Coeliakie, vruchtbaarheid en zwangerschap

Onbehandelde coeliakie hangt samen met vruchtbaarheidsproblemen. Vrouwen met onverklaarde onvruchtbaarheid of herhaalde miskraam hebben in onderzoek een duidelijk hogere kans op coeliakie dan de algemene bevolking (PMID 24619876). Vaak zonder één darmklacht.

Dat maakt coeliakie een van de oorzaken die te makkelijk over het hoofd wordt gezien bij een kinderwens. De keten loopt via malabsorptie: te weinig ijzer, foliumzuur en andere bouwstoffen raakt je cyclus en een prille zwangerschap.

Het goede nieuws: een deel van dat risico herstelt na een glutenvrij dieet. Wat coeliakie precies is, lees je in coeliakie: symptomen, test en glutenvrij leven.

Kan coeliakie je vruchtbaarheid beïnvloeden?

Ja, onbehandelde coeliakie kan je vruchtbaarheid beïnvloeden. In een grote meta-analyse hadden vrouwen met onverklaarde onvruchtbaarheid een meervoudig verhoogde kans op coeliakie vergeleken met de algemene bevolking (PMID 24619876). De ziekte zat er verborgen onder, zonder duidelijke darmklachten.

Het mechanisme loopt via je darm. Beschadigde darmvlokken nemen minder ijzer, foliumzuur en vitamines op, en dat tekort raakt je hormoonbalans en je cyclus. Een onregelmatige of uitblijvende menstruatie kan zo een teken zijn.

Belangrijk: coeliakie is één mogelijke factor tussen vele. Een uitgebreider beeld van wat je bij een kinderwens kunt laten onderzoeken, staat in vruchtbaarheidsonderzoek bij vrouwen.

Coeliakie en herhaalde miskraam

Coeliakie komt vaker voor bij vrouwen met herhaalde miskraam. Dezelfde meta-analyse vond bij deze groep een sterk verhoogde kans op coeliakie, en bij vrouwen met onbehandelde coeliakie een hoger risico op miskraam (PMID 24619876). De antistoffen lijken de vroege placenta te kunnen raken.

Dat betekent niet dat coeliakie de oorzaak is bij iedereen met een miskraam. Het is een van de factoren die in beeld kan komen als er geen andere verklaring is.

Juist omdat de ziekte zo stil kan verlopen, wordt ze in deze situatie soms pas laat gevonden. Een bloedtest is dan een eenvoudige stap om coeliakie uit te sluiten of aan te tonen.

Coeliakie tijdens de zwangerschap

Bij onbehandelde coeliakie is het risico op ongunstige zwangerschapsuitkomsten iets hoger. Denk aan een lager geboortegewicht, groeivertraging en vroeggeboorte (PMID 24619876). Bij vrouwen die een glutenvrij dieet volgen, ligt dat risico lager dan bij onbehandelde coeliakie.

Een gezonde ijzer- en foliumzuurstatus is in de zwangerschap sowieso belangrijk. Bij coeliakie is die opname verstoord, wat het extra de moeite waard maakt om een laag ijzer serieus te nemen. Zie ook bloedonderzoek tijdens de zwangerschap.

Welke bloedwaarden test je bij een kinderwens?

Bij een vermoeden van coeliakie begint het met Anti-TTG (IgA), aangevuld met Endomysium IgA en Totaal IgA. Daarnaast is het bij een kinderwens verstandig om je ijzer en ferritine te kennen, omdat coeliakie die stil kan uitputten. Test terwijl je nog gluten eet.

Hoe je een coeliakie-uitslag leest, staat in coeliakie bloedonderzoek: welke bloedwaarden zeggen genoeg. Waarom ijzer bij coeliakie zo hardnekkig laag blijft, lees je in coeliakie, ijzertekort en onbegrepen vermoeidheid.

Je kunt coeliakie laten testen of losse waarden kiezen via je eigen bloedtest samenstellen. Bespreek een afwijkende uitslag met je huisarts voordat je iets aan je dieet verandert.

Wat kun je doen bij een kinderwens?

Heb je een kinderwens en spelen er onverklaarde klachten, een laag ijzer of eerdere miskramen, bespreek dan een coeliakietest met je huisarts. Sommige vrouwen kiezen ervoor om dit vooraf te weten, juist omdat een glutenvrij dieet bij coeliakie het beeld kan verbeteren.

Verander je dieet niet op eigen houtje vóór je getest bent, want dan wordt de test onbetrouwbaar. Het NHG en Thuisarts kijken bij zo'n vraag naar je hele situatie, niet naar één waarde. Test eerst, verander daarna, in overleg met je arts.

Bronnen

1. Tersigni C, Castellani R, de Waure C, et al. Celiac disease and reproductive disorders: meta-analysis of epidemiologic associations and potential pathogenic mechanisms. Hum Reprod Update. 2014;20(4):582-593. PMID 24619876.
2. Lebwohl B, Sanders DS, Green PHR. Coeliac disease. Lancet. 2018;391(10115):70-81. PMID 28760445.
3. Singh P, Arora A, Strand TA, et al. Global Prevalence of Celiac Disease: A Systematic Review and Meta-analysis. Clin Gastroenterol Hepatol. 2018;16(6):823-836. PMID 29551598.
4. NHG en Thuisarts. Informatie over coeliakie, vruchtbaarheid en zwangerschap. Beschikbaar via thuisarts.nl.

Elk bloedtestresultaat bij Lunara bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.