Alkalische fosfatase te hoog: wat de waarde per levensfase zegt

Alkalische fosfatase is een enzym dat in bijna elk weefsel voorkomt. De bepaling meet de totale activiteit ervan in het bloed, in u/l.

Elk weefsel maakt een eigen variant, een iso-enzym. De test telt die varianten op zonder ze te scheiden. Op sommige uitslagen staat verhoogd alkalisch fosfatase, geschreven zonder de e.

Drie varianten doen er bij vrouwen toe. De botvorm komt uit osteoblasten, de cellen die nieuw bot aanleggen. De levervorm komt uit het epitheel van de kleine galgangen. En vanaf ongeveer week twintig van de zwangerschap komt daar de placentavorm bij.

Dat is de reden dat de alkalische fosfatase waarde vrouw per levensfase zo sterk verschilt. Het is geen meetonnauwkeurigheid, maar fysiologie.

De genoemde banden komen uit NUMBER, het landelijke harmonisatieproject van de NVKC. Let op de sprong tussen de eerste en de laatste rij. Dezelfde vrouw schuift met de jaren naar een hogere normaalband. De grenzen op uw eigen laboratoriumuitslag blijven leidend.

De vraag die deze uitslag stelt, is steeds dezelfde. Komt de stijging uit de lever, uit het bot, of uit een levensfase?

Gamma-GT scheidt de eerste twee. Dat enzym zit wel in de lever en de galwegen. In bot en in de placenta zit het niet.

Zijn beide verhoogd, dan kijkt uw arts naar de lever. Blijft gamma-GT normaal, dan ligt bot of zwangerschap voor de hand.

In de zwangerschap is dat onderscheid extra waardevol. Een verhoogde alkalische fosfatase in het bloed in het derde trimester is op zichzelf te verwachten. Ze zegt weinig, zolang gamma-GT en het bilirubine normaal blijven en er geen klachten zijn.

Er is één uitzondering die het benoemen waard is. Jeuk in het derde trimester hoort niet bij een gewone zwangerschap. Let vooral op jeuk aan handpalmen en voetzolen, en 's nachts. Meld die klacht altijd aan uw verloskundige of arts, ook als de uitslagen u geruststellend lijken.

Na de overgang verandert het verhaal van kant. Dalend oestrogeen versnelt de botombouw, en het enzym stijgt mee. Dat is geen leverprobleem, maar wel een reden om naar de botgezondheid te kijken. In dat gesprek horen vitamine D en calcium thuis.

De meeste vrouwen komen deze waarde tegen zonder erom gevraagd te hebben. Alkalische fosfatase staat standaard in vrijwel elk leverpanel.

Gericht meten past bij een paar situaties. Bij jeuk in de zwangerschap, zeker aan handpalmen en voetzolen. Bij klachten die op de galwegen kunnen wijzen.

Denk aan geel worden van huid of oogwit, donkere urine of ontkleurde ontlasting. En rond de overgang, wanneer u de botgezondheid in kaart wilt brengen.

Laat gamma-GT altijd in dezelfde afname meelopen. Zonder dat tweede enzym kan een verhoogde uitslag niet worden geplaatst. U blijft dan met een getal zonder richting zitten.

De timing binnen de zwangerschap doet ertoe bij de interpretatie. Een uitslag uit week 34 hoort niet vergeleken te worden met een band voor niet-zwangere volwassenen. Noteer daarom bij welke zwangerschapsduur er geprikt is.

Voor deze bepaling hoeft u meestal niet nuchter te zijn. Toch is een nuchtere afname netter. De darmvorm van het enzym stijgt enkele uren na een vette maaltijd.