Overmatige haargroei op het gezicht of lichaam treft ongeveer 7 op de 10 vrouwen met PCOS en komt door te veel mannelijke hormonen (androgenen). Deze overbeharing op een mannelijk patroon heet hirsutisme. Het is een van de duidelijkste zichtbare tekenen van PCOS, en vaak een van de meest belastende.
Ik merk dat hirsutisme veel impact heeft, terwijl er weinig over wordt gesproken. Vrouwen ontharen vaak jarenlang zonder de oorzaak te kennen. Hieronder lees je wat hirsutisme is, waarom het ontstaat, welke hormonen er iets over zeggen en wat je kunt doen.
Wat is hirsutisme precies?
Hirsutisme is overmatige, donkere en grovere haargroei op plekken waar vrouwen normaal weinig haar hebben. Denk aan de bovenlip, kin, kaaklijn, borst, buik of rug. Het verschilt van de fijne donshaartjes die iedereen heeft.
Het gaat dus om een patroon dat lijkt op mannelijke beharing, op typische androgeengevoelige plekken.
Veelvoorkomende plekken bij hirsutisme:
- Bovenlip en kin
- Kaaklijn en hals
- Borst en rond de tepels
- Onderbuik en rug
Waarom geeft PCOS overbeharing?
Bij PCOS maakt het lichaam vaak meer androgenen aan, waaronder testosteron. Die androgenen prikkelen de haarzakjes op androgeengevoelige plekken, waardoor fijne donshaartjes veranderen in grovere, donkere haren. Zo ontstaat het mannelijke groeipatroon.
Een extra factor is SHBG, het eiwit dat testosteron in het bloed bindt. Bij PCOS is de SHBG vaak laag, mede door insulineresistentie. Een lage SHBG maakt meer testosteron vrij beschikbaar, waardoor de prikkeling op de haarzakjes toeneemt.
Soms komt een deel van de androgenen niet uit de eierstokken, maar uit de bijnieren. Dat zie je terug in DHEA-S. Daarom kijk je bij hirsutisme naar meer dan alleen testosteron.
Welke hormonen laat je testen bij overbeharing?
Geen enkel hormoon verklaart hirsutisme in zijn eentje, maar vier waarden samen geven een goed beeld van waar de androgenen vandaan komen. Je kijkt naar totaal testosteron, vrij testosteron, SHBG en DHEA-S. Samen laten ze zien hoeveel androgenen er zijn en uit welke bron.
| Wat je wilt weten | Waarde die inzicht geeft | Wat het laat zien |
|---|---|---|
| De totale hoeveelheid androgenen | Totaal testosteron | De som van gebonden en vrij testosteron |
| Hoeveel testosteron actief is | Vrij testosteron | Het deel dat daadwerkelijk op de haarzakjes inwerkt |
| Waarom klachten ondanks normaal totaal | SHBG | Een lage SHBG maakt meer testosteron vrij beschikbaar |
| Of de bijnieren meespelen | DHEA-S | Wijst op een aandeel androgenen vanuit de bijnieren |
De Hormonen Vrouw meet deze waarden in één afname, zodat je het hele androgeenpatroon in beeld krijgt. In ons aparte artikel lees je dieper welke hormonen je bij PCOS laat testen en wanneer je het beste prikt.
Wanneer is overbeharing een signaal om te testen?
Een paar fijne haartjes hoort bij veel vrouwen en is geen reden tot zorg. Het wordt interessanter als de haargroei snel toeneemt, grover wordt, of samengaat met andere PCOS-tekenen. Dan kan een hormooncheck inzicht geven in de oorzaak.
Overweeg een test als je dit herkent:
- De haargroei is in korte tijd duidelijk toegenomen
- Je hebt naast overbeharing een onregelmatige cyclus of acne
- Je merkt ook dunner wordend hoofdhaar
- De klachten passen in een breder PCOS-beeld
Een snelle of heftige toename hoort altijd met een arts besproken te worden, omdat er soms een andere oorzaak achter zit. Merk je naast overbeharing juist haaruitval op je hoofd? Lees dan ook welke hormonen je bij haaruitval laat testen.
Wat kun je doen aan hirsutisme?
Hirsutisme is bij veel vrouwen goed te beïnvloeden, al kost het geduld. De aanpak richt zich op twee dingen: de onderliggende hormonen en de zichtbare haargroei zelf. Welke combinatie past, hangt af van je klachten en je wensen.
Mogelijke stappen, in overleg met een arts:
- Het verbeteren van je insulinegevoeligheid via leefstijl, wat de SHBG kan verhogen
- Medicatie die de androgenen of hun effect remt, voorgeschreven door een arts
- Ontharingsmethoden zoals laser of elektrische ontharing voor de zichtbare haren
Verbetering verloopt geleidelijk, omdat een haarcyclus maanden duurt. Heb het geduld om enkele maanden effect af te wachten. Voor het hele plaatje rond PCOS lees je onze PCOS-pillar over symptomen, oorzaken en diagnose.
Veelgestelde vragen
Betekent overbeharing altijd PCOS?
Nee. Hirsutisme heeft meerdere oorzaken en hoort lang niet altijd bij PCOS. In combinatie met een onregelmatige cyclus of acne kan het wel een signaal zijn dat een hormooncheck zinvol maakt.
Kan mijn testosteron normaal zijn terwijl ik toch overbeharing heb?
Ja, dat kan. Bij een lage SHBG is er meer vrij testosteron beschikbaar, ook als het totaal testosteron normaal lijkt. Daarom kijk je naast totaal testosteron ook naar vrij testosteron en SHBG.
Hoelang duurt het voordat behandeling werkt?
Verbetering verloopt geleidelijk, omdat een haarcyclus maanden duurt. Reken op enkele maanden voordat je effect merkt. Wat voor jou past, bespreek je met je huisarts.
Bronnen
- Teede HJ, Tay CT, Laven J, et al. International Evidence-based Guideline for the Assessment and Management of Polycystic Ovary Syndrome 2023. Monash University, ESHRE en ASRM, 2023.
- Bozdag G, Mumusoglu S, Zengin D, Karabulut E, Yildiz BO. The prevalence and phenotypic features of polycystic ovary syndrome: a systematic review and meta-analysis. Hum Reprod. 2016;31(12):2841-2855. PMID: 27664216.
- NHG en Thuisarts.nl. Overmatige haargroei (hirsutisme) en PCOS. Nederlands Huisartsen Genootschap. Beschikbaar via thuisarts.nl.
Elk bloedtestresultaat via Lunara bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Voor behandelbeslissingen bespreek je je resultaten met je huisarts.
Tags
Auteur
