Coeliakie, ijzertekort en onbegrepen vermoeidheid

IJzer dat ondanks tabletten laag blijft, is een klassiek signaal van coeliakie. Bij mensen met onbegrepen bloedarmoede blijkt een klein maar reëel deel coeliakie te hebben (PMID 29689265). Vaak is dat lage ijzer de enige aanwijzing, zonder één darmklacht.

De reden is anatomisch. IJzer wordt vooral bovenin je dunne darm opgenomen, precies daar waar coeliakie de meeste schade aanricht. Zolang die darm beschadigd is, dweil je met de kraan open.

Dat verklaart waarom ijzertabletten dan tegenvallen. Wat coeliakie precies is, lees je in coeliakie: symptomen, test en glutenvrij leven.

Waarom veroorzaakt coeliakie ijzertekort?

Coeliakie beschadigt de darmvlokken bovenin je dunne darm, en juist daar wordt ijzer opgenomen. Minder gezond darmoppervlak betekent minder ijzeropname, ook als je genoeg ijzer binnenkrijgt via voeding of tabletten (PMID 28760445). Het tekort ontstaat dus niet door te weinig eten, maar door slechte opname.

Dat is een wezenlijk verschil. Bij ijzertekort door hevige menstruaties helpen tabletten meestal wel. Bij coeliakie blijft de opname het probleem, en dan blijft het ijzer laag ondanks alle goede bedoelingen.

Naast ijzer kunnen ook foliumzuur en vitamine B12 minder goed worden opgenomen. Die dragen op hun beurt bij aan bloedarmoede en moeheid.

IJzertabletten die niet werken: wanneer denk je aan coeliakie?

Denk aan coeliakie als je ijzer laag blijft ondanks tabletten, of als het telkens terugkomt zodra je stopt. Ook een laag ijzer zonder duidelijke oorzaak, bij normale menstruaties, is reden om verder te kijken. Coeliakie hoort dan op het lijstje.

Een laag ferritine is vaak het vroegste teken, nog voordat je bloedarmoede hebt. Wat een laag ferritine betekent en hoe je ijzertekort zonder bloedarmoede herkent, hangt hier direct mee samen.

Coeliakie en vermoeidheid

Vermoeidheid bij coeliakie komt deels door het lage ijzer, maar niet alleen. Ook tekorten aan B12, foliumzuur en vitamine D spelen mee, plus de chronische afweerreactie zelf. Daardoor blijft de moeheid soms bestaan terwijl je ijzer al wat herstelt.

Dat verklaart een frustrerend patroon: je ijzer kruipt langzaam omhoog, maar je voelt je nog niet fit. Zolang je darm gluten binnenkrijgt, blijft de opname haperen en herstelt het laatste stukje energie traag. Pas als de darm tot rust komt, keert de bodem onder je energie terug.

Geef het daarna tijd. Herstel van de darmvlokken duurt vaak maanden, en zolang loopt je energie meestal achter op je bloedwaarden.

Moeheid is een veelvoorkomende klacht met veel oorzaken. Naast coeliakie kan bijvoorbeeld je schildklier meespelen. Wanneer je schildklier de oorzaak is, lees je in schildklier en vermoeidheid.

Blijf je moe ondanks een normaal ijzer, dan is breder kijken zinvol. Welke bloedwaarden daarbij horen, staat in altijd moe? welke bloedwaarden je laat testen.

Welke bloedwaarden laat je testen?

Bij therapieresistent ijzertekort kijk je naar twee dingen tegelijk: je ijzerstatus en coeliakie. Voor de ijzerstatus tellen ferritine, ijzer en hemoglobine. Voor coeliakie is dat Anti-TTG (IgA), en blijf daarvoor gluten eten tot je geprikt bent.

Je kunt je ijzerstatus laten testen of een breder vermoeidheidsonderzoek kiezen. Wil je coeliakie erbij, dan kun je coeliakie laten testen of losse markers kiezen via je eigen bloedtest samenstellen. Hoe je een coeliakie-uitslag leest, staat in coeliakie bloedonderzoek. Wil je alleen je ferritine laten controleren, dan kan dat los via een ferritinebepaling.

Wat doe je bij therapieresistent ijzertekort?

Blijft je ijzer laag ondanks tabletten, bespreek dan met je huisarts of een coeliakietest zinvol is. Verander je dieet niet vooraf, want dan wordt de test onbetrouwbaar. Welke symptomen bij vrouwen nog meer op coeliakie kunnen wijzen, staat in coeliakie symptomen bij vrouwen herkennen.

Het NHG en Thuisarts benadrukken dat één lage waarde geen diagnose is. Ze kijken naar het patroon: hoe laag, hoe hardnekkig en welke klachten erbij horen. Test eerst, in overleg, en trek daarna pas conclusies.

Bronnen

1. Mahadev S, Laszkowska M, Sundström J, et al. Prevalence of Celiac Disease in Patients With Iron Deficiency Anemia: A Systematic Review With Meta-analysis. Gastroenterology. 2018;155(2):374-382. PMID 29689265.
2. Lebwohl B, Sanders DS, Green PHR. Coeliac disease. Lancet. 2018;391(10115):70-81. PMID 28760445.
3. Singh P, Arora A, Strand TA, et al. Global Prevalence of Celiac Disease: A Systematic Review and Meta-analysis. Clin Gastroenterol Hepatol. 2018;16(6):823-836. PMID 29551598.
4. NHG en Thuisarts. Informatie over ijzertekort, bloedarmoede en coeliakie. Beschikbaar via thuisarts.nl.

Elk bloedtestresultaat bij Lunara bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.