Een vruchtbaarheidsonderzoek brengt de hormonen in beeld die je cyclus en je eisprong sturen. Denk aan AMH voor je eierstokreserve, aan FSH, LH en oestradiol voor je cyclusbasis, aan progesteron voor de eisprong, en aan TSH en prolactine die er omheen meespelen. Ongeveer 1 op de 6 mensen krijgt ooit met verminderde vruchtbaarheid te maken (WHO, 2023). Je kunt deze waarden laten prikken zonder verwijzing.
Dit is het overzichtsartikel van onze fertiliteitsserie. Mijn stelling: een vruchtbaarheidsonderzoek is geen paniekstap, maar een manier om te stoppen met gissen. Hoe meer je weet over je hormonen, hoe gerichter je gesprek met je huisarts of gynaecoloog wordt. Hieronder lees je wat het onderzoek inhoudt, welke hormonen erbij horen, wanneer je het beste prikt en wanneer testen zinvol is.
Wat is een vruchtbaarheidsonderzoek?
Een vruchtbaarheidsonderzoek is een bloedonderzoek dat een aantal hormonen meet die samen iets zeggen over je cyclus, je eisprong en je eierstokreserve. Het is geen zwangerschapsgarantie en geen diagnose. Het geeft een momentopname die je helpt om je situatie beter te begrijpen.
Belangrijk om te weten: geen enkel hormoon vertelt op zichzelf het hele verhaal. AMH zegt iets over hoeveel eiblaasjes je nog in voorraad hebt, maar niets over de kwaliteit van een eicel. Progesteron laat zien of er een eisprong was, maar voorspelt geen zwangerschap. Het patroon van meerdere waarden samen geeft pas richting.
Vroeger liep de weg naar zo'n onderzoek altijd via de huisarts. Dat kan nog steeds, en bij klachten is dat vaak ook het beste startpunt. Maar je kunt de relevante hormonen tegenwoordig ook zelf laten prikken, als je gewoon wilt weten waar je staat voordat je een vervolgstap zet.
Welke hormonen worden getest bij vruchtbaarheid?
Bij een vruchtbaarheidsonderzoek kijken we meestal naar een vaste set hormonen. Elk hormoon belicht een ander stukje van je cyclus. De tabel hieronder koppelt wat je wilt weten aan het hormoon dat daar het meeste over zegt, en aan het beste moment om te prikken.
| Wat je wilt weten | Hormoon | Wat het laat zien | Beste moment in je cyclus |
|---|---|---|---|
| Hoeveel eiblaasjes je nog in voorraad hebt | AMH | Een indruk van je eierstokreserve | Elk moment van je cyclus |
| Hoe je eierstokken aan de cyclus beginnen | FSH + oestradiol | De basis waarop een eiblaasje rijpt | Dag 2 tot 5 van je cyclus |
| Of er een eisprong heeft plaatsgevonden | Progesteron | Een stijging past bij een eisprong | Rond dag 21, of 7 dagen voor je menstruatie |
| Een onregelmatige cyclus of PCOS-patroon | LH | De verhouding LH/FSH kan een patroon laten zien | Dag 2 tot 5 van je cyclus |
| Of een verhoogd prolactine je cyclus remt | Prolactine | Een hoge waarde kan de eisprong verstoren | Elk moment, het liefst rustig en uitgerust |
| Of je schildklier meespeelt | TSH | Een trage of snelle schildklier raakt je cyclus | Elk moment van je cyclus |
Deze tabel is een hulpmiddel, geen voorschrift. Welke combinatie voor jou zinvol is, hangt af van je leeftijd, je cyclus en je vraag. Wil je het hele patroon in een keer? De Vruchtbaarheidstest meet onder andere AMH, FSH en LH in een afname.
Wanneer in je cyclus laat je vruchtbaarheid testen?
Het moment van prikken maakt uit, omdat je hormonen door de cyclus heen bewegen. Voor je cyclusbasis (FSH en oestradiol) prik je het liefst in de eerste dagen, dag 2 tot 5. Voor de bevestiging van je eisprong prik je progesteron juist in de tweede helft, rond dag 21 bij een cyclus van 28 dagen.
AMH, prolactine en TSH zijn minder gevoelig voor de cyclusdag. Die kun je in principe op elk moment laten prikken. Dat is handig als je een onregelmatige of wegblijvende menstruatie hebt, want dan is er geen vaste cyclus om je op te richten.
Heb je een langere of kortere cyclus dan 28 dagen? Dan schuift de eisprong mee. Een handige vuistregel is om progesteron ongeveer 7 dagen voor je verwachte menstruatie te prikken. In ons artikel over de eisprong bevestigen lees je precies hoe je dat moment bepaalt.
Wanneer is een vruchtbaarheidsonderzoek zinvol?
Daar is geen vast antwoord op, en ik vind het belangrijk om dat eerlijk te zeggen. Sommige vrouwen willen inzicht voordat ze beginnen met proberen, andere pas als het na een tijd niet lukt. Beide zijn legitiem. Leeftijd speelt wel een rol in hoe je naar de uitslag kijkt.
De vruchtbaarheid van vrouwen daalt geleidelijk vanaf ongeveer 32 jaar, en sneller na 37 jaar (ASRM, Committee Opinion 589, 2014). Dat is geen reden voor paniek, maar het verklaart waarom veel vrouwen rond hun midden dertig willen weten waar ze staan. Lees daarover meer in ons artikel over zwanger worden na je 35e.
Lukt het al een tijd niet om zwanger te worden? Dan kan een onderzoek helpen om mogelijke factoren in beeld te brengen. Wanneer dat moment is, hangt af van je leeftijd en je situatie. We werkten dit uit in wanneer je je vruchtbaarheid laat testen. Bespreek aanhoudende twijfels altijd met je huisarts.
Wat ik vooral wil meegeven: een onderzoek is geen oordeel over je lichaam. Het is informatie. Een normale uitslag betekent niet dat alles vanzelf gaat, en een afwijkende waarde betekent niet dat zwanger worden onmogelijk is. De getallen zijn een vertrekpunt, geen eindstation, en ze horen thuis in een gesprek met iemand die jouw situatie kent.
Vruchtbaarheidsonderzoek bij PCOS, schildklier of een onregelmatige cyclus
Een onregelmatige cyclus is een van de meest voorkomende redenen om je hormonen te laten bekijken. De oorzaak ligt lang niet altijd bij de eierstokken zelf. Een schildklierprobleem of een verhoogd prolactine kan je cyclus net zo goed verstoren.
Bij PCOS hoort vaak een verhoogde LH/FSH-verhouding en soms een hoge AMH. Die hoge AMH betekent bij PCOS iets anders dan bij vrouwen zonder PCOS: het wijst op veel kleine eiblaasjes, niet automatisch op een betere vruchtbaarheid. We leggen dit uit in het overzicht over PCOS.
Speelt je schildklier mogelijk mee? Een trage of snelle schildklier kan je menstruatie en eisprong beinvloeden. In ons stuk over schildkliersymptomen bij vrouwen lees je welke waarden daarbij horen. Een hormoonpanel voor vrouwen neemt veel van deze waarden in een keer mee.
Vruchtbaarheidsonderzoek voordat je zwanger wilt worden
Veel vrouwen denken pas aan testen als het niet lukt. Toch kan een onderzoek juist daarvoor rust geven. Een preconceptie-onderzoek brengt naast je hormonen ook je voedingsstatus in beeld, zoals ijzer en vitamine D, zodat je goed voorbereid begint.
Een bekend voorbeeld is foliumzuur. Het RIVM adviseert vrouwen met een kinderwens om al voor de zwangerschap te starten met foliumzuur, omdat dat het risico op een open ruggetje bij de baby kan verkleinen. Dat is voedingsadvies, geen test, maar het laat zien dat voorbereiding voor de conceptie begint.
Wil je weten wat je voor een zwangerschap kunt laten checken? Lees ons artikel over prenatale gezondheid optimaliseren, of bekijk de Prenatale Essentials. Twijfel je nog welke test past? In welke bloedtest bij kinderwens zetten we de opties op een rij, en in vruchtbaarheidstesten: wat je moet weten lees je hoe je begint.
Leefstijl en je vruchtbaarheid: wat speelt mee?
Hormonen staan niet los van de rest van je leven. Slaap, stress, gewicht en voeding bewegen mee met je cyclus. Dat betekent niet dat je alles zelf in de hand hebt, maar een paar gewoontes lijken volgens onderzoek verschil te kunnen maken (ASRM, 2022).
Aandachtspunten die vaak terugkomen:
- Een regelmatig slaapritme, omdat slaap je hormoonbalans mee stuurt
- Bewegen op een manier die bij je past, zonder jezelf uit te putten
- Voeding die je bloedsuiker stabieler houdt, met aandacht voor ijzer en vitamine D
- Minder roken en alcohol, die volgens onderzoek je vruchtbaarheid kunnen verlagen
Dit zijn algemene punten, geen behandeling. Wat voor jou past, bespreek je het beste met je huisarts of verloskundige. Een onderzoek kan hierbij houvast geven: zie je een laag ijzer of een lage vitamine D, dan weet je waar je aandacht aan kunt geven. De waarde zelf is geen diagnose, maar een startpunt voor een gesprek.
Wil je gericht proberen, dan helpt het om je vruchtbare dagen te kennen. Die liggen rond de eisprong, meestal in het midden van je cyclus. Een grillige cyclus maakt dat lastiger te voorspellen, en juist dan kan een blik op je hormonen verhelderend zijn.
Ik merk dat dit voor veel vrouwen geruststellend werkt. Niet omdat een test iets oplost, maar omdat het de mist wegneemt. Je weet beter waar je staat, en dat maakt de keuzes daarna rustiger.
Zelf je vruchtbaarheid laten testen via Lunara
Je hebt voor een hormoontest geen verwijzing van de huisarts nodig. Je bestelt online, plant een afspraak bij een priklocatie bij jou in de buurt (er zijn meer dan 750 locaties in Nederland) en laat in de ochtend bloed afnemen. Je ontvangt je uitslag digitaal, doorgaans binnen enkele werkdagen.
Elk resultaat krijgt context van een BIG-geregistreerde arts, per waarde. Zo weet je niet alleen wat je AMH of FSH is, maar ook wat dat in jouw situatie kan betekenen en of een vervolgstap logisch is. Een afwijkende uitslag bespreek je daarna met je huisarts of gynaecoloog. Wil je eerst je menstruatiecyclus en hormonen begrijpen? Dat is een fijn startpunt.
Veelgestelde vragen
Kan een bloedtest zien of ik vruchtbaar ben?
Niet rechtstreeks. Een bloedtest laat zien hoe je hormonen ervoor staan en of er een eisprong is geweest. Hij voorspelt geen zwangerschap en sluit problemen niet uit. De waarden geven richting voor een gesprek met een arts.
Wat zegt een AMH waarde over mijn kans om zwanger te worden?
AMH geeft een indruk van je eierstokreserve, dus van het aantal eiblaasjes. Het zegt weinig over de kwaliteit van een eicel en voorspelt geen specifieke kans. Meer hierover lees je in ons artikel over de AMH waarde per leeftijd.
Moet ik nuchter zijn voor een vruchtbaarheidsonderzoek?
Voor de meeste hormonen hoeft dat niet. Wel prik je sommige waarden het liefst op een vast moment in je cyclus. Een ochtendafname, rustig en uitgerust, geeft voor prolactine een betrouwbaarder beeld.
Is een vruchtbaarheidsonderzoek hetzelfde als bij de gynaecoloog?
Nee. Een bloedonderzoek is een onderdeel, maar een gynaecoloog kan meer doen, zoals een echo of een onderzoek bij je partner. Zelf prikken kan een goed startpunt zijn, geen vervanging van zorg.
Heb ik ook een onderzoek bij mijn partner nodig?
Bij uitblijvende zwangerschap ligt de oorzaak ongeveer even vaak bij de man als bij de vrouw. Een onderzoek bij je partner kan daarom net zo zinvol zijn. Een huisarts of gynaecoloog kan dat met jullie samen bespreken.
Hoe vaak kun je je vruchtbaarheid laten testen?
Daar is geen vast antwoord op. Sommige vrouwen kiezen ervoor om periodiek te prikken, bijvoorbeeld als hun situatie of hun cyclus verandert. Wat voor jou logisch is, hangt af van je leeftijd en je vraag, en bespreek je het beste met een arts.
Bronnen
- American College of Obstetricians and Gynecologists Committee on Gynecologic Practice and Practice Committee. Female age-related fertility decline. Committee Opinion No. 589. Fertil Steril. 2014;101(3):633-634. PMID: 24559617.
- Practice Committee of the American Society for Reproductive Medicine. Fertility evaluation of infertile women: a committee opinion. Fertil Steril. 2021;116(5):1255-1265. PMID: 34607703.
- Practice Committee of the American Society for Reproductive Medicine. Optimizing natural fertility: a committee opinion. ASRM, 2022.
- NHG en Thuisarts.nl. Het lukt niet om zwanger te worden (subfertiliteit). Nederlands Huisartsen Genootschap. Beschikbaar via thuisarts.nl.
- RIVM. Foliumzuur en zwangerschap. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Beschikbaar via rivm.nl.
- World Health Organization. Infertility prevalence estimates, 1990-2021. WHO, 2023.
Elk bloedtestresultaat via Lunara bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.
Auteur
