ALAT waarde bij vrouwen: van de pil tot de overgang

De bepaling meet hoeveel enzym alat er in uw bloed zit, in units per liter. ALAT staat voor alanine aminotransferase. Oudere uitslagen noemen het SGPT.

Het enzym hoort binnenin de levercel te blijven. Het zit daar vooral in de lever, in veel hogere concentratie dan elders. Zodra levercellen beschadigd raken, komt het vrij in de bloedbaan. De hoeveelheid in uw bloed is dus een maat voor leverschade.

De bovengrens verschilt per geslacht, en dat is geen detail. Het laboratorium hanteert bij vrouwen 34 u/l en bij mannen 45 u/l. Die twee getallen komen van de laboratoria zelf. Een tabel op internet die één grens noemt voor iedereen, klopt hier niet.

Hoe hoog mag de alat waarde zijn in de verschillende fasen van uw leven? Onderstaande tabel zet de belangrijkste context op een rij.

Naast ALAT staan meestal ASAT, gamma GT en alkalische fosfatase op de uitslag. Die laatste twee komen uit de galwegen. Hun gedrag naast ALAT stuurt het verder onderzoek.

Er zijn drie momenten waarop deze uitslag voor vrouwen echt iets toevoegt.

Het eerste is de zwangerschap. Bij een gezonde zwangerschap hoort ALAT binnen de referentiewaarden te blijven. Dat is anders dan bij alkalische fosfatase, dat juist stijgt door de placenta.

Een verhoogde alat waarde in de zwangerschap is daarom geen normaal verschijnsel. Meld die altijd direct bij uw verloskundige of gynaecoloog. Jeuk zonder huiduitslag, vooral aan handpalmen en voetzolen, hoort in datzelfde gesprek thuis.

Het tweede is hormonale anticonceptie. De pil kan de leverwaarden licht beïnvloeden. Meestal blijft dat binnen de grenzen. Vermeld pilgebruik bij de uitslag, zodat een licht verhoogd getal in de juiste context komt te staan.

Het derde is de overgang. Na de menopauze verschuift de vetverdeling naar de buik. Visceraal vet stuurt deze waarde sterker dan het gewicht op de weegschaal.

Leververvetting wordt in die fase merkbaar vaker. Dat is in Nederland sowieso de meest voorkomende oorzaak van een licht verhoogd resultaat.

Een hoge alat waarde heeft verschillende oorzaken, en de volgorde verschilt per levensfase. Daarnaast blijft de gewone lijst gelden. Medicijnen en supplementen, overmatig alcoholgebruik en virale hepatitis horen daar allemaal bij.

Voor hepatitis B is apart serologisch onderzoek nodig. Een sterk verhoogde uitslag, vele malen de bovengrens, past bij een acuut beeld.

Tot slot de grens zelf, en dit is het punt dat het vaakst gemist wordt. De 34 op uw uitslag komt uit de gemiddelde bevolking. Onderzoek onder gescreende donoren kwam voor vrouwen uit rond 19 u/l.

Een vrouw met een waarde van 30 leest dus "normaal" en zit daar ver boven. Dat is geen diagnose en geen reden tot schrik. Het is wel context bij overgewicht, een hoge bloeddruk of ongunstige vetten.

Anders dan bij de meeste hormonen maakt uw cyclusdag hier niet uit. ALAT is geen cyclisch gestuurde waarde. U kunt dus op elke dag prikken.

Wat wel uitmaakt, is uw levensfase en wat u gebruikt. Vermeld hormonale anticonceptie bij de bloedafname. Vermeld ook een zwangerschap, want dan wordt de uitslag anders gelezen.

Er is één praktische regel. Doe geen zware of ongewone training in de 48 tot 72 uur ervoor. Spierwerk tilt ALAT minder op dan ASAT, maar het is er wel.

Rond de overgang is een startmeting nuttig. De metabole verschuiving in die jaren verloopt geleidelijk. Een waarde van nu is over vijf jaar het ijkpunt.

Wordt een verhoogde uitslag gevonden, dan volgt zelden een tweede losse ALAT. De vervolgstap is de context: ASAT, gamma-GT en alkalische fosfatase. Bij aanhoudend afwijkende alat waarden hoort ook ferritine erbij. IJzerstapeling komt in Nederland vaker voor dan gedacht.

Bespreek een afwijkende uitslag altijd met uw huisarts.