Word je dikker van hormoontherapie? Wat het onderzoek zegt

Nee. Hormoontherapie maakt je niet dikker. In een Cochrane-review van 22 gerandomiseerde onderzoeken was het verschil met vrouwen zonder HST +0,66 kg, en dat was niet significant (PMID 10796730). Met een progestageen erbij was het zelfs -0,47 kg. Ook niet significant.

Toch slaan veel vrouwen hierdoor een behandeling af die hun klachten kan verlichten. Die angst is begrijpelijk. Hij klopt alleen niet.

Hieronder staat wat het onderzoek zegt, inclusief wat we niet weten.

Het korte antwoord: geen extra gewichtstoename

De beste samenvatting van gerandomiseerde onderzoeken vond geen verschil in gewicht tussen vrouwen met en zonder hormoontherapie. Niet bij oestrogeen alleen, en niet bij oestrogeen met een progestageen. De onderzoekers schrijven het zelf: deze schema's veroorzaken geen extra gewichtstoename bovenop wat er rond de overgang normaal bij komt (PMID 10796730).

Let op dat laatste zinsdeel. Er komt namelijk wel iets bij in deze levensfase. Alleen niet door de pillen, de gel of de pleister.

Wat de 22 onderzoeken precies vonden

In deze onderzoeken kregen vrouwen willekeurig wel of geen hormoontherapie. Dat is de enige opzet die oorzaak en gevolg uit elkaar kan halen. De verschillen in gewicht bleven klein en waren statistisch niet te onderscheiden van nul. Ook de BMI veranderde niet meetbaar.

De cijfers op een rij, met daarnaast het nieuwere bewijs uit een tweede analyse.

Het interval loopt bij oestrogeen alleen van bijna een kilo eraf tot bijna twee kilo erbij. Dat betekent: we zien geen effect. Geen effect is iets anders dan een verzwegen effect.

De eerlijke kanttekening bij dit bewijs

Die Cochrane-review is uit 2000. De zoektocht naar literatuur liep tot 1998. Dat is oud, en dat hoor je van ons te horen in plaats van het zelf te ontdekken.

Cochrane heeft de review nooit bijgewerkt. Het blijft het hoogste niveau van bewijs op precies deze vraag. Maar oud bewijs verdient een tweede bron ernaast.

Die tweede bron is er, en hij is groter.

Het nieuwere bewijs wijst de andere kant op

Een latere analyse bundelde 107 gerandomiseerde onderzoeken. Bij vrouwen zonder diabetes verlaagde hormoontherapie het buikvet met 6,8% en de HOMA-IR met 12,9%. Nieuwe diabetes kwam minder vaak voor (RR 0,7). Bij vrouwen met diabetes daalde de HOMA-IR met 35,8% (PMID 16918589).

Lees dat nog een keer. Het gebundelde bewijs wijst niet naar meer vet. Het wijst, als het al iets doet, naar iets minder buikvet.

Dat is precies het tegenovergestelde van de angst.

Wat het niet betekent: dat hormoontherapie een afslankmiddel is. Die claim staat nergens in dit onderzoek, en wij gaan hem hier niet maken.

Waarom die angst toch zo echt voelt

Omdat de veranderingen en het recept tegelijk binnenkomen. Je gewicht loopt in de middelbare jaren geleidelijk op, met of zonder hormoontherapie (PMID 30843880). En precies in die jaren verhuist je vet naar je buik.

De cijfers daarbij: visceraal vet stijgt met 6,24% per jaar en buikvet met 5,54% per jaar tijdens de overgang (PMID 34061966). Je broek zit strakker terwijl de weegschaal amper beweegt.

Nu leg je daar een doosje pillen naast. De conclusie ligt voor de hand, en hij is verkeerd.

Het is een samenloop in de tijd, geen oorzaak en gevolg.

Groot onderzoek onder vrouwen door de overgang heen laat dat onderscheid netjes zien: je gewicht volgt je kalenderleeftijd, terwijl de verdeling van je vet de overgang volgt (PMID 27417630). Wat oestrogeen daarin wel en niet doet, lees je in afvallen met hormonen.

Vocht en gespannen borsten zijn geen vet

In de eerste weken merken veel vrouwen vocht vasthouden en gevoelige borsten. Dat is een bekende bijwerking en die is echt. Alleen is het geen vetweefsel. Het is water, en bij de meeste vrouwen zakt het na een paar weken weg.

Toch is dit vaak precies wat je registreert. De weegschaal springt anderhalve kilo omhoog. Je ring zit strak. Dat voelt als aankomen.

Blijft het aanhouden, bespreek het dan met je arts. Soms helpt een andere dosering of een ander soort progestageen. Meteen stoppen is zelden nodig.

Waar hormoontherapie wel voor is

HST is een behandeling voor klachten, niet voor je gewicht. Het is bedoeld voor opvliegers, nachtzweten en vaginale klachten. De NHG-Standaard De overgang beschrijft wanneer een huisarts het overweegt, en Thuisarts.nl legt die afweging in gewone taal uit.

We draaien de belofte dus niet om. Wie hormoontherapie aan je verkoopt als afslankmiddel, verkoopt je iets anders dan een medicijn.

Wat het wel kan doen: klachten verminderen die je nachten verstoren. Of rustiger nachten daarna ook je eetlust rustiger maken, is aannemelijk maar niet aangetoond in deze groep vrouwen. Dat schreven we eerlijk op in slaapproblemen in de overgang en wat ze met je eetlust doen.

Hoe het er in de praktijk aan toegaat, van eerste gesprek tot instellen, staat in hormoontherapie bij de overgang.

Wat een bloedtest hier wel en niet doet

Een bloedtest vertelt je niet of je van HST aankomt. Dat kan hij niet, en dat verkopen we je ook niet. Wat hij wel laat zien: wat de herverdeling van vet met je gezondheid doet. Buikvet stijgt rond je laatste menstruatie en hangt samen met verdikking van je halsslagader, los van je BMI (PMID 33651741).

Daar zit de waarde. Niet in een verklaring voor de weegschaal, wel in een beeld van je bloedsuiker, je cholesterol en je ontstekingswaarden.

Dat volg je met een volledig metabool onderzoek: een keer voordat je begint, en een half jaar later nog eens. Dan weet je wat er echt verandert in plaats van wat je vermoedt.

De bredere context van gewicht in deze fase staat in ons hoofdartikel: afvallen in de overgang, wat werkt en wat niet.

Wanneer dit artikel niet voor jou is

Afvallen is niet voor iedereen een gezond doel. Volg dit artikel niet als je een eetstoornis hebt of hebt gehad, zwanger bent of borstvoeding geeft, ondergewicht hebt, insuline gebruikt of een maagverkleining hebt gehad. Overleg dan eerst met je huisarts.

Merk je dat je denken over eten of je lichaam gaat overheersen? Praat met je huisarts of neem contact op met een hulplijn voor eetstoornissen. Dat is geen zwakte, dat is verstandig.

Wat je nu kunt doen

Maak een afspraak bij je huisarts en neem drie dingen mee.

• Je klachten, met hoe vaak ze komen en hoeveel last je ervan hebt.
• Je vraag over gewicht, letterlijk zo gesteld. Je hebt recht op het antwoord.
• Je risicofactoren, zoals borstkanker in de familie of een eerdere trombose.

Hormoontherapie is een receptmedicijn en de afweging is medisch. Die maak je samen met je arts, niet met een blog en niet met ons.

Stel de vraag gerust. Het antwoord is beter dan je denkt.

Bronnen

1. Norman RJ, Flight IH, Rees MC. Oestrogen and progestogen hormone replacement therapy for peri-menopausal and post-menopausal women: weight and body fat distribution. Cochrane Database Syst Rev. 2000. PMID 10796730.
2. Salpeter SR, Walsh JM, Ormiston TM, et al. Meta-analysis: effect of hormone-replacement therapy on components of the metabolic syndrome in postmenopausal women. Diabetes Obes Metab. 2006;8(5):538-554. PMID 16918589.
3. Greendale GA, Sternfeld B, Huang M, et al. Changes in body composition and weight during the menopause transition. JCI Insight. 2019;4(5):e124865. PMID 30843880.
4. Greendale GA, Han W, Finkelstein JS, et al. Changes in regional fat distribution and anthropometric measures across the menopause transition. J Clin Endocrinol Metab. 2021;106(9):2520-2534. PMID 34061966.
5. Karvonen-Gutierrez C, Kim C. Association of mid-life changes in body size, body composition and obesity status with the menopausal transition. Healthcare (Basel). 2016;4(3):42. PMID 27417630.
6. Samargandy S, Matthews KA, Brooks MM, et al. Abdominal visceral adipose tissue over the menopause transition and carotid atherosclerosis. Menopause. 2021;28(6):626-633. PMID 33651741.
7. NHG-Standaard De overgang en Thuisarts.nl. Informatie over de overgang en hormoontherapie. Beschikbaar via thuisarts.nl.

Elk bloedtestresultaat bij Lunara bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten altijd met je huisarts.