Terugkerende blaasontsteking na de overgang gaat zelden over hygiëne. Het gaat over je vaginale flora. In een klassiek onderzoek kregen vrouwen lokaal oestrogeen, en zakte hun aantal infecties van 5,9 naar 0,5 per jaar (PMID 8350884).
Dat is geen klein verschil. Dat is een ander lichaam.
Wat mij hierin stoort is iets anders. Bijna elke Nederlandse pagina hierover zegt "hormoontherapie helpt", terwijl het onderzoek juist laat zien dat het uitmaakt wélke.
Waarom krijg je vaker blaasontsteking na de overgang?
Omdat je vaginale omgeving verandert en die omgeving je blaas beschermt. Oestrogeen houdt het vaginale slijmvlies dik en rijk aan glycogeen. Lactobacillen leven van dat glycogeen en maken er melkzuur van, waardoor de zuurgraad laag blijft. Zakt je oestrogeen, dan verdwijnt die keten en krijgen darmbacteriën ruimte.
De belangrijkste daarvan is E. coli, en die komt uit je eigen darm.
Dat is de hele route: dunner slijmvlies, minder glycogeen, minder lactobacillen, hogere pH, meer groei rond de plasbuis, en van daaruit een blaasontsteking (PMID 27451320).
In het onderzoek uit de inleiding is die route stap voor stap terug te zien. De zuurgraad daalde van pH 5,5 naar 3,8. De lactobacillen keerden terug bij 61% van de vrouwen, tegen 0% in de placebogroep. En de groei van darmbacteriën zakte van 67% naar 31%.
Sinds 2014 heeft dit geheel een naam: het genitourinair syndroom van de menopauze. Terugkerende urineweginfecties staan daar officieel in genoemd, naast vaginale droogheid en pijn bij het vrijen (PMID 25160739).
Die naam is nuttiger dan hij klinkt. Hij zegt dat je droge vagina en je vierde blaasontsteking van dit jaar hetzelfde probleem zijn.
Wat lijkt op een blaasontsteking maar is het niet?
Twee dingen, en samen verklaren ze een flink deel van de frustratie. Het genitourinair syndroom kan branden, aandrang en vaak moeten plassen geven zonder dat er bacteriën in het spel zijn. En omgekeerd kunnen er bacteriën in je urine zitten terwijl je nergens last van hebt.
Geen van beide is een blaasontsteking, en beide voelen er wel zo uit.
| Blaasontsteking | Genitourinair syndroom | Bacteriën zonder klachten | |
|---|---|---|---|
| Wat er aan de hand is | Bacteriële infectie van de blaas | Dun, droog slijmvlies door oestrogeendaling | Bacteriën in de urine, geen infectie |
| Hoe het voelt | Branden bij het plassen, aandrang, soms bloed | Branden, aandrang en vaak plassen, vaak ook droogheid | Geen klachten |
| Verloop | Begint vrij plotseling | Sluipend, blijft aanwezig, wisselt weinig | Blijft bestaan |
| Wat het niet is | Niet met antibiotica op te lossen | Volgens richtlijnen geen reden om te behandelen zonder klachten |
Die laatste kolom verdient uitleg. Bacteriën in de urine zonder klachten komen boven de 65 heel vaak voor. Zowel Nederlandse als internationale richtlijnen adviseren daar niet standaard op te testen of te behandelen (PMID 30895288).
De reden is nuchter. Behandelen levert niets op en kweekt resistentie.
Neem twee vrouwen van 58 met precies hetzelfde branderige gevoel bij het plassen. Bij de een groeit E. coli in de kweek. Bij de ander is de kweek schoon en is het slijmvlies dun en droog. Dezelfde klacht, en een antibioticakuur helpt maar bij een van de twee.
Wat een urine-uitslag in jouw geval betekent, beoordeelt je huisarts. Dit is geen reden om onderzoek te weigeren dat je arts nodig vindt.
De droogte-kant van dit verhaal staat in Vagifem bij vaginale droogheid.
Werkt hormoontherapie hiertegen?
Dat hangt af van de vorm, en dat onderscheid mis ik op elke pagina die hierover gaat. Een Cochrane-overzicht keek naar beide. Oestrogeen in tabletvorm gaf geen daling van het aantal infecties. Lokaal vaginaal oestrogeen wel.
Voor wie al hormoontherapie slikt is dat een belangrijk verschil.
De cijfers: over vier studies met samen 2.798 vrouwen kwam oestrogeen in tabletvorm uit op een relatief risico van 1,08, met een betrouwbaarheidsinterval van 0,88 tot 1,33 (PMID 18425910). Dat interval loopt door 1 heen, wat neerkomt op geen aantoonbaar effect. De twee vaginale studies in datzelfde overzicht kwamen uit op 0,25 en 0,64, allebei duidelijk onder 1.
Die twee vaginale studies waren klein en gebruikten andere middelen, dus ze konden niet worden samengevoegd. De ene was het estriolonderzoek uit de inleiding. De andere gebruikte een oestrogeenring en volgde 108 vrouwen 36 weken lang.
Aan het eind was daar ongeveer 45% van de gebruiksters nog vrij van infecties, tegen ongeveer 20% van de controlegroep (PMID 10329858).
Later Amerikaans onderzoek onder 5.638 vrouwen zag het aantal infecties dalen van 3,9 naar 1,8 per jaar (PMID 37178856). Dat onderzoek keek achteraf in dossiers en had geen controlegroep, dus het bevestigt de richting eerder dan de omvang.
Nederlandse richtlijnen noemen lokaal oestrogeen als optie na de overgang. Wat, hoeveel en hoe lang is een voorschrijfbeslissing van je huisarts, en niet iets om zelf in te vullen. Wel de moeite waard om te benoemen als je al een tablet of pleister gebruikt en toch blijft terugkomen.
Wat kan bloedonderzoek hier wel en niet?
Een blaasontsteking toon je niet aan in bloed. Dat gaat via je klachten en je urine, en zo hoort het ook. Bloedonderzoek kan wel iets anders: laten zien waar je in de overgang zit, wat helpt om te begrijpen waarom je lichaam nu anders reageert dan vijf jaar geleden.
Dat is een verschil dat ik expliciet wil maken.
Een menopauze onderzoek kijkt naar hormonen zoals FSH en oestradiol. Dat is context, geen blaastest, en het is ook geen beslismiddel voor of je wel of geen lokale behandeling zou moeten krijgen. Die afweging maakt je huisarts op basis van je klachten.
Welke waarden in deze fase precies verschuiven, staat in hormoonbalans in de overgang.
Over cranberry, D-mannose en probiotica is het eerlijke antwoord dat het bewijs beperkt is. De Nederlandse huisartsenrichtlijn zegt dat zelf ook. Twee van de best scorende pagina's op dit onderwerp verkopen precies die middelen, wat de toon daar verklaart.
Wat neem je mee naar je huisarts?
Hoe vaak het dit jaar speelde, met data als je die hebt. Thuisarts spreekt van vaak terugkerende blaasontsteking vanaf drie keer per jaar, dus dat getal telt. Of er tussen de aanvallen door ook klachten zijn, want dat wijst een andere kant op. En of je vaginale droogheid of pijn bij het vrijen merkt.
Neem verse urine mee als je op dat moment klachten hebt.
Neem direct contact op bij koorts, koude rillingen, pijn in je zij of rug, of het gevoel echt ziek te zijn. Dat kan wijzen op een nierbekkenontsteking en dat wacht niet.
Darmklachten die in dezelfde periode opspelen, staan in darmklachten in de overgang, en de huidkant in jeuk in de overgang. Voor het bredere beeld is navigeren door de perimenopauze het startpunt.
Bronnen
- Perrotta C, Aznar M, Mejia R, Albert X, Ng CW. Oestrogens for preventing recurrent urinary tract infection in postmenopausal women. Cochrane Database Syst Rev. 2008;(2):CD005131. PMID 18425910.
- Raz R, Stamm WE. A controlled trial of intravaginal estriol in postmenopausal women with recurrent urinary tract infections. N Engl J Med. 1993;329(11):753-756. PMID 8350884.
- Eriksen B. A randomized, open, parallel-group study on the preventive effect of an estradiol-releasing vaginal ring on recurrent urinary tract infections in postmenopausal women. Am J Obstet Gynecol. 1999;180(5):1072-1079. PMID 10329858.
- Nicolle LE, Gupta K, Bradley SF, et al. Clinical practice guideline for the management of asymptomatic bacteriuria: 2019 update by the Infectious Diseases Society of America. Clin Infect Dis. 2019;68(10):e83-e110. PMID 30895288.
- Tan-Kim J, Shah NM, Do D, Menefee SA. Efficacy of vaginal estrogen for recurrent urinary tract infection prevention in hypoestrogenic women. Am J Obstet Gynecol. 2023;229(2):143.e1-143.e9. PMID 37178856.
- Muhleisen AL, Herbst-Kralovetz MM. Menopause and the vaginal microbiome. Maturitas. 2016;91:42-50. PMID 27451320.
- Portman DJ, Gass MLS. Genitourinary syndrome of menopause: new terminology for vulvovaginal atrophy. Menopause. 2014;21(10):1063-1068. PMID 25160739.
- Caretto M, Giannini A, Russo E, Simoncini T. Preventing urinary tract infections after menopause without antibiotics. Maturitas. 2017;99:43-46. PMID 28364867.
- NHG-Standaard Urineweginfecties. Beschikbaar via richtlijnen.nhg.org.
- Thuisarts. Ik heb vaak blaasontsteking (vrouw). Beschikbaar via thuisarts.nl.
Elk bloedtestresultaat bij Lunara bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.
Auteur
