Hematocriet waarde bij vrouwen: wat is normaal?

Hematocriet geeft aan welk deel van uw bloedvolume uit rode bloedcellen bestaat. Nederlandse laboratoria rapporteren de waarde als fractie en niet als percentage: bij 0,41 l/l bestaat 41 procent van uw bloed uit rode cellen. Die cellen dragen het hemoglobine dat zuurstof van uw longen naar uw weefsels brengt.

De bepaling wordt tegenwoordig berekend en niet meer gecentrifugeerd. De celteller vermenigvuldigt het aantal rode cellen met hun gemiddelde grootte, de MCV, en daarom staan die twee waarden altijd samen op uw uitslag en horen ze samen gelezen te worden.

De referentiewaarden verschillen per geslacht en per leeftijd. Star-shl publiceert voor vrouwen 0,35 tot 0,45 l/l en voor mannen 0,40 tot 0,50 l/l; de vrouwenband ligt dus volledig onder die van mannen, en dezelfde uitslag van 0,38 l/l is bij een vrouw normaal en bij een man te laag. Kinderen hebben een eigen band die met de leeftijd meebeweegt: 0,35 tot 0,45 van 1 tot 5 jaar, 0,36 tot 0,47 van 5 tot 10 jaar en 0,38 tot 0,49 van 10 tot 15 jaar. Een uitslag van een kind vergelijken met een volwassen referentie leidt tot een verkeerde conclusie.

Referentiewaarden verschillen bovendien per laboratorium en per meetmethode, en sommige laboratoria hanteren één band voor iedereen. Het bereik dat op uw eigen uitslag staat, is daarom altijd leidend.

Bij vrouwen in de vruchtbare leeftijd telt één oorzaak zwaar: menstrueel bloedverlies is verreweg de meest voorkomende reden voor een laag hematocriet. Elke cyclus kost ijzer, en is het verlies fors, dan loopt de voorraad langzaam leeg zonder dat u dat merkt. Het lichaam vult die voorraad in de tussentijd aan uit de darm; lukt dat niet snel genoeg, dan komt de aanmaak van rode cellen in de knel.

De volgorde is daarbij belangrijk. Eerst raakt uw ferritine, de maat voor uw ijzervoorraad, leeg; pas daarna dalen uw hemoglobine en uw hematocriet. Dat verklaart een veelvoorkomend misverstand: een normale hematocriet sluit een ijzertekort niet uit. U kunt een lege voorraad hebben terwijl uw bloedbeeld er nog keurig uitziet, en klachten als vermoeidheid, haaruitval en rusteloze benen horen juist bij die fase.

In de zwangerschap speelt iets heel anders. Het plasmavolume stijgt sneller dan het aantal rode cellen, het sterkst tot ongeveer week 30 tot 34, zodat de cellen zich over meer vocht verdelen en de concentratie daalt. Dit heet fysiologische hemodilutie, en een lager hematocriet halverwege de zwangerschap is dus verwacht en op zichzelf geen teken van bloedarmoede. Daarom werkt de verloskundige zorg met afkapwaarden die met de zwangerschapsduur meebewegen; een waarde beoordelen tegen de standaard volwassen band zou in die periode structureel tot valse alarmen leiden.

Rond de overgang verschuift het beeld opnieuw. Met het wegvallen van de menstruatie verdwijnt de grootste ijzerverliespost, zodat een laag hematocriet ná de overgang minder vanzelfsprekend te verklaren is en eerder navraag verdient dan daarvoor.

De uitslag stelt geen diagnose. Of een lage waarde om ijzer, om verdunning of om iets anders gaat, blijkt pas uit de combinatie met ferritine, hemoglobine en MCV, en uit het gesprek met uw arts.

Hematocriet komt bijna altijd mee met een bloedbeeld, en voor vrouwen zijn er enkele momenten waarop de bepaling extra informatie geeft. Het eerste is aanhoudende vermoeidheid in combinatie met een zware menstruatie; vraag dan naast het bloedbeeld ook ferritine aan, want zonder die waarde ziet u een lege voorraad niet aankomen. Het tweede is de kinderwens en de zwangerschap zelf, waarin het hemoglobine standaard wordt gevolgd en de hematocriet in dezelfde richting meebeweegt; beoordeel die uitslagen altijd tegen de afkapwaarde die bij uw zwangerschapsduur hoort. Het derde is de periode na de bevalling, waarin bloedverlies de waarde tijdelijk fors kan verlagen; meet niet direct erna, want de concentratie daalt pas nadat het lichaam vocht heeft verplaatst.

Over de cyclus zelf hoeft u zich weinig zorgen te maken. Hematocriet is niet cyclusafhankelijk zoals hormonen dat zijn, dus u kunt op elke cyclusdag prikken; wacht alleen even na een zeer zware menstruatiedag, zodat u niet het dieptepunt meet.

Drink op de ochtend van de afname normaal. Uitdroging verhoogt de concentratie en kan een laag hematocriet kunstmatig normaal laten lijken.