Bij ongeveer 70% van de vrouwen met PCOS speelt insulineresistentie mee, ook bij een gezond gewicht (Teede et al., 2023). Insulineresistentie betekent dat je lichaam meer insuline moet aanmaken om je bloedsuiker stabiel te houden. Die hoge insuline lijkt de motor achter veel PCOS-klachten, van een verstoorde cyclus tot overmatige haargroei.
Ik merk dat insulineresistentie vaak onbesproken blijft, terwijl het juist veel verklaart. Je hoort dan dat je hormonen uit balans zijn, maar niet waarom. Hieronder lees je wat insulineresistentie is, hoe het PCOS aanjaagt en welke bloedwaarden er iets over zeggen.
Wat is insulineresistentie?
Insulineresistentie betekent dat je cellen minder goed reageren op insuline, het hormoon dat suiker uit je bloed naar je cellen brengt. Je lichaam compenseert door meer insuline aan te maken. Zo blijft je bloedsuiker een tijd normaal, terwijl je insulinespiegel ondertussen stijgt.
Die hoge insuline is het stille deel van het verhaal. Je merkt er lang weinig van, omdat je bloedsuiker nog op peil blijft.
Signalen die soms bij insulineresistentie passen:
- Vermoeidheid of een dip na koolhydraatrijke maaltijden
- Sterke trek in zoetigheid of snelle honger
- Gewichtstoename rond de buik die lastig te beïnvloeden is
- Donkere, fluweelachtige verkleuring van de huid in de nek of oksels
Hoe jaagt insuline PCOS aan?
Een hoge insuline kan de eierstokken aanzetten tot het maken van meer testosteron. Dat extra testosteron verstoort de eisprong en versterkt klachten als acne en haargroei. Zo houden insuline en androgenen elkaar in een vicieuze cirkel.
Daarnaast verlaagt een hoge insuline vaak je SHBG, het eiwit dat testosteron in het bloed bindt. Een lage SHBG maakt meer testosteron vrij beschikbaar, waardoor de klachten verder toenemen.
Dit verklaart waarom het verbeteren van je insulinegevoeligheid bij PCOS zoveel terugkomt. Het raakt niet één klacht, maar de hele keten. Hoe gewicht hier een rol in speelt, lees je in ons artikel over PCOS en gewicht.
Welke bloedwaarden zeggen iets over je bloedsuiker?
Geen enkele waarde bewijst insulineresistentie in zijn eentje, maar samen geven ze een beeld van hoe je lichaam met suiker omgaat. De meest gebruikte zijn je glucose op een nuchtere ochtend en je HbA1c, dat je gemiddelde bloedsuiker over de afgelopen weken laat zien.
| Wat je wilt weten | Waarde die inzicht geeft | Wat het laat zien |
|---|---|---|
| Je bloedsuiker op één moment | Glucose (nuchter) | Een momentopname van je bloedsuiker |
| Je gemiddelde bloedsuiker over weken | HbA1c | Een stabieler beeld over de afgelopen 2 tot 3 maanden |
Bij beginnende insulineresistentie kunnen glucose en HbA1c nog normaal zijn, terwijl je insuline al verhoogd is. Een normale uitslag sluit insulineresistentie dus niet helemaal uit. Daarom hoort de uitslag altijd samen met je klachten beoordeeld te worden.
De Diabetes-test meet onder andere je glucose en HbA1c, zodat je in beeld krijgt hoe je bloedsuiker zich houdt. Voor het hele PCOS-plaatje lees je onze PCOS-pillar over symptomen, oorzaken en diagnose.
Waarom dit ook op lange termijn telt
PCOS gaat samen met een hoger risico op diabetes type 2 en hart- en vaatziekten (Teede et al., 2023). Insulineresistentie is daarin een belangrijke schakel. Daarom is het zinvol om naast je cyclus ook je bloedsuiker af en toe in de gaten te houden.
Dit betekent niet dat je nu diabetes hebt of krijgt. Het betekent wel dat vroeg kijken je de kans geeft om bij te sturen voordat er klachten ontstaan.
Aandachtspunten op de langere termijn:
- Een periodieke check van je bloedsuiker, zeker met diabetes in de familie
- Aandacht voor je bloeddruk en cholesterol
- Een stabiele leefstijl die je insulinegevoeligheid ondersteunt
Wat kun je zelf doen?
Het verbeteren van je insulinegevoeligheid is de eerste stap die in vrijwel elke PCOS-richtlijn terugkomt (Teede et al., 2023). Kleine, vol te houden veranderingen lijken meer effect te hebben dan een streng dieet dat je niet volhoudt.
Wat volgens onderzoek kan helpen:
- Regelmatig bewegen, met aandacht voor kracht en duur
- Voeding die je bloedsuiker stabieler houdt, met minder snelle suikers
- Vezelrijke maaltijden die je bloedsuiker geleidelijker laten stijgen
- Aandacht voor slaap en stress, die je bloedsuiker mee beïnvloeden
Deze stappen vervangen geen medische behandeling. Sommige vrouwen krijgen daarnaast medicatie die de insulinegevoeligheid ondersteunt. Wat voor jou past, bespreek je met je huisarts.
Veelgestelde vragen
Heb ik altijd overgewicht bij insulineresistentie?
Nee. Insulineresistentie komt bij PCOS ook voor bij een gezond gewicht. Let daarom niet alleen op de weegschaal, maar ook op klachten als vermoeidheid na maaltijden of sterke trek in zoetigheid.
Is een normale glucose geruststellend?
Deels. Bij beginnende insulineresistentie kan je glucose nog normaal zijn terwijl je insuline al stijgt. Een normale uitslag sluit insulineresistentie dus niet helemaal uit en hoort samen met je klachten beoordeeld te worden.
Krijg ik door PCOS zeker diabetes?
Nee, dat is geen zekerheid. PCOS gaat wel samen met een hoger risico op diabetes type 2. Aandacht voor je leefstijl en een periodieke check van je bloedsuiker kunnen dat risico helpen beperken.
Bronnen
- Teede HJ, Tay CT, Laven J, et al. International Evidence-based Guideline for the Assessment and Management of Polycystic Ovary Syndrome 2023. Monash University, ESHRE en ASRM, 2023.
- Bozdag G, Mumusoglu S, Zengin D, Karabulut E, Yildiz BO. The prevalence and phenotypic features of polycystic ovary syndrome: a systematic review and meta-analysis. Hum Reprod. 2016;31(12):2841-2855. PMID: 27664216.
- NHG en Thuisarts.nl. Polycysteus-ovariumsyndroom (PCOS). Nederlands Huisartsen Genootschap. Beschikbaar via thuisarts.nl.
Elk bloedtestresultaat via Lunara bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Voor behandelbeslissingen bespreek je je resultaten met je huisarts.
Tags
Auteur
