Ontstekingswaarde te hoog: oorzaken en wat je nu kunt doen

Je uitslag zegt dat je ontstekingswaarde te hoog is, en je eerste vraag is meteen de moeilijkste: waar zit het dan? Daar geeft deze test geen antwoord op. CRP is een rookmelder. Hij gaat af, maar hij wijst geen kamer aan.

De hoogte van het getal helpt wel. Een CRP van 8 vertelt iets heel anders dan een CRP van 120, en dat onderscheid is precies wat de meeste uitslagen niet uitleggen.

Wat betekent een te hoge ontstekingswaarde?

Een verhoogde CRP betekent dat je lever extra ontstekingseiwit aanmaakt, meestal omdat je afweer ergens aan het werk is. De waarde loopt binnen zes tot acht uur op na een prikkel en zakt weer zodra die prikkel verdwijnt (PMID 12813013). Hij meet activiteit, geen ziekte.

Bij de meeste Nederlandse labs ligt de bovengrens rond 5 mg/l. Wat een waarde daarboven waarschijnlijk maakt, hangt sterk af van hoe ver hij erboven zit.

Lees deze tabel als richting, niet als diagnose. Er zijn genoeg mensen met een CRP van 60 die binnen een week weer topfit zijn, en genoeg mensen met een CRP van 6 bij wie iets sluimert.

Wat zijn de meest voorkomende oorzaken?

Verreweg de meest voorkomende oorzaak is de saaiste: een infectie die je zelf al had opgemerkt. Een verkoudheid, een blaasontsteking, een ontstoken tand. Je afweer doet precies wat hij hoort te doen en je bloed laat dat zien.

Daarnaast komen deze regelmatig voor:

• Een virusinfectie, waarbij CRP meestal mild verhoogd blijft.
• Een auto-immuunziekte, waarbij de bezinking vaak méér stijgt dan CRP.
• Overgewicht, dat via vetweefsel voor lichte, blijvende ontsteking zorgt.
• Een recente operatie, blessure of zware trainingsweek.
• Roken, dat je gemiddelde waarde structureel iets optilt.

Dat rijtje verklaart de meeste uitslagen. Maar bij vrouwen zitten er twee vertekeningen in die je apart moet kennen.

Welke twee dingen vertekenen je uitslag?

De eerste is hormonale anticonceptie. Oestrogeen zet je lever aan tot extra CRP-productie, en dat is geen ontsteking. Bij gezonde jonge vrouwen die de pil slikten lag de CRP gemiddeld twee keer zo hoog als bij niet-gebruiksters: 2,0 tegen 0,9 mg/l (PMID 12850240). Dat kan je net over een drempel duwen zonder dat er iets mis is.

De tweede is bloedarmoede, en die vertekent niet je CRP maar je BSE. Minder rode bloedcellen zakken sneller, dus je bezinking loopt op terwijl er geen ontsteking is. Bij vrouwen met hevige menstruaties is dat een reële en veelgemiste verklaring.

Stel: een vrouw van 29 met een CRP van 6 mg/l en een BSE van 30 mm/uur schrikt van haar uitslag. Ze slikt de pil en heeft een ferritine van 9. Beide waarden zijn verklaarbaar, en geen van beide wijst op de ziekte waar ze bang voor was.

Daarom noteer ik altijd twee dingen bij een verhoogde uitslag: gebruik je anticonceptie, en hoe staat je ijzer ervoor. Wat een laag ijzer doet, lees je bij de ferritine waarde en wat een laag ferritine betekent.

Kan een hoge ontstekingswaarde iets over je hart zeggen?

Voor die vraag gebruiken artsen niet de gewone CRP maar hsCRP, een gevoeliger versie die lage waarden nauwkeurig meet. In een studie onder 28.263 postmenopauzale vrouwen was hsCRP de sterkste losse voorspeller van hart- en vaatziekten, met ruim vier keer zoveel risico in de hoogste groep vergeleken met de laagste (PMID 10733371).

Er zit één harde voorwaarde aan. hsCRP is alleen bruikbaar als je op dat moment geen infectie hebt, want een griepje overstemt het signaal volledig. En slik je de pil, dan meet je deels je pil. Hoe dat samenhangt staat in het overzicht over wat je CRP waarde en BSE betekenen.

Wanneer ga je met een hoge ontstekingswaarde naar de huisarts?

Bespreek je uitslag met je huisarts als de waarde hoog blijft bij een herhaalmeting, als je klachten hebt die aanhouden, of als er koorts, ongewild gewichtsverlies of gewrichtsklachten bij komen. Een enkele licht verhoogde waarde zonder klachten is meestal geen alarm.

Thuisarts en het NHG benadrukken dat CRP een hulpmiddel is bij het inschatten van ernst, en nooit op zichzelf een diagnose stelt. Je huisarts weegt het getal tegen je verhaal, en dat is precies de volgorde die klopt.

Wil je je waarden zelf volgen, dan kun je CRP en BSE samen kiezen via je eigen bloedtest samenstellen. Wacht met prikken tot je minstens twee weken klachtenvrij bent, anders meet je je verkoudheid en niet jezelf.

Bronnen

1. Pepys MB, Hirschfield GM. C-reactive protein: a critical update. J Clin Invest. 2003;111(12):1805-1812. PMID 12813013.
2. Dreon DM, Slavin JL, Phinney SD. Oral contraceptive use and increased plasma concentration of C-reactive protein. Life Sci. 2003;73(10):1245-1252. PMID 12850240.
3. Ridker PM, Hennekens CH, Buring JE, Rifai N. C-reactive protein and other markers of inflammation in the prediction of cardiovascular disease in women. N Engl J Med. 2000;342(12):836-843. PMID 10733371.
4. NHG en Thuisarts. Informatie over ontstekingswaarden en bloedonderzoek. Beschikbaar via thuisarts.nl.

Elk bloedtestresultaat bij Lunara bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.