Ontstekingswaarde te hoog: oorzaken en wat je nu kunt doen

Je uitslag zegt dat je ontstekingswaarde te hoog is, en je eerste vraag is meteen de moeilijkste: waar zit het dan? Daar geeft deze test geen antwoord op. CRP is een rookmelder. Hij gaat af, maar hij wijst geen kamer aan.

De hoogte van het getal helpt wel. Een CRP van 8 vertelt iets heel anders dan een CRP van 120, en dat onderscheid is precies wat de meeste uitslagen niet uitleggen.

Wat betekent een te hoge ontstekingswaarde?

Een verhoogde CRP betekent dat je lever extra ontstekingseiwit aanmaakt. Meestal is je afweer ergens aan het werk. De waarde loopt binnen zes tot acht uur op na een prikkel. Hij zakt weer zodra die prikkel verdwijnt (PMID 12813013). Hij meet activiteit, geen ziekte.

Waar die bovengrens precies ligt, verschilt per laboratorium. In de uitslagen die wij binnenkrijgen staan grenzen van 3, 5 en 10 mg/l door elkaar. Wat een waarde daarboven waarschijnlijk maakt, hangt af van hoe ver hij erboven zit.

De grenzen zelf verschillen per laboratorium, dus vergelijk je waarde altijd met de referentiewaarden die naast je eigen uitslag staan.

Lees deze tabel als richting, niet als diagnose. Genoeg mensen met een CRP van 60 zijn binnen een week weer topfit. En bij genoeg mensen met een CRP van 6 sluimert er iets.

Welke ontstekingswaarden in het bloed worden gemeten?

CRP is de bekendste, maar niet de enige. Op een uitslag staan meestal twee of drie markers naast elkaar.

De meest gebruikte ontstekingsmarkers zijn C-reactief proteïne (CRP), de bezinking (BSE) en de leukocyten. Elk meet iets anders.

• CRP stijgt binnen uren en zakt net zo snel weer.
• BSE loopt traag op en blijft weken staan.
• Leukocyten zijn je witte bloedcellen. Die stijgen vooral bij een infectie.

Daarom zegt een enkele marker weinig. Markers zoals CRP krijgen pas betekenis naast je klachten en je andere waarden.

Wat elke waarde afzonderlijk betekent, staat in het overzicht over ontstekingswaarden in het bloed.

Wat zijn de oorzaken van verhoogde ontstekingswaarden?

Verreweg de meest voorkomende oorzaak is de saaiste: een infectie die je zelf al had opgemerkt. Een verkoudheid, een blaasontsteking, een ontstoken tand. Je afweer doet precies wat hij hoort te doen en je bloed laat dat zien.

Daarnaast komen deze regelmatig voor:

• Een virusinfectie, waarbij CRP meestal mild verhoogd blijft.
• Auto-immuunziekten, waarbij de bezinking vaak méér stijgt dan CRP.
• Overgewicht, dat via vetweefsel voor lichte, blijvende ontsteking zorgt.
• Een recente operatie, blessure of zware trainingsweek.
• Roken, dat je gemiddelde waarde structureel iets optilt.

Dat rijtje verklaart de meeste uitslagen. Maar bij vrouwen zitten er twee vertekeningen in die je apart moet kennen.

Welke twee dingen vertekenen je uitslag?

De eerste is hormonale anticonceptie. Oestrogeen zet je lever aan tot extra CRP-productie. Dat is geen ontsteking. Bij gezonde jonge vrouwen die de pil slikten lag de CRP gemiddeld twee keer zo hoog. Tegenover niet-gebruiksters was dat 2,0 tegen 0,9 mg/l (PMID 12850240). Dat kan je net over een drempel duwen zonder dat er iets mis is.

De tweede is bloedarmoede, en die vertekent niet je CRP maar je BSE. Minder rode bloedcellen zakken sneller, dus je bezinking loopt op terwijl er geen ontsteking is. Bij vrouwen met hevige menstruaties is dat een reële en veelgemiste verklaring.

Stel: een vrouw van 29 met een CRP van 6 mg/l en een BSE van 30 mm/uur schrikt van haar uitslag. Ze slikt de pil en heeft een ferritine van 9. Beide waarden zijn verklaarbaar, en geen van beide wijst op de ziekte waar ze bang voor was.

Daarom noteer ik altijd twee dingen bij een verhoogde uitslag: gebruik je anticonceptie, en hoe staat je ijzer ervoor. Wat een laag ijzer doet, lees je bij de ferritine waarde en wat een laag ferritine betekent.

Kan een hoge ontstekingswaarde iets over je hart zeggen?

Voor die vraag gebruiken artsen niet de gewone CRP maar hs-CRP. Dat is een gevoeliger versie die lage waarden nauwkeurig meet. De hs staat voor hoog sensitief. In een studie onder 28.263 postmenopauzale vrouwen was hs-CRP de sterkste losse voorspeller van hart- en vaatziekten. Het risico lag in de hoogste groep ruim vier keer hoger dan in de laagste (PMID 10733371).

Er zit één harde voorwaarde aan. hs-CRP is alleen bruikbaar als je op dat moment geen infectie hebt, want een griepje overstemt het signaal volledig. En slik je de pil, dan meet je deels je pil. Hoe dat samenhangt staat in het overzicht over wat je CRP waarde en BSE betekenen.

Het verschil tussen CRP en hs-CRP zit niet in wát ze meten, maar in hoe fijn ze meten. Beide meten hetzelfde eiwit. Een normale CRP sluit een licht verhoogde hs-CRP dus niet uit.

Hoe lang blijft je ontstekingswaarde te hoog?

Zolang de oorzaak er is, en daarna nog even. CRP is geen waarde die blijft hangen: hij volgt de prikkel op de voet en zakt weg zodra je afweer klaar is. Bij een doorsnee infectie is dat een kwestie van dagen, niet van weken.

Je bezinking heeft daar veel langer voor nodig. BSE loopt trager op en blijft weken verhoogd, ook als je je allang weer prima voelt. Zie je een normale CRP naast een nog verhoogde BSE, dan kijk je meestal naar de staart van iets dat al voorbij is.

Dat verschil bepaalt wanneer een herhaalmeting iets oplevert. Te snel opnieuw prikken levert vooral de nasleep op. Wacht daarom tot je minstens twee weken klachtenvrij bent, dan meet je jezelf en niet je verkoudheid.

Eén situatie werkt anders, en die zie ik bij vrouwen het vaakst. Ligt je CRP hoger doordat je de pil of orale hormoontherapie gebruikt? Dan zakt hij niet, hoe lang je ook wacht. Er is namelijk geen ontsteking die overgaat. Het is een leverreactie op oestrogeen, en die blijft zolang je die hormonen slikt. Blijft je waarde daardoor staan, verander dan niet zelf iets aan je anticonceptie. Leg het wel bij je arts op tafel.

Wat betekent een waarde die lang verhoogd blijft?

Een korte piek hoort bij een infectie. Een waarde die maanden licht verhoogd blijft, is iets anders.

Dan gaat het meestal om laaggradige ontstekingen. Dat is lage, aanhoudende activiteit zonder dat je je ziek voelt. Zo werkt chronische ontsteking. Je merkt er weinig van, en toch staat het getal te hoog.

Chronische aandoeningen geven dit patroon ook. Denk aan reuma, de ziekte van Crohn, colitis ulcerosa en psoriasis. Ook overgewicht doet het. Vetweefsel maakt namelijk zelf ontstekingsstoffen aan.

Op de lange termijn is dit wel iets om te volgen. Aanhoudende laaggradige ontsteking hangt samen met hart- en vaatziekten. Daar is hs-CRP voor bedoeld, en niet de gewone CRP.

Hoe krijg je een te hoge ontstekingswaarde naar beneden?

Door de oorzaak aan te pakken, niet het getal. Bij een infectie zakt CRP vanzelf zodra je hersteld bent. Daar valt weinig aan te versnellen.

Blijft je waarde licht verhoogd zonder acute oorzaak, dan wegen de saaie dingen het zwaarst. Stoppen met roken, minder buikvet, regelmatig bewegen en genoeg slapen. Slaap wordt daarbij het vaakst vergeten.

Wat er verder bekend is over ontstekingswaarden te verlagen, staat in het overzicht over CRP en BSE. Houd daarbij één ding vast: een zo laag mogelijke waarde is geen doel op zich.

Wanneer neem je contact op met een arts?

Bespreek je uitslag met je huisarts als de waarde hoog blijft bij een herhaalmeting. Doe dat ook als je klachten hebt die aanhouden. Of als er koorts, ongewild gewichtsverlies of gewrichtsklachten bij komen. Een enkele licht verhoogde waarde zonder klachten is meestal geen alarm.

Thuisarts en het NHG benadrukken dat CRP een hulpmiddel is bij het inschatten van ernst, en nooit op zichzelf een diagnose stelt. Je huisarts weegt het getal tegen je verhaal, en dat is precies de volgorde die klopt.

Wil je je waarden zelf volgen, dan kun je CRP en BSE samen kiezen via je eigen bloedtest samenstellen. Wacht met prikken tot je minstens twee weken klachtenvrij bent, anders meet je je verkoudheid en niet jezelf.

Bronnen

1. Pepys MB, Hirschfield GM. C-reactive protein: a critical update. J Clin Invest. 2003;111(12):1805-1812. PMID 12813013.
2. Dreon DM, Slavin JL, Phinney SD. Oral contraceptive use and increased plasma concentration of C-reactive protein. Life Sci. 2003;73(10):1245-1252. PMID 12850240.
3. Ridker PM, Hennekens CH, Buring JE, Rifai N. C-reactive protein and other markers of inflammation in the prediction of cardiovascular disease in women. N Engl J Med. 2000;342(12):836-843. PMID 10733371.
4. NHG en Thuisarts. Informatie over ontstekingswaarden en bloedonderzoek. Beschikbaar via thuisarts.nl.

Elk bloedtestresultaat bij Lunara bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.