Een hormoonspiraal geeft het hormoon levonorgestrel vooral lokaal af in je baarmoeder. Daardoor veranderen je hormoonwaarden in het bloed meestal minder sterk dan bij de pil, en houden veel vrouwen een deel van hun eigen cyclus. Je bloeding wordt vaak lichter of blijft na verloop van tijd helemaal weg.
Ik krijg regelmatig de vraag wat een hormoonspiraal nou precies met je hormonen doet. Veel vrouwen denken dat het net zo werkt als de pil, terwijl het verschil juist zit in waar het hormoon terechtkomt. In dit artikel lees je hoe de hormoonspiraal werkt, welk hormoon erin zit en wat dat betekent voor je bloedwaarden en je cyclus.
Wil je eerst het grote plaatje? Lees dan ons overzicht over anticonceptie en je hormonen.
Wat is een hormoonspiraal en hoe werkt hij?
Een hormoonspiraal is een klein T-vormig staafje dat een huisarts, verloskundige of gynaecoloog in je baarmoeder plaatst. Het geeft langzaam het hormoon levonorgestrel af, vooral op de plek zelf. Zo werkt het vooral lokaal in je baarmoeder.
Het hormoon maakt het slijm in je baarmoedermond dikker, waardoor zaadcellen er moeilijker doorheen komen. Ook houdt het het baarmoederslijmvlies dun. Die combinatie maakt een zwangerschap veel minder waarschijnlijk.
Een hormoonspiraal blijft afhankelijk van het type drie tot acht jaar zitten. Volgens Thuisarts.nl is het een van de meest betrouwbare vormen van anticonceptie. Je hoeft er dagelijks niets voor te doen, wat voor veel vrouwen prettig is.
Welk hormoon zit er in de hormoonspiraal?
In de hormoonspiraal zit levonorgestrel, een progestageen dat lijkt op het lichaamseigen hormoon progesteron. Er zit geen oestrogeen in, anders dan in de meeste combinatiepillen. Het hormoon komt vooral vrij in je baarmoeder en maar een klein deel bereikt je bloedbaan.
Dat is een belangrijk verschil met de pil. Bij de pil slik je hormonen die via je maag en darmen je hele lichaam bereiken. Bij een hormoonspiraal blijft de werking veel meer beperkt tot de baarmoeder.
Omdat er geen oestrogeen in zit, kan een hormoonspiraal ook een optie zijn voor vrouwen die geen oestrogeen mogen of willen gebruiken. Of dat voor jou geldt, bespreek je met je huisarts.
Verandert de hormoonspiraal je hormoonwaarden in het bloed?
Omdat het levonorgestrel vooral lokaal werkt, is de hoeveelheid hormoon in je bloed relatief laag. Je eigen hormoonwaarden veranderen daardoor meestal minder dan bij de pil. Veel vrouwen blijven een deel van hun eigen cyclus houden, met eisprong en schommelende hormonen.
Dat betekent niet dat er niets verandert. Bij een deel van de vrouwen wordt de eisprong toch onderdrukt, zeker in het begin. Hoeveel dat gebeurt verschilt per persoon en kan in de loop van de tijd wisselen.
Voor je bloedwaarden betekent dit dat hormonen zoals oestradiol en progesteron vaak nog in een herkenbaar patroon meebewegen. Een bloedtest tijdens een hormoonspiraal laat zich daardoor lastiger uitleggen dan bij de pil. Bespreek een afwijkende uitslag altijd met een arts, die naar je hele situatie kijkt.
Wat zijn mogelijke bijwerkingen?
De meest voorkomende verandering is je bloeding. In de eerste maanden kun je onregelmatig bloedverlies of spotting hebben. Daarna wordt de menstruatie vaak veel lichter, en bij een deel van de vrouwen blijft de bloeding helemaal weg.
Sommige vrouwen ervaren daarnaast klachten zoals hoofdpijn, gevoelige borsten, stemmingswisselingen of acne. Volgens het Farmacotherapeutisch Kompas komen dit soort bijwerkingen voor, maar ze zijn niet bij iedereen aanwezig en verschillen sterk per persoon.
Ervaar je klachten die je aan de hormoonspiraal koppelt, dan is dat het bespreken waard. Wat je voelt is echt, ook als het niet bij iedereen zo is. Je huisarts kan met je meedenken over of de spiraal bij je past.
Lees ook onze uitleg over de pil en bijwerkingen, want de afweging lijkt op elkaar.
Hormoonspiraal, koperspiraal of pil: wat is het verschil?
De hormoonspiraal, de koperspiraal en de combinatiepil verschillen vooral in welk hormoon ze gebruiken en waar dat werkt. De hormoonspiraal werkt vooral lokaal, de koperspiraal gebruikt helemaal geen hormoon en de pil werkt via je hele lichaam. De tabel hieronder zet de belangrijkste verschillen op een rij.
| Methode | Hormoon | Werkt lokaal of systemisch | Effect op je cyclus |
|---|---|---|---|
| Hormoonspiraal | Levonorgestrel (progestageen), geen oestrogeen | Vooral lokaal in de baarmoeder | Lichtere of wegblijvende bloeding, vaak deels eigen cyclus behouden |
| Koperspiraal | Geen hormoon (koper) | Lokaal in de baarmoeder | Eigen cyclus blijft, bloeding kan juist heviger worden |
| Combinatiepil | Oestrogeen en progestageen | Systemisch, via je hele lichaam | Onderdrukt de eisprong, vaste onttrekkingsbloeding |
Kort gezegd: de koperspiraal laat je eigen cyclus zo veel mogelijk met rust, maar kan je menstruatie heviger maken. De hormoonspiraal maakt je bloeding juist vaak lichter. De pil neemt je cyclus het meest over.
Welke methode bij je past hangt af van je gezondheid, je voorkeuren en je klachten. Er is geen methode die voor iedereen de beste is. Je huisarts of gynaecoloog helpt je bij die keuze.
Zelf je hormonen laten testen
Ben je nieuwsgierig naar je hormoonwaarden, bijvoorbeeld voordat je een spiraal laat plaatsen of nadat je met een andere methode bent gestopt? Dan kun je bij Lunara zonder verwijzing je hormonen laten meten. De Hormonen vrouw test kijkt onder andere naar oestradiol en progesteron.
Houd er rekening mee dat een hormoonspiraal je bloedwaarden lastiger te interpreteren maakt, omdat je vaak deels je eigen cyclus houdt. Het moment in je cyclus waarop je prikt, telt dan mee. Ben je net gestopt met de pil? Lees dan ook ons artikel over stoppen met de pil en hormoonherstel.
Een bloedtest is een startpunt voor een gesprek, geen diagnose op zichzelf. Een afwijkende of onduidelijke uitslag bespreek je altijd met je huisarts.
Veelgestelde vragen
Kom ik aan van een hormoonspiraal?
Gewichtstoename wordt soms genoemd, maar een duidelijk verband is niet aangetoond. Omdat het hormoon vooral lokaal werkt, is het effect op je hele lichaam beperkt. Merk je een verandering die je zorgen baart, bespreek dat dan met je huisarts.
Heb ik nog een eisprong met een hormoonspiraal?
Vaak wel, maar niet altijd. Omdat het levonorgestrel vooral lokaal werkt, houden veel vrouwen een deel van hun eigen cyclus met eisprong. Bij een deel van de vrouwen wordt de eisprong toch onderdrukt, vooral in het begin.
Kan ik mijn hormonen betrouwbaar testen met een hormoonspiraal?
Je kunt je hormonen laten prikken, maar de uitslag is lastiger te duiden. Je houdt vaak deels je eigen cyclus, dus het moment van prikken telt mee. Bespreek de uitslag altijd met een arts.
Hoe snel ben ik vruchtbaar na het verwijderen van de spiraal?
Meestal komt je vruchtbaarheid snel terug nadat de spiraal is verwijderd, vaak binnen enkele weken. Omdat je vaak al deels je eigen cyclus had, hoeft je lichaam zich minder aan te passen dan na langdurig pilgebruik.
Is een hormoonspiraal veilig?
Voor de meeste vrouwen is een hormoonspiraal een veilige en betrouwbare vorm van anticonceptie. Zoals bij elke methode zijn er voor- en nadelen. Of de spiraal bij jou past, bepaal je samen met je huisarts of gynaecoloog.
Bronnen
- Thuisarts.nl. Ik wil een spiraaltje. Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG).
- NHG. NHG-Standaard Anticonceptie. Nederlands Huisartsen Genootschap.
- Farmacotherapeutisch Kompas. Levonorgestrel (intra-uterien). Zorginstituut Nederland.
Elk bloedtestresultaat via Lunara bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bloedonderzoek via Lunara vervangt het advies van je huisarts of gynaecoloog niet. Voor keuzes over anticonceptie en behandelbeslissingen bespreek je je situatie met je arts.
Auteur
