BSE waarde: wat een verhoogde bezinking betekent

Je BSE waarde meet één ding: hoe ver je rode bloedcellen in een uur naar de bodem van een buisje zakken. Hoe sneller ze zakken, hoe waarschijnlijker het is dat er ergens ontsteking speelt. Simpel principe, lastige uitslag, want er is geen enkel getal dat voor iedereen als normaal geldt.

Dat laatste is de reden dat zoveel vrouwen onnodig schrikken van hun uitslag. Je bovengrens hangt af van je leeftijd, en hij ligt bij vrouwen structureel hoger dan bij mannen. Een waarde die bij je moeder prima is, is bij jou opvallend, en andersom.

Wat is BSE precies?

BSE staat voor bezinkingssnelheid van erytrocyten, in het Engels afgekort tot ESR. Bij ontsteking maakt je lever meer plakkerige eiwitten aan, waaronder fibrinogeen. Die eiwitten laten je rode bloedcellen aan elkaar klitten, en klitjes zakken sneller dan losse cellen. De uitslag krijg je in millimeter per uur.

Het is dus een indirecte maat. Je meet niet de ontsteking zelf, maar het gevolg ervan op je bloedcellen. Dat maakt BSE trager en minder specifiek dan CRP, dat het ontstekingseiwit rechtstreeks meet en al binnen zes tot acht uur reageert (PMID 12813013).

Wat is een normale BSE waarde?

Voor jonge vrouwen ligt de bovengrens meestal rond de 20 millimeter per uur, maar die grens schuift omhoog naarmate je ouder wordt. Een oude vuistregel uit de British Medical Journal berekent de bovengrens voor vrouwen als je leeftijd plus tien, gedeeld door twee (PMID 6402065). Voor mannen is het simpelweg leeftijd gedeeld door twee.

Stel: twee vrouwen, van 32 en van 68, hebben allebei een BSE van 28 mm/uur. Bij de jongste zit die waarde ruim boven haar grens en verdient hij uitleg. Bij de oudste valt hij binnen wat voor haar leeftijd verwacht wordt. Zelfde getal, tegenovergestelde conclusie.

Gebruik deze tabel als richting, niet als wet. Elk laboratorium hanteert zijn eigen referentiewaarden, en die staan op je uitslag.

Wat kan een verhoogde bezinking betekenen?

Een verhoogde BSE zegt dat er iets speelt, niet wat. De waarde stijgt bij infectie, bij auto-immuunziekte, bij weefselschade en bij een aantal aandoeningen die niets met ontsteking te maken hebben. Dat brede bereik is tegelijk de kracht en de zwakte van deze test.

De belangrijkste oorzaken, en de valkuilen die ik bij vrouwen het vaakst zie langskomen:

Die derde rij is de belangrijkste voor vrouwen. Bloedarmoede laat je BSE stijgen zonder dat er een greintje ontsteking is, puur omdat er minder rode cellen in de weg zitten. Bij vrouwen met hevige menstruaties is dat een reële verklaring. Wat een laag ijzer betekent, staat in het artikel over de ferritine waarde en wat een laag ferritine betekent.

Waarom vraagt een arts BSE en CRP samen aan?

Omdat ze verschillende tijdlijnen hebben. CRP piekt binnen een dag en zakt binnen dagen. BSE komt traag op gang en blijft weken hoog, ook als je allang beter bent. Naast elkaar vertellen ze iets over het verloop, niet alleen over het moment.

Een hoge CRP met een normale BSE past bij iets wat net is begonnen. Een normale CRP met een hoge BSE past bij een herstelfase, of juist bij een sluimerend proces zoals een auto-immuunziekte. Die combinatie staat uitgewerkt in het overzicht over wat je CRP waarde en BSE betekenen.

Bij reuma wordt BSE ook gebruikt om te volgen hoe actief de ziekte is, naast antistoffen als anti-CCP die veel specifieker zijn maar ongeveer een derde van de patiënten missen (PMID 17548411). Meer daarover lees je bij reuma symptomen bij vrouwen.

Wat doe je met een verhoogde BSE waarde?

Eén verhoogde waarde is een momentopname, geen diagnose. Bezinking reageert op van alles, en een recente infectie of griepje kan hem weken later nog steeds omhoog houden. Een herhaalmeting na een aantal weken zegt vaak meer dan de eerste.

Ga naar je huisarts als je BSE duidelijk boven je leeftijdsgrens ligt en je er klachten bij hebt: aanhoudende moeheid, gewrichtspijn, koorts of ongewild gewichtsverlies. Thuisarts en het NHG kijken bij zo'n uitslag altijd naar het geheel, nooit naar het getal alleen.

Wil je je bezinking zelf laten meten, dan kun je BSE los kiezen via je eigen bloedtest samenstellen, het liefst samen met CRP. Ik zou ze nooit los van elkaar aanvragen, want de combinatie is waar de informatie zit.

Bronnen

1. Miller A, Green M, Robinson D. Simple rule for calculating normal erythrocyte sedimentation rate. Br Med J (Clin Res Ed). 1983;286(6361):266. PMID 6402065.
2. Pepys MB, Hirschfield GM. C-reactive protein: a critical update. J Clin Invest. 2003;111(12):1805-1812. PMID 12813013.
3. Nishimura K, Sugiyama D, Kogata Y, et al. Meta-analysis: diagnostic accuracy of anti-cyclic citrullinated peptide antibody and rheumatoid factor for rheumatoid arthritis. Ann Intern Med. 2007;146(11):797-808. PMID 17548411.
4. NHG en Thuisarts. Informatie over bezinking en bloedonderzoek. Beschikbaar via thuisarts.nl.

Elk bloedtestresultaat bij Lunara bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.