Rugpijn in de overgang hangt samen met dalend oestrogeen, dat niet alleen je botten maar ook je tussenwervelschijven en gewrichtsbanden beinvloedt. In een MRI-studie onder 1.566 vrouwen en 1.382 mannen sleten de tussenwervelschijven bij vrouwen na de menopauze duidelijk sneller. Het effect was het grootst in de eerste vijftien jaar erna.
Dat is een van de weinige overgangsklachten waarvoor harde beeldvorming bestaat. En het verklaart waarom rugpijn bij zoveel vrouwen precies in deze periode opkomt.
Wat het niet verklaart, is elke rugpijn. Daar komen we zo op.
Wat doet oestrogeen met je rug?
Er zitten oestrogeenreceptoren in je tussenwervelschijven, je facetgewrichten en het kraakbeen eromheen. Als je oestrogeen daalt, verandert het watergehalte en de elasticiteit van die weefsels. Tegelijk versnelt het botverlies in je wervels, vooral in de eerste jaren na je laatste menstruatie.
Het onderzoeksteam van Lou en collega's publiceerde die MRI-bevinding in 2017 in het tijdschrift Menopause. Postmenopauzale vrouwen hadden ernstiger slijtage dan mannen van dezelfde leeftijd en dan vrouwen voor de menopauze.
Het verschil was het duidelijkst in de eerste vijftien jaar na de menopauze, en werd daarna kleiner.
Belangrijk: slijtage op een MRI is niet hetzelfde als pijn. Veel mensen hebben zichtbare slijtage zonder klachten, en andersom.
Daarom is dit onderzoek nuttig als verklaring, en ongeschikt als diagnose.
Neem twee vrouwen van 55 met rugpijn en dezelfde MRI-uitslag: slijtage op twee niveaus.
De eerste heeft al maanden zeurende pijn die minder wordt zodra ze beweegt. De tweede kreeg vorige week plots hevige pijn na een simpele beweging, en is een centimeter korter geworden.
Zelfde beeld, ander verhaal.
Bij de eerste past gewone slijtage. Bij de tweede hoort dat lengteverlies snel besproken te worden. Mijn punt: de scan kiest niet, jouw verhaal kiest.
Is het je rug of zijn het je botten?
Dat zijn twee verschillende dingen die vaak door elkaar lopen. Gewone rugpijn komt meestal uit spieren, banden en tussenwervelschijven. Botontkalking zelf doet geen pijn, tot er een wervelinzakking optreedt, en dan is de pijn juist plotseling en heftig.
| Kenmerk | Past bij spier- en gewrichtspijn | Reden om eerder aan de bel te trekken |
|---|---|---|
| Begin | Geleidelijk, over weken | Plotseling, na een val of zelfs zonder aanleiding |
| Verloop | Wisselend, beter bij bewegen | Aanhoudend, ook in rust en 's nachts |
| Erbij | Stijfheid in de ochtend | Lengteverlies, uitstraling in je been, krachtverlies |
| Leeftijd en context | Elke leeftijd | Vervroegde overgang, eerdere breuk, langdurig prednison |
De rechterkolom is geen diagnose. Het zijn de punten die je huisarts wil horen.
Herken je daar iets in, wacht dan niet af.
Wat kun je laten nakijken?
Bij aanhoudende rugpijn kijkt je huisarts eerst naar je verhaal en je lichamelijk onderzoek, niet naar bloedwaarden. Bloedonderzoek is hier vooral bedoeld om andere verklaringen uit te sluiten, zoals een ontsteking, vitamine D-tekort of een schildklierprobleem.
Voor je botten gaat het vooral om je risicoprofiel en soms een DEXA-scan. De Gezondheidsraad en het RIVM benadrukken daarbij de rol van voldoende vitamine D, calcium en beweging bij vrouwen boven de vijftig.
Je vitamine D-waarde is daarbij de meest gemeten. Een tekort is in Nederland in de winter niet ongewoon, zeker bij vrouwen die weinig buiten komen.
Wij zeggen er eerlijk bij dat bloedonderzoek je rugpijn zelden verklaart. Het sluit dingen uit, en dat is iets anders.
Wat er over je botten te weten valt, staat in botontkalking na de overgang.
Wat helpt bij rugpijn in de overgang?
Bewegen blijft de best onderbouwde aanpak, ook al voelt dat tegennatuurlijk als je pijn hebt. Krachttraining doet daarbij dubbel werk: het belast je botten, wat gunstig is na de menopauze, en het versterkt de spieren rond je wervelkolom.
Twee keer per week gericht trainen doet meer dan dagelijks voorzichtig wandelen. Dat is een van de weinige adviezen in de overgang waar het bewijs redelijk eenduidig over is.
Lang stilzitten is de andere kant van dezelfde medaille. Als je bureauwerk doet, is elk half uur even opstaan effectiever dan een dure stoel.
Spierbehoud speelt hier ook mee, en dat verdient een eigen verhaal: spiermassa behouden na je 50e.
Loopt er ook gewrichtspijn mee, dan sluit gewrichtsklachten in de overgang daarop aan.
Wanneer ga je naar de huisarts?
Ga langs bij rugpijn die langer dan zes weken duurt. Ook bij pijn die uitstraalt naar je been, bij krachtverlies of gevoelloosheid, en bij pijn die je 's nachts wakker maakt. Plotselinge hevige pijn zonder aanleiding hoort daar ook bij.
Neem mee hoe lang het speelt, wat het erger maakt en wat je al hebt geprobeerd.
Wat mij hier het vaakst opvalt: vrouwen noemen hun rugpijn niet als ze voor hun overgangsklachten komen. Ze zien het als een los probleem. Vaak zit er meer verband dan gedacht.
Het bredere overzicht van wat er in deze periode verandert, staat in ons artikel over opvliegers. Wil je je vitamine D en schildklier tegelijk meenemen, dan zitten die in het bloedonderzoek bij de overgang.
Bronnen
- Lou C, Chen H, Mei L, et al. Association between menopause and lumbar disc degeneration: an MRI study of 1,566 women and 1,382 men. Menopause, 2017. PMID 28609385.
- Gezondheidsraad, adviezen over vitamine D en calcium.
- RIVM, informatie over bewegen en gezondheid.
- Thuisarts.nl, rugpijn.
Lunara Health levert bloedonderzoek en uitleg, geen diagnose. Je uitslagen worden beoordeeld door een BIG-geregistreerde arts. Blijf bij klachten altijd je huisarts betrekken, en gebruik dit artikel niet om zelf te behandelen.
Auteur
Lunarahealth
Dr. Naimi, BIG-geregistreerde arts, ziet toe op de medische standaarden achter onze content en beoordelingen. Lees ons medisch beleid
