Bloedarmoede is een van de dingen die tijdens een zwangerschap het vaakst uit je bloed naar voren komen. Ik merk dat veel zwangere vrouwen schrikken als hun Hb wat lager is, terwijl een lichte daling juist normaal is. In dit artikel leg ik uit hoe dat zit en welke waarden er echt toe doen.
Je bloedvolume neemt in de zwangerschap flink toe, waardoor je Hb bijna altijd een beetje zakt. Toch is het belangrijk om te weten wanneer een laag Hb wijst op een echt ijzertekort. Hieronder lees je wat Hb en ferritine laten zien, welke afkapwaarden per trimester gelden en wat je zelf kunt doen.
Waarom komt bloedarmoede vaker voor in de zwangerschap?
Bloedarmoede komt vaker voor in de zwangerschap omdat je bloedvolume met ongeveer de helft toeneemt. Je lichaam maakt meer bloedplasma aan dan rode bloedcellen, waardoor het hemoglobinegehalte verdunt. Daarnaast vraagt je baby veel ijzer, vooral in het derde trimester. Die combinatie maakt een laag Hb heel gewoon.
Deze verdunning heet fysiologische bloedarmoede en is meestal geen probleem. Het lastige is dat een echt ijzertekort er in het begin ongeveer hetzelfde uitziet. Daarom kijkt je verloskundige naar meer dan alleen je Hb.
Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie heeft wereldwijd een groot deel van de zwangere vrouwen bloedarmoede. In Nederland ligt dat lager, maar het blijft een van de redenen waarom je Hb standaard wordt geprikt.
Welke bloedwaarden: Hb en ferritine
De twee belangrijkste waarden zijn hemoglobine (Hb) en ferritine. Je Hb laat zien hoeveel zuurstof je bloed kan vervoeren en daalt bij bloedarmoede. Je ferritine laat zien hoe groot je ijzervoorraad is. Samen kunnen ze aangeven of een laag Hb door ijzergebrek komt.
Hb is de eerste waarde die geprikt wordt, omdat het snel en goedkoop is. Als je Hb laag is, kan ferritine helpen om te bepalen of er een ijzertekort speelt. Een laag ferritine wijst op een lege ijzervoorraad, soms al voordat je Hb daalt.
Soms wordt ook serumijzer geprikt, maar die waarde schommelt sterk per dag en zegt op zichzelf minder. Ferritine geeft een stabieler beeld van je voorraad. Welke waarden voor jou zinvol zijn, bespreek je met je verloskundige of huisarts.
Wat zijn de symptomen van bloedarmoede in de zwangerschap?
Bloedarmoede kan zorgen voor vermoeidheid, bleekheid, duizeligheid en kortademigheid bij inspanning. Ook hoofdpijn en hartkloppingen komen voor. Het lastige is dat veel van deze klachten ook gewoon bij een zwangerschap kunnen horen. Daarom is een bloedwaarde betrouwbaarder dan afgaan op hoe je je voelt.
Milde bloedarmoede geeft vaak helemaal geen klachten. Sommige vrouwen merken pas iets als het Hb flink gedaald is. Volgens Thuisarts.nl verdwijnen de klachten meestal weer als een ijzertekort wordt aangevuld.
Heb je klachten die je zorgen baren, bespreek ze dan altijd met je verloskundige of huisarts.
Welke Hb-waarde is te laag per trimester?
De grens voor bloedarmoede verschilt per trimester, omdat je Hb van nature daalt naarmate je bloedvolume toeneemt. De Wereldgezondheidsorganisatie hanteert een Hb onder 110 gram per liter in het eerste en derde trimester, en onder 105 in het tweede. De tabel hieronder zet de afkapwaarden op een rij.
| Trimester | Hb-afkapwaarde (WHO) | Wat het kan betekenen |
|---|---|---|
| Eerste trimester | Hb < 110 g/l | Mogelijk bloedarmoede, vaak door verdunning of ijzertekort |
| Tweede trimester | Hb < 105 g/l | De grens ligt lager door het sterk gestegen bloedvolume |
| Derde trimester | Hb < 110 g/l | Mogelijk bloedarmoede, je ijzerbehoefte is dan het hoogst |
| Ferritine (ijzervoorraad) | Vaak < 30 µg/l als signaal | Wijst op een lage of lege ijzervoorraad |
Deze waarden zijn richtlijnen, geen harde grenzen. Laboratoria en richtlijnen kunnen net andere afkapwaarden gebruiken, en je verloskundige weegt altijd je hele situatie mee. Een uitslag net onder of boven een grens zegt op zichzelf weinig.
IJzer via voeding en supplementen
Je kunt je ijzerinname ondersteunen via je voeding en, als dat nodig is, via supplementen. Het Voedingscentrum noemt vlees, volkoren graanproducten, peulvruchten en groene bladgroenten als goede ijzerbronnen. Vitamine C kan je lichaam helpen om plantaardig ijzer beter op te nemen. Supplementen gebruik je alleen op advies.
IJzer uit dierlijke producten neemt je lichaam makkelijker op dan ijzer uit planten. Combineer plantaardige bronnen daarom met iets van vitamine C, bijvoorbeeld een stuk fruit. Koffie en thee bij de maaltijd kunnen de opname juist remmen.
Slik ijzertabletten niet zomaar op eigen initiatief, want te veel ijzer is niet zonder risico. Of een supplement zinvol is, hangt af van je Hb en ferritine. Dat bepaal je samen met je verloskundige of huisarts.
Zelf je ijzer laten testen
Het standaard Hb-onderzoek loopt via je verloskundige. Wil je daarnaast zelf je ijzerstatus in beeld brengen, bijvoorbeeld voordat je zwanger wordt of tussen controles door, dan kan dat bij Lunara zonder verwijzing. De IJzerstatus-test kijkt naar waarden als Hb, ferritine en ijzer.
Zo'n test kan handig zijn als je vaak moe bent of eerder een ijzertekort had. Dit hoort in de bredere serie over bloedonderzoek tijdens de zwangerschap, waarin we ook je bloedgroep en andere waarden bespreken. Voor de bloedgroep zelf lees je ons artikel over bloedgroep en rhesusfactor.
Belangrijk: zelf testen vervangt de reguliere zwangerschapscontroles niet. Een afwijkende uitslag bespreek je altijd met je verloskundige of huisarts.
Veelgestelde vragen
Is een laag Hb in de zwangerschap gevaarlijk?
Een licht verlaagd Hb is heel gewoon en meestal onschuldig, doordat je bloed verdund is. Bij een sterker verlaagd Hb kan je verloskundige ijzer adviseren. Bespreek een lage uitslag altijd met je verloskundige of huisarts.
Wat is het verschil tussen Hb en ferritine?
Hb laat zien hoeveel zuurstof je bloed op dit moment kan vervoeren. Ferritine laat zien hoe groot je ijzervoorraad is. Je ferritine kan al laag zijn voordat je Hb daalt, dus samen geven ze een completer beeld.
Kan ik bloedarmoede voorkomen met voeding?
Een ijzerrijk voedingspatroon kan helpen, maar geeft geen garantie, want je ijzerbehoefte stijgt sterk in de zwangerschap. Het Voedingscentrum adviseert gevarieerd te eten met ijzerrijke producten. Of een supplement nodig is, hangt af van je bloedwaarden.
Wanneer wordt mijn Hb geprikt tijdens de zwangerschap?
Meestal bij de eerste controle en opnieuw rond week 27. Op die momenten is de kans op bloedarmoede het grootst. Bij klachten kan je verloskundige vaker prikken.
Als ik je een ding zou willen meegeven: schrik niet meteen van een wat lager Hb, maar neem het ook niet te licht op. De combinatie van Hb en ferritine vertelt je meer dan een losse waarde. Bespreek je uitslagen rustig met je verloskundige, dan weet je waar je staat.
Bronnen
- Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Haemoglobin concentrations for the diagnosis of anaemia and assessment of severity. WHO, 2011.
- NHG en Thuisarts.nl. Bloedarmoede. Nederlands Huisartsen Genootschap.
- Voedingscentrum. IJzer in de voeding. Voedingscentrum.
- RIVM. Zwangerschap en voeding. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu.
Elk bloedtestresultaat via Lunara bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bloedonderzoek via Lunara vervangt de reguliere zwangerschapscontroles niet. Voor behandelbeslissingen bespreek je je resultaten met je huisarts of verloskundige.
Auteur
