Tijdens een zwangerschap wordt je bloed een paar keer geprikt, meestal bij de eerste controle en rond week 27. Dat bloedonderzoek kijkt onder andere naar je bloedgroep, je hemoglobine (Hb), je bloedsuiker en of je beschermd bent tegen bepaalde infecties. Samen geven die waarden een beeld van hoe jij en je baby ervoor staan.
Dit is het overzichtsartikel van onze serie over bloedonderzoek in de zwangerschap. Ik merk dat veel zwangere vrouwen wel bloed laten prikken, maar niet goed weten wat er precies bepaald wordt en waarom. Hieronder lees je welk onderzoek standaard is, wanneer het gebeurt, wat de belangrijkste waarden betekenen en wanneer een extra test zinvol kan zijn. Voor de details per onderwerp verwijs ik naar de aparte artikelen in deze serie.
Welk bloedonderzoek krijg je standaard in de zwangerschap?
In Nederland krijgt elke zwangere vrouw aan het begin van de zwangerschap een standaard bloedonderzoek aangeboden, het zogeheten PSIE-onderzoek. Volgens het RIVM wordt daarbij onder andere je bloedgroep en rhesusfactor bepaald, en wordt gekeken naar hepatitis B, hiv en syfilis. Rond week 27 volgt bij veel vrouwen een tweede prik.
Je verloskundige of gynaecoloog regelt dit onderzoek. Het is gratis en vrijwillig, en de meeste vrouwen doen eraan mee. De tabel verderop laat zien welke waarden op welk moment worden bekeken en wat ze vertellen.
Naast dit standaardpakket kunnen er redenen zijn om extra te prikken, bijvoorbeeld bij klachten, een eerdere zwangerschap met complicaties of een verhoogd risico op zwangerschapsdiabetes. Wat voor jou zinvol is, bepaal je samen met je verloskundige of arts.
Wanneer wordt je bloed geprikt tijdens de zwangerschap?
Het bloedonderzoek gebeurt op vaste momenten. De eerste keer is bij de intake, meestal rond week 8 tot 10. De tweede keer is rond week 27, als je bloedgroep rhesus D-negatief is of om te kijken naar bloedarmoede en zwangerschapsdiabetes.
Deze momenten zijn niet toevallig gekozen. Bloedarmoede komt vaker voor in het tweede en derde trimester, omdat je bloedvolume sterk toeneemt. Zwangerschapsdiabetes ontstaat meestal pas halverwege de zwangerschap, wanneer de placenta veel hormonen aanmaakt die de insulinewerking tegenwerken.
Welke bloedwaarden worden bekeken en wat zeggen ze?
Het bloedonderzoek in de zwangerschap draait om een handvol waarden. Elke waarde vertelt iets anders: over je afweer, je ijzervoorraad, je bloedsuiker of de bloedgroep van jou en je baby. De tabel hieronder koppelt elke waarde aan het moment waarop die meestal bekeken wordt en aan wat de uitslag laat zien.
| Waarde | Wanneer | Wat het laat zien |
|---|---|---|
| Bloedgroep en rhesusfactor | Eerste controle | Of je rhesus D-positief of -negatief bent, belangrijk voor de bescherming van je baby |
| Hemoglobine (Hb) | Eerste controle en week 27 | Of er sprake is van bloedarmoede |
| Ferritine | Op indicatie | De grootte van je ijzervoorraad |
| Glucose | Week 24 tot 28 (op indicatie) | Of je bloedsuiker te hoog is (zwangerschapsdiabetes) |
| TSH | Op indicatie | Of je schildklier goed werkt |
| Infectieziekten (hepatitis B, hiv, syfilis) | Eerste controle | Of behandeling nodig is om je baby te beschermen |
De meeste van deze waarden vallen binnen het standaardpakket van je verloskundige. Ferritine, glucose en TSH worden vaak alleen op indicatie geprikt, bijvoorbeeld bij klachten of een verhoogd risico. In de aparte artikelen in deze serie gaan we per onderwerp de diepte in.
Bloedarmoede: hemoglobine en ferritine
Bloedarmoede komt veel voor in de zwangerschap. Je bloedvolume neemt toe met ongeveer de helft, waardoor het hemoglobinegehalte verdunt. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie is er sprake van bloedarmoede bij een Hb onder de 110 gram per liter in het eerste en derde trimester.
Een laag Hb komt vaak door een tekort aan ijzer. Je baby vraagt namelijk veel ijzer, vooral in het derde trimester. Daarom kijkt je verloskundige naar je Hb, en soms naar je ferritine, dat de grootte van je ijzervoorraad laat zien. Lees meer over bloedarmoede in de zwangerschap en welke ijzerwaarden je laat testen.
Zwangerschapsdiabetes: glucose en de suikertest
Zwangerschapsdiabetes betekent dat je bloedsuiker te hoog wordt tijdens de zwangerschap. Het ontstaat meestal na week 24, wanneer de placenta hormonen aanmaakt die de insulinewerking verminderen. Bij een verhoogd risico wordt tussen week 24 en 28 een suikertest (OGTT) gedaan.
Bij die test wordt je nuchtere glucose geprikt, waarna je een suikerdrank krijgt en na een of twee uur opnieuw wordt geprikt. Zo zie je hoe je lichaam met suiker omgaat. Wat de waarden precies betekenen lees je in ons artikel over de zwangerschapsdiabetes test en de bloedwaarden.
Schildklier: waarom TSH belangrijk kan zijn
Je schildklier werkt tijdens de zwangerschap harder dan normaal. Een te trage of te snelle schildklier kan invloed hebben op het verloop van de zwangerschap. Daarom wordt bij klachten of een bekende schildklieraandoening de TSH-waarde geprikt.
TSH wordt niet standaard bij iedereen bepaald, maar wel als daar een reden voor is, bijvoorbeeld een eerdere schildklieraandoening of klachten die daarbij passen. In ons artikel over schildklier en zwangerschap leggen we uit wat de TSH-waarde laat zien en welke referentiewaarden gelden.
Bloedgroep en rhesusfactor
Bij de eerste controle wordt je bloedgroep en rhesusfactor bepaald. Ben je rhesus D-negatief en je baby rhesus D-positief, dan kan je lichaam antistoffen aanmaken tegen het bloed van je baby. Om dat te voorkomen krijgen rhesus-negatieve vrouwen rond week 27 en na de bevalling een injectie (anti-D).
Dit is een van de redenen waarom de bloedgroepbepaling zo vroeg gebeurt. Meer hierover lees je in ons artikel over bloedgroep en rhesusfactor in de zwangerschap.
Foliumzuur en vitamines rond de zwangerschap
Foliumzuur is een van de weinige supplementen die het Voedingscentrum en de Gezondheidsraad rond de zwangerschap actief adviseren. Het verlaagt de kans op een open ruggetje en andere neuralebuisdefecten bij de baby. Een Cochrane-review van vijf studies vond een duidelijk beschermend effect (De-Regil et al., 2015).
Het advies is om vanaf de kinderwens tot en met week 10 dagelijks 400 microgram foliumzuur te slikken. Ook vitamine D wordt vaak aangeraden. Deze supplementen zijn iets anders dan de bloedwaarden die je verloskundige controleert, maar horen wel bij hetzelfde plaatje van een gezonde start.
Bloedonderzoek of prenatale screening: wat is het verschil?
Bloedonderzoek en prenatale screening worden vaak door elkaar gehaald, maar ze hebben een ander doel. Het standaard bloedonderzoek kijkt naar jouw gezondheid, zoals je bloedgroep, je Hb en of je beschermd bent tegen bepaalde infecties. Prenatale screening richt zich juist op de gezondheid en ontwikkeling van je baby.
De NIPT (niet-invasieve prenatale test) is ook een bloedtest, maar met een ander doel dan het reguliere onderzoek. Daarbij wordt in jouw bloed gekeken naar erfelijk materiaal van de placenta, bijvoorbeeld voor het downsyndroom. De 13-wekenecho en de 20-wekenecho zijn geen bloedtests, maar echo-onderzoeken.
Kort gezegd: niet elke prik of test gaat over hetzelfde. Je verloskundige legt uit welk onderzoek waarvoor bedoeld is en wat vrijwillig is. Zo kun je rustig kiezen waar je aan meedoet en waarom.
Bloedonderzoek vóór de zwangerschap: preconceptie
Sommige bloedwaarden zijn juist interessant vóórdat je zwanger wordt. Denk aan je ijzervoorraad (ferritine), je schildklier (TSH) en je vitamine D. Een gunstige uitgangssituatie kan prettig zijn als je aan een zwangerschap begint, al is niets een garantie.
Het Voedingscentrum adviseert om al bij een kinderwens te starten met foliumzuur, dus voordat je zwanger bent. Ook je leefstijl hoort bij die voorbereiding, zoals stoppen met roken en matigen met alcohol. Een bloedtest is daarin een hulpmiddel, geen verplichting.
Wil je je vruchtbaarheid en hormonen in kaart brengen, lees dan ook wat je het beste kunt laten testen bij een kinderwens. Een afwijkende uitslag bespreek je altijd met je huisarts of verloskundige, die naar je hele situatie kijken.
Hoe bereid je je voor op de bloedafname?
Voor de meeste bloedbepalingen in de zwangerschap hoef je weinig te doen. Je hoeft meestal niet nuchter te zijn, behalve bij een glucosetest zoals de OGTT. Trek gemakkelijke kleding aan met mouwen die je makkelijk omhoog kunt schuiven.
Drink gerust wat water voor je afspraak, want goed gehydrateerd zijn maakt het prikken vaak wat makkelijker. Neem de gegevens van je verloskundige mee als daarom gevraagd wordt. Voel je je gespannen bij het prikken, geef dat dan even aan bij de medewerker.
Na de afname kun je meestal gewoon je dag vervolgen. Een klein prikplekje of een blauwe plek trekt vanzelf weer weg, doorgaans binnen een paar dagen, en je hoeft daar verder niets voor te doen.
Zelf je bloed laten testen rond de zwangerschap
Het standaard bloedonderzoek loopt via je verloskundige of gynaecoloog. Wil je daarnaast zelf een aantal waarden in beeld brengen, bijvoorbeeld voordat je zwanger wordt of tussen controles door, dan kan dat bij Lunara zonder verwijzing. De Zwangerschapsbloedtest en de Prenatale Essentials kijken naar waarden als Hb, ferritine en TSH.
Belangrijk: zelf testen vervangt de reguliere zwangerschapscontroles niet. Het is bedoeld als aanvulling en als startpunt voor een gesprek met je verloskundige of huisarts. Een afwijkende uitslag bespreek je altijd met een professional. Denk je aan zwanger worden? Lees dan ook wat je het beste kunt laten testen bij een kinderwens.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak wordt je bloed geprikt tijdens de zwangerschap?
Meestal twee keer: bij de eerste controle rond week 8 tot 10 en opnieuw rond week 27. Bij klachten of een verhoogd risico kan er vaker geprikt worden. Je verloskundige bepaalt samen met jou wat nodig is.
Is bloedonderzoek in de zwangerschap verplicht?
Nee, het is vrijwillig. Het standaard bloedonderzoek wordt aangeboden en is gratis, maar je mag ervan afzien. De meeste vrouwen doen eraan mee omdat het jou en je baby beschermt.
Wat kost een zwangerschapsbloedtest?
Het standaard onderzoek via je verloskundige valt onder de verzekerde zorg en kost je niets. Een aanvullende test die je zelf laat doen, bijvoorbeeld bij Lunara, betaal je zelf. De prijs hangt af van welke waarden je laat prikken.
Kun je zwangerschapsdiabetes zien in een gewoon bloedonderzoek?
Een enkele glucosewaarde geeft een eerste indruk, maar de diagnose zwangerschapsdiabetes wordt gesteld met een suikertest (OGTT), waarbij je nuchter en na een suikerdrank wordt geprikt. Bespreek met je verloskundige of die test voor jou zinvol is.
Doet bloed prikken kwaad aan mijn baby?
Nee. Bij de zwangerschapscontroles wordt bloed uit jouw arm afgenomen, niet bij de baby. Voor jou voelt het als een gewone prik, en je baby merkt er niets van. Voel je je onzeker, bespreek dat dan met je verloskundige.
Moet ik nuchter zijn voor het bloedonderzoek in de zwangerschap?
Voor de meeste standaard bepalingen hoef je niet nuchter te zijn. Voor een glucosetest (OGTT) wel, want dan wordt je nuchtere bloedsuiker gemeten. Je verloskundige of de priklocatie laat je weten of nuchter zijn nodig is.
Bronnen
- De-Regil LM, Peña-Rosas JP, Fernández-Gaxiola AC, Rayco-Solon P. Effects and safety of periconceptional oral folate supplementation for preventing birth defects. Cochrane Database Syst Rev. 2015;(12):CD007950. PMID: 26662928.
- RIVM. Prenatale screening infectieziekten en erytrocytenimmunisatie (PSIE). Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu.
- Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Haemoglobin concentrations for the diagnosis of anaemia. WHO, 2011.
- Voedingscentrum en Gezondheidsraad. Foliumzuur en vitamine D rond de zwangerschap.
- NHG en Thuisarts.nl. Zwangerschap en bloedonderzoek. Nederlands Huisartsen Genootschap.
Elk bloedtestresultaat via Lunara bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bloedonderzoek via Lunara vervangt de reguliere zwangerschapscontroles niet. Voor behandelbeslissingen bespreek je je resultaten met je huisarts of verloskundige.
Auteur
