Alcohol staat op vrijwel elke lijst met triggers voor opvliegers, en er is inmiddels cijfermateriaal dat die plek onderbouwt. In een groot cohortonderzoek onder premenopauzale vrouwen lag de kans op vasomotore klachten hoger naarmate er meer werd gedronken, oplopend van een odds ratio van 1,42 bij minder dan 10 gram per dag tot 3,52 bij 40 gram of meer.
Die cijfers gaan over samenhang, niet over oorzaak. Maar het patroon is netjes oplopend, en dat maakt het lastiger om weg te wuiven.
Wij noemen alcohol daarom de eerste trigger om te testen. Niet omdat het de grootste is, maar omdat het de makkelijkst te meten is.
Waarom geeft alcohol opvliegers?
Alcohol verwijdt je bloedvaten en verhoogt kortdurend je huiddoorbloeding, precies de reactie die je bij een opvlieger voelt. Omdat je thermoneutrale zone in de overgang smaller is, hoeft er minder te gebeuren voordat je lichaam die reactie inzet. Warme dranken en een warme kamer werken via hetzelfde mechanisme.
Daarbovenop verandert alcohol hoe je lichaam warmte afvoert. Je voelt je even warm, en daarna volgt vaak juist een koude fase.
Er is nog een tweede route. Alcohol wordt in de lever afgebroken via enzymen die ook bij je hormoonstofwisseling betrokken zijn.
Hoe zwaar die tweede route weegt, is niet uitgekristalliseerd. Het eerlijke antwoord is dat het vaatmechanisme het best onderbouwd is.
Wat doet alcohol met je slaap in de overgang?
Alcohol helpt je sneller in slaap vallen en verstoort daarna de tweede helft van je nacht. Je slaapt oppervlakkiger, wordt vaker wakker en hebt meer kans op nachtzweten in de vroege ochtend. In een periode waarin je slaap toch al versnipperd is, telt dat dubbel.
Dat is de reden dat het glas wijn als slaapmutsje averechts werkt. Je valt sneller in slaap en wordt om vier uur klaarwakker.
Veel vrouwen merken dit effect pas op als ze een paar weken stoppen.
| Wat je vaak merkt | Eerste helft van de nacht | Tweede helft van de nacht |
|---|---|---|
| Inslapen | Gaat sneller | Niet van toepassing |
| Doorslapen | Meestal rustig | Vaker wakker, lichter slapen |
| Nachtzweten | Minder opvallend | Vaker en heftiger |
| Hoe je wakker wordt | Niet van toepassing | Onrustig, hartkloppingen, dorst |
Deze tabel beschrijft wat vrouwen rapporteren en is geen medisch advies.
Wat er met je slaap in deze periode nog meer gebeurt, staat in slecht slapen in de overgang.
Hoeveel is te veel?
De Gezondheidsraad adviseert in Nederland geen alcohol te drinken, of in elk geval niet meer dan een glas per dag. Dat advies staat los van de overgang en geldt voor iedereen. In het onderzoek naar vasomotore klachten liep het risico al op vanaf de laagste categorie.
Tien gram alcohol is ongeveer een standaardglas. Veertig gram is dus grofweg vier glazen per dag.
Wij vinden het eerlijker om dit als een schuifknop te presenteren dan als een verbod. Minder drinken lijkt te helpen, en hoeveel minder is een keuze die je zelf maakt.
Voor je botten is er nog een reden om er kritisch naar te kijken. Regelmatig fors drinken hangt samen met een lagere botdichtheid, en na de menopauze verlies je die toch al sneller.
Dat staat verder uitgewerkt in botontkalking na de overgang.
Werkt minderen echt bij opvliegers?
Bij een deel van de vrouwen wel, en bij een ander deel niet merkbaar. Dat is precies waarom een proefperiode nuttiger is dan een algemeen advies. Twee weken zonder alcohol, met een simpel logboek van je opvliegers ernaast, geeft je een antwoord dat voor jou geldt.
Noteer per dag het aantal opvliegers en hoe vaak je wakker werd. Meer heb je niet nodig.
Wat wij vrouwen vaak zien doen, is alles tegelijk veranderen: alcohol, koffie, pittig eten en suiker. Dan weet je aan het eind niets.
Verander een ding.
Neem twee vrouwen van 50 die allebei vier glazen wijn per week drinken. Allebei hebben ze dagelijks opvliegers.
De eerste stopt twee weken en telt haar opvliegers terug van zeven naar drie per dag. Bij de tweede verandert er niets.
Zelfde inname, ander resultaat.
Bij de eerste is alcohol duidelijk een trigger. Bij de tweede ligt de verklaring ergens anders, en dat is net zo bruikbaar om te weten. Daarom vind ik die proefperiode waardevoller dan welke triggerlijst ook.
Meet je geen verschil, dan is alcohol bij jou waarschijnlijk niet de dominante trigger, en kun je je aandacht ergens anders op richten. Het overzicht van de andere triggers staat in ons artikel over opvliegers.
Wanneer bespreek je dit met je huisarts?
Bespreek het als je merkt dat minderen niet lukt, als je drinkt om te slapen, of als je klachten houdt terwijl je al fors geminderd hebt. Ook als je medicijnen gebruikt is het gesprek zinvol, omdat alcohol met veel middelen wisselwerkingen heeft.
Houd je aantekeningen bij de hand.
Blijven de opvliegers ondanks minderen aanhouden, dan kun je met je huisarts kijken naar de andere verklaringen, of naar hormoontherapie bij de overgang. Wil je je schildklier- en ijzerwaarden meenemen, dan zitten die in de menopauze-check.
Bronnen
- Kwon R, Chang Y, Kim Y, et al. Alcohol consumption patterns and risk of early-onset vasomotor symptoms in premenopausal women. Nutrients, 2022. PMID 35684078.
- Gezondheidsraad, Richtlijnen goede voeding, advies over alcohol.
- RIVM, cijfers en informatie over alcoholgebruik.
- Thuisarts.nl, minder alcohol drinken.
Lunara Health levert bloedonderzoek en uitleg, geen diagnose. Je uitslagen worden beoordeeld door een BIG-geregistreerde arts. Blijf bij klachten altijd je huisarts betrekken, en gebruik dit artikel niet om zelf te behandelen.
Auteur
Lunarahealth
Dr. Naimi, BIG-geregistreerde arts, ziet toe op de medische standaarden achter onze content en beoordelingen. Lees ons medisch beleid
