Ik merk in gesprekken vaak dat vrouwen twijfelen over wat anticonceptie eigenlijk met hun hormonen doet. De een hoort dat de pil je hormonen op hol brengt, de ander dat een bloedtest tijdens pilgebruik niets zegt. Beide beelden kloppen maar half, en dat maakt het lastig kiezen.
Dit is het overzichtsartikel van onze serie over anticonceptie en hormonen. Hieronder lees je hoe hormonale anticonceptie werkt, welke soorten er zijn, wat de pil met je eigen hormonen doet en wanneer een hormoontest zinvol kan zijn. Voor de details per onderwerp verwijs ik naar de aparte artikelen in deze serie.
Belangrijk om vooraf te zeggen: Lunara schrijft geen anticonceptie voor en behandelt geen klachten. Wat wij wel kunnen, is je hormonen in beeld brengen als je stopt met de pil of als je klachten hebt die je wilt uitzoeken.
Hoe werkt hormonale anticonceptie?
Hormonale anticonceptie geeft kunstmatige varianten van je geslachtshormonen af, meestal een oestrogeen en een progestageen of alleen een progestageen. Die hormonen remmen de eisprong, maken het slijm in je baarmoederhals dikker en veranderen het baarmoederslijmvlies. Zo wordt de kans op een zwangerschap veel kleiner.
Je eigen cyclus draait normaal op een samenspel van hormonen uit je hersenen en je eierstokken. Je hypofyse stuurt FSH en LH aan, die op hun beurt de eisprong en de aanmaak van oestradiol en progesteron regelen. Hormonale anticonceptie grijpt precies in dat systeem in.
Bij de combinatiepil neemt je lichaam de kunstmatige hormonen waar als voldoende, waardoor je hersenen minder FSH en LH aanmaken. Zonder die aansturing rijpt er geen eicel en blijft de eisprong uit. Volgens de NHG-standaard Anticonceptie is dit onderdrukken van de eisprong het belangrijkste werkingsmechanisme van de combinatiepil.
Methoden met alleen een progestageen, zoals de minipil of het hormoonspiraal, werken vaak wat anders. Zij leunen meer op het verdikken van het baarmoederhalsslijm en het dun houden van het slijmvlies. Bij sommige vrouwen wordt daarbij ook de eisprong geremd, bij andere niet.
Elke methode heeft zo zijn eigen manier om zwangerschap te voorkomen. De een legt je hele cyclus stil, de ander werkt vooral op een plek. Dat verschil bepaalt ook hoe sterk je hormoonwaarden veranderen, iets wat verderop in dit artikel terugkomt.
Welke soorten anticonceptie zijn er?
Er zijn grofweg twee groepen: methoden met hormonen en methoden zonder hormonen. Binnen de hormonale groep verschilt het welke hormonen erin zitten en hoe sterk ze op je hele lichaam inwerken. De koperspiraal is de bekendste hormoonvrije methode.
De tabel hieronder zet de meest gebruikte vormen op een rij, met het hoofdhormoon en het effect op je cyclus en hormonen. Het is een educatief overzicht en geen advies over wat voor jou het beste past. Die keuze maak je samen met je huisarts of een andere zorgverlener.
| Anticonceptievorm | Hormoon | Effect op je cyclus en hormonen |
|---|---|---|
| Combinatiepil | Oestrogeen en progestageen | Remt de eisprong door FSH en LH te onderdrukken; de maandelijkse bloeding is een onttrekkingsbloeding, geen echte menstruatie |
| Minipil | Alleen progestageen | Verdikt vooral het baarmoederhalsslijm; remt bij sommige vrouwen de eisprong, bij andere niet |
| Hormoonspiraal | Progestageen (levonorgestrel) | Werkt vooral lokaal in de baarmoeder; de systemische hormoonverandering is beperkt en de eisprong blijft vaak intact |
| Prikpil of implanon | Alleen progestageen | Remt de eisprong via een depot dat langzaam vrijkomt; kan het bloedingspatroon flink veranderen |
| Koperspiraal | Geen hormoon | Werkt zonder hormonen via koperionen; je eigen cyclus en hormoonwaarden blijven ongewijzigd |
Wat opvalt is dat niet elke methode je hormonen even sterk beinvloedt. De combinatiepil en de prikpil leggen je eigen cyclus grotendeels stil. Het hormoonspiraal doet dat veel minder, en de koperspiraal helemaal niet.
Wat doet de pil met je natuurlijke hormonen?
De combinatiepil vervangt je eigen hormoonsignaal door een vaste dosis kunstmatig oestrogeen en progestageen. Daardoor onderdrukt je lichaam de aanmaak van FSH en LH, de hormonen die normaal je eisprong aansturen. Je eigen oestradiol en progesteron blijven daardoor laag.
Dat is precies de bedoeling van de pil, en het is niet schadelijk. Je natuurlijke cyclus staat als het ware op pauze zolang je de pil gebruikt. De bloeding in de stopweek is een onttrekkingsbloeding en geen echte menstruatie.
De pil beinvloedt ook je SHBG, een eiwit dat geslachtshormonen in je bloed bindt. Het oestrogeen in de combinatiepil laat je lever meer SHBG aanmaken. Daardoor is er minder vrij, actief testosteron beschikbaar, wat bij sommige vrouwen samenhangt met een rustigere huid.
Het hormoonspiraal werkt hier anders. Het geeft zijn progestageen vooral lokaal in de baarmoeder af, waardoor de hoeveelheid die in je bloed terechtkomt beperkt blijft. Je eisprong en je natuurlijke hormoonwaarden blijven daardoor vaak grotendeels intact.
Wil je precies weten wat de pil met je hormonen doet en welke bijwerkingen daarbij kunnen horen? Lees dan ons artikel over de pil en bijwerkingen en het artikel over het hormoonspiraal en je hormonen.
Wat zijn mogelijke bijwerkingen van hormonale anticonceptie?
Hormonale anticonceptie kan bijwerkingen geven, al verschilt dat sterk per persoon en per methode. Veelgenoemde klachten zijn gevoelige borsten, hoofdpijn, veranderingen in je bloedingspatroon en schommelingen in je stemming of libido. Bij veel vrouwen verdwijnen deze klachten na de eerste maanden.
Het is goed om te weten dat een bijwerking iets anders is dan schade. Volgens het Farmacotherapeutisch Kompas komen milde bijwerkingen regelmatig voor, terwijl ernstige complicaties zeldzaam zijn. Elke methode heeft zijn eigen profiel, en wat de een goed verdraagt, past de ander minder.
Sommige vrouwen merken dat hun zin in seks verandert tijdens pilgebruik. Dat kan met de hormonale effecten te maken hebben, bijvoorbeeld via de hogere SHBG en het lagere vrije testosteron. In ons artikel over de pil en libido gaan we hier dieper op in.
Ook stemming is een onderwerp dat veel vrouwen bezighoudt. Of anticonceptie je humeur beinvloedt, verschilt per persoon, en het onderzoek geeft geen eenduidig antwoord. We bespreken de nuances in ons artikel over de pil en stemming.
Wat verder meespeelt is dat een bijwerking niet altijd door de anticonceptie komt. Klachten als vermoeidheid, hoofdpijn of een wisselende stemming kunnen ook andere oorzaken hebben. Een bloedtest kan helpen om een aantal van die andere oorzaken uit te sluiten, al geeft die nooit in zijn eentje het hele antwoord.
Herken je klachten die niet weggaan of die je leven flink beinvloeden? Bespreek dat dan met je huisarts.
Verandert anticonceptie je hormoonwaarden in een bloedtest?
Ja, en dit is een van de belangrijkste dingen om te weten. Zolang je de combinatiepil gebruikt, onderdrukt die je eigen FSH, LH, oestradiol en progesteron. Een bloedtest tijdens pilgebruik meet dus vooral het effect van de pil en niet je natuurlijke hormoonwaarden.
Dat betekent dat een hormoonpanel weinig zegt over je eigen cyclus zolang je aan de pil bent. Wil je weten hoe jouw hormonen zonder anticonceptie functioneren, dan is het logischer om na het stoppen te testen. Zo krijg je een beeld dat wel bij je eigen lichaam past.
Bij het hormoonspiraal ligt dit anders. Omdat het vooral lokaal werkt en de eisprong vaak intact blijft, kunnen je natuurlijke hormoonwaarden dichter bij hun gebruikelijke niveau liggen. Toch blijft de timing in je cyclus dan belangrijk voor een goede interpretatie.
Kort gezegd: de uitslag van een hormoontest hangt af van welke anticonceptie je gebruikt en wanneer je prikt. Dit is precies waarom het handig is om te weten wat je meet en waarom.
Wanneer is een hormoontest zinvol rond anticonceptie?
Een hormoontest is vooral zinvol als je gestopt bent met de pil en wilt zien hoe je cyclus herstelt. Na het stoppen komen FSH en LH weer op gang en pakt je lichaam de eigen aanmaak van oestradiol en progesteron op. Hoe snel dat gaat, verschilt per vrouw.
Ook bij klachten kan een test rust geven. Denk aan een cyclus die na maanden nog niet terug is, of aan symptomen die je wilt laten uitzoeken. Een bloedwaarde is dan een startpunt voor een gesprek, geen diagnose op zichzelf.
Het beste moment om te prikken hangt af van je cyclus. Voor een aantal hormonen is de vroege fase, rond dag drie tot vijf, gebruikelijk, terwijl progesteron juist rond de tweede cyclushelft iets zegt over je eisprong. In ons artikel over hormonenonderzoek bij vrouwen leggen we de timing uit.
Ben je net gestopt of denk je erover? Lees dan ook wat je kunt verwachten van stoppen met de pil en hormoonherstel. Een afwijkende uitslag bespreek je altijd met je huisarts, die naar je hele situatie kijkt.
Een test zegt overigens niet alleen iets als er een probleem is. Voor sommige vrouwen is het juist prettig om een rustig referentiepunt te hebben, bijvoorbeeld voor ze aan een kinderwens beginnen. Zo weet je hoe je waarden er op dat moment bij liggen, zonder dat je daar meteen conclusies aan hoeft te verbinden.
Zelf je hormonen laten testen
Bij Lunara kun je zonder verwijzing je hormonen laten testen, bijvoorbeeld nadat je gestopt bent met de pil of als je klachten wilt uitzoeken. De Hormonen vrouw test kijkt naar waarden als FSH, LH, oestradiol, progesteron en SHBG. Je bestelt online en prikt bij een van de ruim 750 locaties.
Je bloed wordt bij voorkeur in de ochtend geprikt, wat prettig is omdat een aantal hormonen dan het best te beoordelen is. Elke uitslag wordt beoordeeld door een BIG-geregistreerde arts, zodat je niet alleen cijfers krijgt maar ook context. Zo weet je wat je waarden betekenen.
Belangrijk: zelf testen vervangt de zorg van je huisarts niet. Het is bedoeld als aanvulling en als startpunt voor een gesprek. Denk je aan stoppen met de pil, wacht dan met testen tot je cyclus weer op gang is, zodat je uitslag je eigen hormonen laat zien en niet het effect van de pil.
Veelgestelde vragen
Kun je je hormonen laten testen terwijl je de pil slikt?
Dat kan, maar de uitslag zegt weinig over je natuurlijke cyclus. De combinatiepil onderdrukt je eigen FSH, LH, oestradiol en progesteron, dus je meet dan vooral het effect van de pil. Voor een beeld van je eigen hormonen test je beter na het stoppen.
Hoelang na het stoppen met de pil kun je het beste testen?
Dat verschilt per vrouw. Veel vrouwen wachten tot hun cyclus weer op gang is, vaak enkele weken tot maanden na het stoppen. Zo laat een hormoontest je eigen ritme zien in plaats van een cyclus die nog aan het herstellen is.
Verandert het hormoonspiraal je hormoonwaarden ook?
Het hormoonspiraal werkt vooral lokaal in de baarmoeder, waardoor de systemische hormoonverandering beperkt blijft. Bij veel vrouwen blijft de eisprong intact en liggen de natuurlijke waarden dichter bij hun gebruikelijke niveau. De timing in je cyclus blijft wel belangrijk voor de interpretatie.
Zijn bijwerkingen van de pil hetzelfde als schade?
Nee. Een bijwerking is een ongewenst effect dat kan voorkomen en vaak weer verdwijnt, bijvoorbeeld gevoelige borsten of een veranderd bloedingspatroon. Volgens het Farmacotherapeutisch Kompas zijn milde bijwerkingen niet zeldzaam, terwijl ernstige complicaties juist wel zeldzaam zijn. Blijvende klachten bespreek je met je huisarts.
Kan anticonceptie mijn stemming of libido beinvloeden?
Bij sommige vrouwen wel, bij andere niet, en het onderzoek geeft geen eenduidig beeld. Hormonale effecten, zoals een hogere SHBG en minder vrij testosteron, kunnen meespelen. Herken je een duidelijke verandering, bespreek dat dan met je huisarts.
Schrijft Lunara anticonceptie voor?
Nee. Lunara schrijft geen anticonceptie voor en behandelt geen klachten. Wat wij bieden is een hormoontest met een professionele beoordeling, zodat je je waarden in beeld hebt voor een gesprek met je huisarts.
Bronnen
- Nederlands Huisartsen Genootschap. NHG-standaard Anticonceptie. NHG.
- Thuisarts.nl. Ik wil anticonceptie kiezen. Nederlands Huisartsen Genootschap.
- Farmacotherapeutisch Kompas. Anticonceptiva, hormonale. Zorginstituut Nederland.
Elk bloedtestresultaat via Lunara bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bloedonderzoek via Lunara vervangt de zorg van je huisarts niet. Voor behandelbeslissingen bespreek je je resultaten met je huisarts.
Auteur
