp.
| Wat het kan zijn | Waar in bloed naar gekeken wordt | Wat erbij past |
|---|---|---|
| Coeliakie | Anti-tTG IgA, samen met totaal IgA | Opgeblazen gevoel, wisselende stoelgang, moeheid. Komt bij vrouwen vaker voor dan bij mannen (0,6% tegen 0,4%) en wordt regelmatig pas op middelbare leeftijd ontdekt (PMID 29551598). |
| Trage schildklier | TSH, vrij T4 | Obstipatie, moeheid, gewichtstoename, kouwelijk. Overlapt sterk met het overgangsbeeld. |
| Snelle schildklier | TSH, vrij T4 | Dunnere en frequentere ontlasting, hartkloppingen, het warm hebben. |
| IJzergebrek met bloedarmoede | Hb, ferritine, transferrinesaturatie | Na de overgang is er geen menstruatie meer als verklaring, en dat maakt het een ander soort bevinding. |
| Ontsteking, aspecifiek | CRP | Wijst weg van een functionele verklaring en richting iets organisch. |
De rij over coeliakie verdient aparte aandacht, omdat die klachten zo goed op overgangsklachten lijken. Wat er dan precies wordt gekeken staat in coeliakie symptomen bij vrouwen, en een coeliakie onderzoek kijkt naar die kant.
Waarom bloedarmoede hier apart telt
Omdat ijzergebrek mét bloedarmoede iets anders betekent dan ijzergebrek zonder. In een onderzoek onder 584 mensen die intern werden onderzocht, werd bij 8,76% van de mensen met bloedarmoede kanker in maag of darm gevonden. Bij de mensen met alleen een laag ijzer was dat 1,20% (PMID 37198146).
Dat verschil is bijna zevenvoudig, en het is de reden dat artsen bij die combinatie doorkijken.
Bij een vrouw die nog menstrueert is er meestal een duidelijke reden voor ijzerverlies. Na je laatste menstruatie valt die weg. Dezelfde uitslag betekent dan iets anders, en dat is precies wat er misgaat als alles op het overgangsstapeltje belandt.
Wat een laag ferritine zonder bloedarmoede wel en niet betekent, staat in ijzertekort zonder bloedarmoede. Een ijzerstatus onderzoek kijkt naar die kant van het verhaal.
Wat neem je mee naar je huisarts?
Sinds wanneer het speelt, en of het patroon veranderd is of alleen onvoorspelbaar. Wat je stoelgang doet en of dat afwijkt van je normale. Of er bloed bij zit of de ontlasting zwart is. En of je onbedoeld bent afgevallen.
Die laatste twee zijn de belangrijkste van het lijstje.
Neem ook mee of je 's nachts wakker wordt van buikklachten, of je een knobbel in je buik voelt, en of darmkanker in je familie voorkomt. Volgens het RIVM krijgen in Nederland jaarlijks ongeveer twaalfduizend mensen darmkanker, en verreweg de meesten zijn ouder dan 55.
Eén ding wil ik apart noemen. Als je meedoet aan het bevolkingsonderzoek darmkanker, dan vervangt dat het bespreken van nieuwe klachten niet. Een goede uitslag van anderhalf jaar geleden zegt niets over iets wat vorige maand begon. Klachten horen bij je huisarts, niet bij de volgende envelop.
Andere klachten uit deze fase die zelden aan hormonen worden gekoppeld, staan in blaasontsteking in de overgang en jeuk in de overgang. Voor het bredere beeld is navigeren door de perimenopauze het startpunt.
Overigens noemt Thuisarts bij de overgang zwaardere menstruaties, vaginale droogheid en opvliegers. Darmklachten staan er niet bij. Dat betekent niet dat je het je verbeeldt, het betekent dat het verband minder vaststaat dan veertien websites je vertellen.
Bronnen
- Mulak A, Tache Y, Larauche M. Sex hormones in the modulation of irritable bowel syndrome. World J Gastroenterol. 2014;20(10):2433-2448. PMID 24627581.
- Lovell RM, Ford AC. Global prevalence of and risk factors for irritable bowel syndrome: a meta-analysis. Clin Gastroenterol Hepatol. 2012;10(7):712-721. PMID 22426087.
- Saravinovska K, Santi D, Costantino F, et al. The impact of estrogen status on the gut microbiome: a systematic review and meta-analysis. Front Endocrinol (Lausanne). 2026;17:1780806. PMID 42006274.
- Baker JM, Al-Nakkash L, Herbst-Kralovetz MM. Estrogen-gut microbiome axis: physiological and clinical implications. Maturitas. 2017;103:45-53. PMID 28778332.
- Singh P, Arora A, Strand TA, et al. Global prevalence of celiac disease: systematic review and meta-analysis. Clin Gastroenterol Hepatol. 2018;16(6):823-836. PMID 29551598.
- Hodges S, Attree C, Picardo S, et al. Prevalence of gastrointestinal malignancy in non-anemic iron deficiency and significance for endoscopic screening: a Western Australian multicenter cohort study. J Gastroenterol Hepatol. 2023;38(9):1530-1534. PMID 37198146.
- Shaw N, Abbott R, Pettinger C. The volume and characteristics of research on gastrointestinal symptoms in natural peri- and postmenopause: a scoping review. Womens Health (Lond). 2025;21:17455057251387470. PMID 41143477.
- RIVM. Darmkanker: cijfers en context. Beschikbaar via rivm.nl.
- Thuisarts. Ik ben in de overgang. Beschikbaar via thuisarts.nl.
Elk bloedtestresultaat bij Lunara bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.
Auteur
