Hart- en vaatziekten zijn wereldwijd de belangrijkste doodsoorzaak bij vrouwen, en het risico stijgt duidelijk na de overgang. Toch denken veel mensen bij een hartaanval nog aan een man met pijn op de borst. Bij vrouwen kunnen de klachten anders zijn, en dat leidt soms tot late herkenning.
Ik vind dat een van de belangrijkste dingen om te weten. Vrouwen krijgen naast pijn op de borst vaker vage klachten zoals extreme vermoeidheid, kortademigheid, misselijkheid of een drukkend gevoel. Die worden makkelijker gemist, ook door henzelf.
In dit artikel lees je hoe hart- en vaatziekten bij vrouwen eruitzien, welke risicofactoren meespelen en welke bloedwaarden inzicht kunnen geven.
Zijn de symptomen bij vrouwen anders?
Deels wel. Pijn op de borst is ook bij vrouwen het meest voorkomende symptoom, maar vrouwen hebben vaker bijkomende of andere klachten. Denk aan uitstralende pijn naar rug of kaak, kortademigheid, misselijkheid en overweldigende vermoeidheid.
Een wetenschappelijke verklaring van de American Heart Association beschrijft dat een hartinfarct bij vrouwen vaker atypisch verloopt en later wordt herkend (Mehta et al., 2016). Dat maakt het extra belangrijk om klachten serieus te nemen.
Belangrijk: dit artikel helpt je klachten begrijpen, maar vervangt geen arts. Bij acute, hevige of aanhoudende klachten bel je 112 of je huisarts.
Welke risicofactoren spelen bij vrouwen?
De grootste risicofactoren zijn deels dezelfde als bij mannen: hoge bloeddruk, roken, diabetes, een hoog cholesterol en overgewicht. De grote INTERHEART-studie liet zien dat een handvol beïnvloedbare factoren het overgrote deel van het infarctrisico verklaart (Yusuf et al., 2004).
Daarnaast zijn er vrouwspecifieke factoren. Zwangerschapscomplicaties zoals pre-eclampsie en zwangerschapsdiabetes verhogen het latere risico. En de overgang zelf speelt mee, doordat de daling van oestrogeen de bloedvaten raakt.
De onderstaande tabel zet de belangrijkste factoren op een rij.
| Risicofactor | Type |
|---|---|
| Hoge bloeddruk | algemeen, beïnvloedbaar |
| Roken | algemeen, beïnvloedbaar |
| Hoog cholesterol | algemeen, deels beïnvloedbaar |
| Diabetes | algemeen, deels beïnvloedbaar |
| Zwangerschapscomplicaties | vrouwspecifiek |
| Overgang (oestrogeendaling) | vrouwspecifiek, natuurlijk proces |
De Hartstichting benadrukt dat het vrouwenhart lang onderbelicht is gebleven in onderzoek. Gelukkig verandert dat, en komt er meer aandacht voor de eigen risico's van vrouwen.
Waarom stijgt het risico na de overgang?
Rond de overgang daalt je oestrogeen, en dat lijkt je bloedvaten minder te beschermen. Tegelijk stijgt bij veel vrouwen het cholesterol en verandert de vetverdeling. Meerdere risicofactoren verschuiven dus tegelijk.
Dit is geen onderbuikgevoel. In de SWAN-studie, die duizenden vrouwen door de overgang volgde, stegen cholesterol en verwante waarden het sterkst rond de laatste menstruatie (Matthews et al., 2009). Dat maakt deze fase een logisch moment om je hartgezondheid eens te bekijken.
Meer over die hormonale kant lees je in ons artikel over cholesterol en hartgezondheid na de menopauze.
Welke bloedwaarden geven inzicht in je hartgezondheid?
Een aantal bloedwaarden hangt samen met je hart- en vaatrisico. Cholesterol is de bekendste, maar ook bloedsuiker en soms ontstekingswaarden spelen een rol. Ze zijn geen voorspelling, maar geven wel context.
Vooral het lipidenprofiel is relevant. Dat meet je totaal cholesterol, LDL, HDL, de cholesterolratio en triglyceriden. Samen schetsen die je vetstofwisseling.
Bij Lunara kun je dit laten meten met een lipidenprofiel, beoordeeld door een BIG-geregistreerde arts. Wil je alleen naar je slechte cholesterol kijken, dan kun je losse waarden zoals LDL-cholesterol nakijken. Zie een uitslag als een momentopname, niet als een diagnose.
Wat kun je zelf doen?
Veel risicofactoren zijn beïnvloedbaar. Niet roken, genoeg bewegen, gezond eten en een gezond gewicht helpen allemaal mee. Omdat het risico na de overgang stijgt, is dit juist dan de moeite waard.
Wil je weten of preventief meten bij jou past? Lees dan preventief bloedonderzoek voor vrouwen. En voor het bredere plaatje van gezond ouder worden is er ons overzicht over gezond ouder worden als vrouw.
Herken je klachten of heb je een verhoogd risico in de familie? Bespreek dat met je huisarts. Die kan je helpen bepalen wat bij jouw situatie past.
Bronnen
- Mehta LS, Beckie TM, DeVon HA, et al. Acute Myocardial Infarction in Women: A Scientific Statement From the American Heart Association. Circulation. 2016;133(9):916-947. PMID 26811316.
- Matthews KA, Crawford SL, Chae CU, et al. Are changes in cardiovascular disease risk factors in midlife women due to chronological aging or to the menopausal transition? J Am Coll Cardiol. 2009;54(25):2366-2373. PMID 20082925.
- Yusuf S, Hawken S, Ôunpuu S, et al. Effect of potentially modifiable risk factors associated with myocardial infarction in 52 countries (the INTERHEART study): case-control study. Lancet. 2004;364(9438):937-952. PMID 15364185.
- Hartstichting. Hart- en vaatziekten bij vrouwen. Beschikbaar via hartstichting.nl.
Elk bloedtestresultaat bij Lunara bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.
Auteur
