SOLK: wat de diagnose betekent en welk onderzoek eraan voorafgaat

SOLK staat voor Somatisch Onvoldoende verklaarde Lichamelijke Klachten. Het label betekent dat je klachten langer dan enkele weken duren en dat er bij adequaat medisch onderzoek geen aandoening is gevonden die ze voldoende verklaart. In de huisartsenpraktijk meldt 40 tot 49 procent van de mensen minstens één lichamelijke klacht zonder afdoende verklaring (PMID 25939319).

Eén woord in die afkorting wordt bijna altijd overgeslagen: onvoldoende. Het slaat op de verklaring, niet op jou. Je klachten zijn er wel degelijk.

Dat verschil is niet cosmetisch, en het is precies waar dit label in de praktijk misgaat. Thuisarts zegt het in vier woorden: "U verzint het niet."

Hieronder leg ik uit wat de diagnose wel en niet zegt, waarom de term inmiddels verschuift naar ALK, en welk onderzoek er meestal aan voorafgaat.

Wat betekent SOLK precies?

SOLK betekent dat je lichamelijke klachten langer dan enkele weken duren, terwijl adequaat medisch onderzoek geen aandoening heeft opgeleverd die ze voldoende verklaart. Het is dus een conclusie ná onderzoek, geen startpunt. En het is geen uitspraak over de echtheid van je klachten, alleen over de stand van de verklaring op dit moment.

Die volgorde doet ertoe. Het NHG omschrijft SOLK als klachten die langer dan enkele weken duren, waarbij bij adequaat medisch onderzoek geen aandoening is gevonden die de klachten voldoende verklaart. Het woord adequaat staat daar niet voor niets.

SOLK is geen vergaarbak voor klachten waar niemand meer naar wil kijken. Het is een conclusie die pas volgt nadat er gekeken is.

Thuisarts vat het voor patiënten zo samen: "Uw huisarts heeft u onderzocht en er is geen lichamelijke oorzaak voor uw klachten te vinden." Onderzocht, dus. Dat is de kern van het woord.

In oudere teksten kom je dezelfde klachten tegen als medisch onverklaarde klachten. Internationaal heet het persistent physical symptoms, een verzamelterm voor aanhoudende lichamelijke klachten van enkele maanden of langer, ongeacht de oorzaak (PMID 38879263).

SOLK of ALK: waarom de term verandert

De term SOLK is op zijn retour. Sinds 2021 gebruikt het Nederlandse netwerk NALK, samen met patiënten, de term ALK: Aanhoudende Lichamelijke Klachten. De aanleiding was dat SOLK ongemerkt een eigen leven ging leiden als diagnose, terwijl het dat nooit was. ALK meet iets anders.

Waar SOLK draait om de vraag of je klachten verklaard zijn, draait ALK om hoe lang ze duren en wat ze met je doen. Een kleine woordwissel, een groot verschil in toon.

Die onderste twee rijen zijn de echte winst. Bij ALK-klachten hoeft niemand eerst te bewijzen dat er géén ziekte is voordat de klachten mogen meetellen.

Dat helpt vooral mensen bij wie beide waar zijn. Je kunt een behandelde schildklieraandoening hebben én chronische klachten houden die daar niet uit te verklaren zijn. Onder SOLK viel dat tussen wal en schip.

Welk onderzoek gaat meestal aan de diagnose SOLK vooraf?

Voordat het label valt, kijkt je huisarts meestal eerst naar aandoeningen die zich makkelijk voordoen als iets anders. Denk aan je schildklier, bloedarmoede en ijzer, ontstekingswaarden, coeliakie, diabetes en vitamine D of B12. Wat er precies wordt aangevraagd hangt af van je verhaal, je lichamelijk onderzoek en je leeftijd.

Dit is geen vaste lijst en geen afvinkoefening. Twee vrouwen, allebei moe, allebei een TSH van 3,1 mIU/l. Bij de één past dat bij de rest van haar verhaal en stopt het zoeken daar.

De ander heeft er gewichtsverlies en nachtzweten bij. Hetzelfde getal telt dan anders mee, en er volgt meestal meer onderzoek.

Dat is geen willekeur. Een waarde krijgt betekenis door wat eromheen staat, en dat is precies wat je huisarts weegt.

Deze tabel is bedoeld om je eigen dossier beter te lezen, niet om het werk van je huisarts over te doen. Staat een waarde er al in, dan is die vraag beantwoord.

Wil je één spoor verder lezen: schildkliersymptomen bij vrouwen, wat een laag ferritine betekent, wat CRP en BSE betekenen of coeliakie: symptomen, test en glutenvrij leven. Gaat het vooral om moeheid, dan staat het bredere overzicht in altijd moe: welke bloedwaarden je laat testen.

Eén ding wordt vaak verkeerd gelezen. Een normale uitslag bewijst niet dat er niets is. Het betekent dat déze verklaring het niet is, en dat het zoeken zich verplaatst.

Waarom krijgen vrouwen het label SOLK vaker?

Vrouwen krijgen dit label vaker, en dat zit in hoe het systeem meet. Klachten als pijn en moeheid zijn subjectief en slecht in een getal te vangen. Een deel van de aandoeningen die vooral vrouwen treft mist bovendien een goede test, en is decennialang minder onderzocht dan de rest.

Er zijn Nederlandse cijfers die dit zichtbaar maken. In 34.268 zorgepisodes uit het Family Medicine Network kregen vrouwen minder lichamelijk onderzoek, minder beeldvorming en minder verwijzingen dan mannen, maar juist méér laboratoriumonderzoek (PMID 34385033).

Voor dezelfde klacht kregen vrouwen ook iets minder vaak een ziektediagnose. In dezelfde analyse liep dat verschil via het aantal onderzoeken dat werd gedaan (PMID 34385033).

Lees dat cijfer goed. Dit is een patroon over tienduizenden episodes, geen oordeel over één spreekkamer. Zulke verschillen bestaan alleen in de optelsom, en niemand voelt ze op het moment zelf.

In de Lifelines-studie onder 150.494 Nederlanders hing vrouwelijk geslacht samen met een aanhoudend hoger klachtenniveau (OR 1,74) (PMID 33168107). Opvallend genoeg gold dat niet voor femininiteit als rolpatroon, dat juist beschermend leek. Geslacht en gender zijn niet hetzelfde, ook hier niet.

De optelsom is structureel. Subjectieve klachten zijn lastiger hard te maken, sommige vrouwaandoeningen hebben simpelweg nog geen goede test, en de kennisbasis is scheef gegroeid. Daar kan je huisarts binnen tien minuten weinig aan veranderen.

Hoe die scheefgroei is ontstaan, staat uitgebreider in waarom vrouwenklachten vaker worden gemist.

Betekent SOLK dat het tussen de oren zit?

Nee. SOLK zegt niets over waar je klachten vandaan komen, alleen dat er nog geen aandoening is gevonden die ze afdoende verklaart. Lichaam en geest beïnvloeden elkaar, en dat is geen afwijzing maar biologie. Stress kan pijn versterken zonder dat die pijn daarmee verzonnen is.

De Lancet-overzichtsstudie uit 2024 noemt naast psychosociale factoren ook aanhoudende ontsteking, ontregeling van afweer en stofwisseling, epigenetica en het microbioom (PMID 38879263). Biologisch en psychologisch, tegelijk.

Dat is geen makkelijke uitweg. Het is de erkenning dat aanhoudende klachten zelden één oorzaak hebben.

Thuisarts formuleert het zonder omweg: "Lichaam en geest beïnvloeden elkaar." Wie pijn heeft, wordt gespannen. Wie gespannen is, voelt pijn scherper. Dat is een cirkel, geen beschuldiging.

Ik denk dat we die cirkel te vaak als verwijt lezen. Aandacht voor stress of somberheid naast je klachten haalt niets weg van je klachten. Dezelfde Lancet-auteurs noemen het verminderen van stigma expliciet als doel van betere uitleg (PMID 38879263).

Wat kun je doen na een SOLK-diagnose?

Het meest zinvolle is meestal niet de conclusie aanvechten, maar het gesprek scherper maken. Zet op een rij wat er al onderzocht is en wanneer. Beschrijf je klachten in patronen over weken, niet in losse dagen. Verandert er iets of komt er iets nieuws bij, dan is dat reden om terug te gaan.

Een SOLK-diagnose is geen fout die jij moet rechtzetten. Dit artikel is dan ook geen checklist om je huisarts mee te controleren, en dat is met opzet.

Wat wel helpt is voorbereiding. Hoe je dat aanpakt staat in zo bereid je je huisartsgesprek voor. Twijfel je oprecht over het traject, dan bestaat de route van een second opinion.

Gaat het bij jou vooral om pijn en stijfheid door je hele lijf, dan kan een specifieker beeld beter passen dan het overkoepelende label. Wat er dan wordt bekeken staat in fibromyalgie symptomen bij vrouwen.

Is je laatste bloedonderzoek alweer een tijd geleden, dan kun je met een uitgebreide gezondheidscheck een actueel aantal waarden meenemen naar je afspraak. Zo'n panel stelt geen diagnose, en het bevestigt of ontkracht SOLK niet. Het geeft je huisarts wat recente cijfers om het gesprek mee te voeren.

Merk je iets nieuws, zoals gewichtsverlies, koorts of een klacht die van karakter verandert, maak dan een afspraak. Dat is geen twijfel aan de diagnose. Dat is nieuwe informatie.

Bronnen

1. Haller H, Cramer H, Lauche R, Dobos G. Somatoform disorders and medically unexplained symptoms in primary care. Dtsch Arztebl Int. 2015;112(16):279-287. PMID 25939319.
2. Ballering AV, Muijres D, Uijen AA, Rosmalen JGM, Olde Hartman TC. Sex differences in the trajectories to diagnosis of patients presenting with common somatic symptoms in primary care: an observational cohort study. J Psychosom Res. 2021;149:110589. PMID 34385033.
3. Ballering AV, Wardenaar KJ, Olde Hartman TC, Rosmalen JGM. Female sex and femininity independently associate with common somatic symptom trajectories. Psychol Med. 2022;52(11):2144-2154. PMID 33168107.
4. Löwe B, Toussaint A, Rosmalen JGM, et al. Persistent physical symptoms: definition, genesis, and management. Lancet. 2024;403(10444):2649-2662. PMID 38879263.
5. Olde Hartman TC, Woutersen-Koch H, Van der Horst HE. Medically unexplained symptoms: evidence, guidelines, and beyond. Br J Gen Pract. 2013;63(617):625-626. PMID 24351464.
6. NHG-Standaard Somatisch Onvoldoende verklaarde Lichamelijke Klachten (SOLK). Nederlands Huisartsen Genootschap. Beschikbaar via richtlijnen.nhg.org.
7. Thuisarts. Onverklaarde lichamelijke klachten. 2024. Beschikbaar via thuisarts.nl.

Elk bloedtestresultaat bij Lunara bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.