Migraine in de overgang: waarom het erger wordt en wanneer het stopt

In de perimenopauze wordt migraine bij veel vrouwen erger, niet beter. In de American Migraine Prevalence and Prevention Study werden 3.664 vrouwen gevolgd. Voor de overgang had 8,0% van hen tien of meer hoofdpijndagen per maand. In de perimenopauze was dat 12,2% (PMID 26797693).

Dat is de fase waarin je het minst zou verwachten dat er iets nieuws bij komt.

Wat mij hierin het meest opvalt: de overgang wordt vaak uitgelegd als een periode van dalende hormonen. Voor migraine is dat het verkeerde beeld. Niet de daling telt, maar de onvoorspelbaarheid ervan.

Waarom wordt migraine erger in de overgang?

Omdat je oestrogeen niet netjes afbouwt. In de perimenopauze schommelt het juist heftiger dan in de jaren daarvoor. Hoge pieken, diepe dalen, en steeds minder regelmaat in wanneer die komen. Elke scherpe daling is een moment waarop een aanval kan ontstaan.

Zolang je cyclus regelmatig was, had je ongeveer een voorspelbare daling per maand. Nu kunnen dat er meer zijn, op willekeurige momenten.

Neem twee vrouwen van 48. Bij de een komt de migraine 3 keer per maand, steeds op andere dagen. Bij de ander is de cyclus nog regelmatig en blijft het bij 1 aanval rond de menstruatie. Het verschil zit niet in hun leeftijd. Het zit in hoe grillig hun hormonen al schommelen.

De achterliggende verklaring is dezelfde als bij menstruele migraine: oestrogeenonttrekking. Een kritische review uit 2023 wijst er wel op dat het bewijs voor die verklaring beperkter is dan vaak wordt aangenomen (PMID 37730536). Het patroon is goed beschreven, het mechanisme minder.

Er komt iets bij dat weinig wordt genoemd. Slecht slapen, opvliegers en nachtelijk wakker liggen zijn op zichzelf al hoofdpijntriggers. In de perimenopauze stapelen die factoren zich op boven op de hormonale kant. Hoe dat slaapdeel eruitziet staat in slecht slapen in de overgang.

Wanneer wordt het weer rustiger?

Meestal na de natuurlijke overgang, wanneer de schommelingen zijn uitgedoofd. Zolang je nog wisselende cycli hebt, blijf je in de onrustige fase. Zodra je oestrogeen laag en vooral stabiel is, verdwijnt de trigger die de aanvallen aanjoeg. Bij een deel van de vrouwen wordt het dan duidelijk beter.

Dat is geen belofte, en het gaat niet bij iedereen zo.

Een onderzoek onder 1.436 vrouwen van 40 tot 54 jaar laat het contrast goed zien. Bij vrouwen met PMS in de late perimenopauze kwam migraine bij 31% voor. Bij vrouwen met PMS die de overgang spontaan hadden doorgemaakt, was dat 7% (PMID 12752752).

In datzelfde onderzoek hing een laag oestrogeen met een hoog FSH samen met juist minder migraine. Precies wat je zou verwachten als de schommeling het probleem is, en niet de hoogte van de waarde.

Let op de derde rij. Veel vrouwen verwachten dat het meteen beter gaat zodra de menstruatie stopt, en schrikken als dat laatste jaar juist zwaar is. Dat past bij het beeld: de laatste onregelmatige pieken zijn nog niet weg.

Helpt hormoontherapie tegen migraine in de overgang?

Daar is geen bewijs voor. De Nederlandse hoofdpijnrichtlijn stelt expliciet dat er geen bewijs is voor hormonale behandeling bij vrouwen met meer migraineaanvallen rond de overgang. Dat is een opvallend nuchtere zin, gezien hoeveel er online over wordt beloofd.

Dat betekent niet dat hormoontherapie zinloos is. Het betekent dat migraine er geen goede reden voor is.

Gebruik je al hormoontherapie of denk je erover? Dan is dat een gesprek met je huisarts of gynaecoloog. Je migraine kan daar gewoon in meegenomen worden. Zeker als je aura hebt: dat weegt mee in de afweging rond hormoongebruik en is de moeite van het benoemen waard.

Wat er in deze fase precies met je waarden gebeurt, staat in hormoonbalans in de overgang.

Is het de overgang, of iets anders?

Die vraag is lastiger dan hij lijkt, want de klachten overlappen. Vermoeidheid, hoofdpijn, slecht slapen en concentratieproblemen passen bij de overgang, maar ook bij een trage schildklier en bij ijzertekort. Alle drie komen ze rond deze leeftijd vaker voor.

Bloedonderzoek stelt geen migraine vast. Er bestaat geen bloedwaarde die dat doet.

Wat het wel kan, is die andere sporen open of dicht zetten voor je huisarts. Een TSH en vrij T4 voor de schildklierkant. Een ferritine voor de ijzerkant. En FSH en oestradiol voor de vraag waar je in de overgang zit. Een menopauze onderzoek kijkt naar die hormonale kant.

De ijzerkant is bij hevig bloedverlies in de perimenopauze extra relevant, en wordt vaak overgeslagen. Dat werk ik uit in hoofdpijn door ijzertekort.

Wat neem je mee naar je huisarts?

Het patroon van de laatste maanden. Noteer per hoofdpijndag de datum, de duur, of er misselijkheid bij zat en of je vooraf flikkeringen zag. Noteer ook je menstruaties, ook als die inmiddels onregelmatig zijn. Juist die onregelmatigheid is informatie.

Twee tot drie maanden is genoeg om een lijn te zien.

Waarom je oestrogeen dit doet, en welke cyclusfases er wel en niet toe doen, lees je in hormonale hoofdpijn. Hoe menstruele migraine daarvoor eruitzag staat in menstruele migraine. Voor de bredere overgangsklachten is navigeren door de perimenopauze het startpunt.

Neem bij een paar signalen direct contact op met je huisarts. Hoofdpijn die binnen seconden op volle sterkte is. Uitvalsverschijnselen die niet wegtrekken. Of een hoofdpijnpatroon dat na je vijftigste voor het eerst ontstaat. Dat laatste is bij deze leeftijdsgroep het punt om alert op te zijn, want dan hoort het niet vanzelfsprekend bij het overgangsverhaal.

Bronnen

1. Martin VT, Pavlovic J, Fanning KM, Buse DC, Reed ML, Lipton RB. Perimenopause and menopause are associated with high frequency headache in women with migraine: results of the American Migraine Prevalence and Prevention Study. Headache. 2016;56(2):292-305. PMID 26797693.
2. Raffaelli B, Do TP, Chaudhry BA, Ashina M, Amin FM, Ashina H. Menstrual migraine is caused by estrogen withdrawal: revisiting the evidence. J Headache Pain. 2023;24(1):131. PMID 37730536.
3. Wang SJ, Fuh JL, Lu SR, Juang KD, Wang PH. Migraine prevalence during menopausal transition. Headache. 2003;43(5):470-478. PMID 12752752.
4. Reddy N, Desai MN, Schoenbrunner A, Schneeberger S, Janis JE. The complex relationship between estrogen and migraines: a scoping review. Syst Rev. 2021;10(1):72. PMID 33691790.
5. Richtlijnendatabase. Geslachtshormonen en migraine, richtlijn Hoofdpijn. Beschikbaar via richtlijnendatabase.nl.
6. RIVM en VZinfo. Migraine: cijfers en context. Beschikbaar via vzinfo.nl.
7. Thuisarts. Migraine. Beschikbaar via thuisarts.nl.

Elk bloedtestresultaat bij Lunara bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.