Je vitamine D waarde: huid, seizoen en zwangerschap

Wat er in de buis gaat, is 25-hydroxyvitamine D, kortweg 25-OH-D, uitgedrukt in nmol/l. Dat is de vorm waarin uw lichaam vitamine D bewaart, en de enige vorm die iets zegt over de grootte van uw voorraad. Die voorraad verandert traag: 25-OH-D blijft twee tot drie weken in omloop voordat de helft is afgebroken, zodat de uitslag uw afgelopen maanden beschrijft en niet uw gisteren. Een weekje zon vlak voor de prik trekt het getal niet recht.

De actieve hormoonvorm, 1,25-dihydroxyvitamine D, wordt bewust niet gemeten. Die leeft maar enkele uren en wordt door parathormoon, het hormoon van de bijschildklieren dat uw calcium regelt, strak bijgestuurd. Raakt de voorraad op, dan draait het lichaam de omzetting juist omhoog, zodat u een keurige actieve waarde kunt hebben terwijl er niets meer op de plank ligt.

Vraag om de totale 25-OH-D, D2 en D3 samen. Gebruikt u een plantaardig D2-supplement, dan is dat geen detail, want sommige immunoassays meten D2 onvolledig.

Het laboratorium drukt op uw uitslag een referentiebereik van 50 tot 150 nmol/l af. De Gezondheidsraad kijkt er anders naar en hanteert een ondergrens die het hele jaar gehaald moet worden: 30 nmol/l tot uw zeventigste en 50 nmol/l daarna. Een waarde tussen 30 en 50 markeert het lab dus als laag, terwijl de Gezondheidsraad hem onder de zeventig als voldoende beschouwt. Wat dat voor u betekent, en zeker tijdens een zwangerschap, bespreekt u met uw verloskundige of huisarts.

Vitamine D bepaalt hoeveel calcium en fosfaat uw darm uit uw eten haalt, en daarom laat een lage voorraad sporen na in uw bot en niet in uw bloedcalcium. Loopt de voorraad leeg, dan neemt uw darm minder calcium op, gaat parathormoon omhoog en haalt het calcium uit uw bot om uw bloedcalcium stabiel te houden.

In de zwangerschap en tijdens de borstvoeding vraagt dat systeem meer van u. De botaanleg van uw baby loopt via uw calciumhuishouding, en de vitamine D waarmee uw kind geboren wordt, komt uit uw voorraad. Daarom noemt de Gezondheidsraad zwangere vrouwen bij de groepen die wordt geadviseerd aan te vullen; welke hoeveelheid daarbij past, bespreekt u met uw verloskundige of huisarts.

De Gezondheidsraad werkt met een ondergrens en niet met een laboratoriumreferentie. Tot uw zeventigste is dat ten minste 30 nmol/l, het hele jaar door; daaronder heet het een deficiëntie. Vanaf zeventig jaar ligt die grens op 50 nmol/l, en het Farmacotherapeutisch Kompas noemt op die leeftijd een waarde onder 35 nmol/l een ernstige deficiëntie. Een streefwaarde boven die ondergrens noemt de Gezondheidsraad niet, dus een hoger getal is geen doel om achteraan te lopen.

Het laboratorium hanteert daarnaast zijn eigen bereik van 50 tot 150 nmol/l, en de twee maten lopen onder de 50 uiteen. Lees uw getal daarom naast beide, en nooit los van calcium en parathormoon: een lage 25-OH-D naast een verhoogd PTH vertelt meer dan het vitamine D-cijfer alleen.

Bent u zwanger of geeft u borstvoeding, bespreek een bepaling dan met uw verloskundige of huisarts; de Gezondheidsraad noemt zwangeren als groep die aanvult. Meet ook als u uw huid bedekt of een donkere huid hebt, want beide verkleinen uw zomervoorraad, en die voorraad moet u door de winter helpen.

De maand van uw prik bepaalt wat u ziet. September is uw hoogste punt en maart uw laagste, dus vergelijk twee uitslagen alleen als ze uit dezelfde maand komen. Nuchter zijn is niet nodig en het tijdstip op de dag maakt niet uit; de uitslag is binnen ongeveer 72 uur bekend.