Reuma symptomen bij vrouwen: herkennen en welke bloedwaarden

Reuma begint zelden met pijn. Het begint met stijfheid, meestal in je vingers of polsen. Die stijfheid houdt na het opstaan langer dan een uur aan. Dat laatste is het onderscheid dat artsen maken: slijtage loopt binnen een paar minuten los, ontsteking heeft veel langer nodig.

En dan de timing. Bij veel vrouwen vallen die eerste klachten samen met de overgang, precies wanneer gewrichtspijn toch al normaal lijkt. Ik denk dat daar veel vertraging in de diagnose zit. De klacht wordt op de overgang geschoven, en niemand kijkt verder.

Wat zijn de eerste reuma symptomen?

Reumatoïde artritis is een auto-immuunziekte waarbij je afweer je eigen gewrichtsslijmvlies aanvalt. De klachten beginnen meestal klein, aan beide kanten van je lichaam tegelijk, en in de kleine gewrichten. Ze komen op in weken tot maanden, niet in één dag.

Een paar signalen die vaak samen optreden:

• Ochtendstijfheid die langer dan zestig minuten duurt.
• Gezwollen, warme knokkels of polsen, vaak links en rechts hetzelfde.
• Pijn die juist minder wordt als je beweegt, in plaats van meer.
• Moeheid die niet in verhouding staat tot wat je doet.
• Soms lichte koorts of ongewild gewichtsverlies.

Die symmetrie is veelzeggend. Slijtage in één duim na jaren tuinieren is iets anders dan dezelfde knokkels die aan beide handen tegelijk opzetten.

Wat is het verschil tussen reuma en artrose?

Reuma is ontsteking, artrose is slijtage. Dat klinkt als een detail, maar het verandert alles aan hoe de klacht zich gedraagt. Bij artrose word je stijver naarmate de dag vordert en je gewricht meer belast is. Bij reuma ben je juist 's ochtends het slechtst en komt je hand pas na een uur op gang.

Artrose zit ook vaker asymmetrisch, in de gewrichten die je het hardst hebt gebruikt: één knie, één heup, de duimbasis. Reuma pakt liever de kleine gewrichten, aan beide handen.

Waarom krijgen vrouwen vaker reuma?

Auto-immuunziekten treffen ongeveer acht procent van de bevolking, en 78 procent van die patiënten is vrouw (PMID 18688037). Reumatoïde artritis volgt dat patroon en komt bij vrouwen meerdere keren vaker voor dan bij mannen.

De piek in nieuwe diagnoses valt bovendien opvallend vaak na de menopauze. Onderzoekers brengen dat in verband met de daling van oestrogeen. Dat hormoon lijkt je afweer te dempen (PMID 27178986). Zeker weten doen we het niet, maar het maakt de overlap met overgangsklachten wel verklaarbaar.

Hoe je gewone overgangsgewrichtspijn herkent, staat in het artikel over gewrichtsklachten in de overgang en de rol van oestrogeen. Lees dat naast dit stuk als je twijfelt welke van de twee bij je past.

Welke bloedwaarden horen bij reuma?

Er bestaat geen enkele bloedtest die reuma aantoont of uitsluit. Een arts stelt de diagnose op het geheel. Dat zijn je klachten, je gewrichten bij onderzoek, en een paar ondersteunende waarden. De bekendste twee zijn reumafactor en anti-CCP.

Hoe goed die zijn, is netjes uitgezocht. In een meta-analyse in Annals of Internal Medicine had anti-CCP een sensitiviteit van 67 procent en een specificiteit van 95 procent. Reumafactor scoorde vergelijkbaar op sensitiviteit, 69 procent, maar duidelijk zwakker op specificiteit, 85 procent (PMID 17548411).

Lees die tabel goed, want er zit een addertje in. Een negatieve anti-CCP sluit reuma niet uit: bij ongeveer een op de drie mensen met reuma is die test gewoon negatief. Dat heet seronegatieve reuma, en ik vind het de belangrijkste reden dat de diagnose soms jaren duurt.

Stel: twee vrouwen van 48 met dezelfde ochtendstijfheid van anderhalf uur. Bij de een is anti-CCP positief en het verhaal snel duidelijk. Bij de ander is alles negatief, terwijl ze precies dezelfde klachten heeft. Alleen de eerste krijgt vlot een verwijzing, en dat verschil zit niet in haar gewrichten.

Wat kun je zelf laten testen bij gewrichtsklachten?

Reumafactor en anti-CCP horen thuis bij je huisarts of reumatoloog, want ze zijn pas zinvol als iemand je gewrichten ook echt onderzocht heeft. Wat je zelf in beeld kunt brengen, zijn de algemene ontstekingswaarden: CRP en BSE, allebei te kiezen via je eigen bloedtest samenstellen.

Die twee vertellen je niet of je reuma hebt. Ze vertellen je wel of er ontsteking meetbaar is, en dat is precies de informatie waarmee een gesprek bij de huisarts concreter wordt. Hoe je ze samen leest, staat in het overzicht over wat je CRP waarde en BSE betekenen.

Houd er rekening mee dat een normale CRP je klachten niet ongeldig maakt. Bij beginnende reuma kan CRP nog gewoon onder de vijf zitten terwijl je gewrichten al ontstoken zijn. Thuisarts en het NHG benadrukken daarom dat het klinische beeld leidend is, niet één getal.

Wanneer ga je hiermee naar de huisarts?

Ga naar je huisarts als je gewrichten langer dan zes weken stijf of gezwollen zijn, zeker als het aan beide handen tegelijk speelt en de ochtendstijfheid meer dan een uur duurt. Bij reuma telt vroeg beginnen, en dat is een van de weinige dingen waar artsen het volledig over eens zijn.

Neem je uitslagen mee als je ze hebt, en beschrijf hoe lang je 's ochtends nodig hebt voor je handen normaal voelen. Dat ene detail zegt je huisarts meer dan je denkt.

Bronnen

1. Nishimura K, Sugiyama D, Kogata Y, et al. Meta-analysis: diagnostic accuracy of anti-cyclic citrullinated peptide antibody and rheumatoid factor for rheumatoid arthritis. Ann Intern Med. 2007;146(11):797-808. PMID 17548411.
2. Sapir-Koren R, Livshits G. Rheumatoid arthritis onset in postmenopausal women: does the ACPA seropositive subset result from genetic effects, estrogen deficiency, skewed profile of CD4+ T-cells, and their interactions? Mol Cell Endocrinol. 2016;431:145-163. PMID 27178986.
3. Fairweather D, Frisancho-Kiss S, Rose NR. Sex differences in autoimmune disease from a pathological perspective. Am J Pathol. 2008;173(3):600-609. PMID 18688037.
4. NHG en Thuisarts. Informatie over gewrichtsklachten en reumatoïde artritis. Beschikbaar via thuisarts.nl.

Elk bloedtestresultaat bij Lunara bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.