De HOMA-IR is een rekenmodel dat je nuchtere glucose en je nuchtere insuline combineert tot een getal dat iets zegt over je insulinegevoeligheid. Je berekent het met de formule HOMA-IR = (nuchtere glucose in mmol/l x nuchtere insuline in mIU/l) gedeeld door 22,5. Hoe hoger het getal, hoe meer het kan wijzen op insulineresistentie.
Ik krijg vaak de vraag hoe je nou precies aan die HOMA-IR komt en wat een gezond getal is. In dit artikel laat ik je de formule zien, reken ik een voorbeeld voor je uit en leg ik uit welke waarden indicatief zijn. Ik ben ook eerlijk over de beperkingen, want de HOMA-IR is een onderzoeksmaat en geen kant-en-klare diagnose.
Wil je eerst het grotere plaatje? Lees dan onze pijler over insulineresistentie bij vrouwen en welke bloedwaarden je test.
Wat is de HOMA-IR?
HOMA-IR staat voor Homeostatic Model Assessment of Insulin Resistance. Het is een rekenmodel dat op basis van je nuchtere glucose en insuline een schatting maakt van hoe gevoelig je lichaam is voor insuline. Het model werd in 1985 ontwikkeld en wordt vooral in onderzoek gebruikt.
De achterliggende gedachte is simpel. Als je lichaam veel insuline nodig heeft om je bloedsuiker normaal te houden, dan reageren je cellen minder goed op insuline. De HOMA-IR vangt die verhouding tussen glucose en insuline in een enkel getal.
Het is dus geen aparte bloedtest, maar een berekening op basis van twee waarden die je uit een gewone nuchtere bloedafname haalt.
Hoe bereken je de HOMA-IR?
Je berekent de HOMA-IR door je nuchtere glucose te vermenigvuldigen met je nuchtere insuline en het resultaat te delen door 22,5. Belangrijk is dat je de glucose in mmol/l gebruikt en de insuline in mIU/l, want dat zijn de eenheden waarvoor de constante 22,5 geldt.
De tabel hieronder laat de formule zien met een uitgewerkt voorbeeld en een indicatieve interpretatie. Let op: de afkapwaarden verschillen per lab en per populatie, dus zie dit als richtlijn en niet als grens.
| Onderdeel | Uitleg of waarde |
|---|---|
| Formule | HOMA-IR = (nuchtere glucose in mmol/l x nuchtere insuline in mIU/l) / 22,5 |
| Voorbeeld glucose | 5,0 mmol/l |
| Voorbeeld insuline | 8 mIU/l |
| Berekening | (5,0 x 8) / 22,5 = 40 / 22,5 = 1,8 |
| Uitkomst | HOMA-IR van ongeveer 1,8 |
| Onder 1 (indicatief) | Laag, doorgaans gunstige insulinegevoeligheid |
| Ongeveer 1 tot 2 (indicatief) | Gemiddeld, past bij veel gezonde volwassenen |
| Boven 2,5 (indicatief) | Mogelijk verminderde insulinegevoeligheid, bespreek met je arts |
In het voorbeeld hierboven kom je uit op een HOMA-IR van ongeveer 1,8. Dat valt in de gemiddelde range en wijst op zichzelf niet op een probleem. De getallen in de tabel zijn indicatief en bedoeld om je een gevoel te geven, niet om jezelf een diagnose te stellen.
Welke HOMA-IR waarde wijst op insulineresistentie?
Er is geen wereldwijd vastgestelde afkapwaarde voor de HOMA-IR. In veel studies wordt een waarde boven ongeveer 2,5 gebruikt als signaal voor verminderde insulinegevoeligheid, maar die grens verschilt per lab, per etniciteit en per leeftijd. Een enkele waarde zegt daarom weinig zonder context.
Wat een gezonde HOMA-IR is, hangt af van de meetmethode van het lab en de populatie waarin de referentie is bepaald. Daarom kun je twee labs niet zomaar naast elkaar leggen.
Zie een verhoogde uitkomst dus als aanleiding voor een gesprek met je huisarts, niet als een vaststaande conclusie. Ook je klachten, je gewicht, je familiegeschiedenis en andere waarden tellen mee.
Welke bloedwaarden heb je nodig?
Voor de HOMA-IR heb je twee nuchtere waarden nodig: je nuchtere glucose en je nuchtere insuline. Nuchter betekent dat je acht tot twaalf uur voor de afname niets meer eet of drinkt, behalve water. Dat is belangrijk, want eten laat zowel je glucose als je insuline stijgen.
Je nuchtere glucose laat zien hoeveel suiker er op dat moment in je bloed zit. Je nuchtere insuline laat zien hoeveel insuline je alvleesklier nodig heeft om die suiker in balans te houden.
Beide waarden komen uit dezelfde buisje bloed dat in de ochtend wordt afgenomen. Je hebt er dus geen aparte prik voor nodig.
Wil je ook je langetermijn bloedsuiker in beeld brengen, lees dan wat je HbA1c-waarde over je bloedsuiker op de lange termijn zegt.
Wat zijn de beperkingen van de HOMA-IR?
De HOMA-IR is een schatting, geen directe meting van insulineresistentie. De gouden standaard daarvoor is de clamp-methode, een intensief onderzoek dat alleen in studieverband wordt gedaan. De HOMA-IR benadert die uitkomst, maar met foutmarges.
Daar komt bij dat de insulinemeting tussen labs sterk kan verschillen. Dezelfde bloedafname kan bij een ander lab een andere HOMA-IR opleveren. Ook een enkele nuchtere waarde varieert van dag tot dag.
De HOMA-IR is minder betrouwbaar bij mensen die al met insuline behandeld worden of bij wie de alvleesklier weinig insuline aanmaakt. Zie het model daarom als een hulpmiddel dat richting geeft, niet als een op zichzelf staande diagnostische test.
Kort gezegd: de HOMA-IR is een handig startpunt, geen eindpunt.
Zelf je HOMA-IR laten bepalen
Wil je je HOMA-IR laten berekenen, dan heb je een nuchtere glucose en nuchtere insuline nodig. Bij Lunara kan dat zonder verwijzing met de Insulineresistentie HOMA-IR test, waarbij beide waarden worden geprikt en de HOMA-IR voor je wordt berekend.
Wil je breder kijken naar je stofwisseling, dan brengt een metabool onderzoek ook waarden als cholesterol en HbA1c in kaart. Elk resultaat wordt beoordeeld door een BIG-geregistreerde arts.
Insulineresistentie hangt bij vrouwen vaak samen met PCOS. Lees daarover in PCOS en insulineresistentie, de verborgen oorzaak.
Veelgestelde vragen
Wat is een normale HOMA-IR waarde?
Een HOMA-IR rond de 1 wordt vaak als gunstig gezien en veel gezonde volwassenen zitten tussen ongeveer 1 en 2. Boven de 2,5 wordt in veel studies als mogelijk verhoogd beschouwd. De precieze grens verschilt per lab en populatie, dus bespreek je uitslag met je arts.
Moet ik nuchter zijn voor de HOMA-IR?
Ja. Zowel je glucose als je insuline moet nuchter worden geprikt, dus acht tot twaalf uur zonder eten of gezoete drank. Water mag wel. Zonder nuchter te zijn is de HOMA-IR niet betrouwbaar te berekenen.
Is de HOMA-IR een diagnose voor diabetes?
Nee. De HOMA-IR is een onderzoeksmaat die een schatting geeft van je insulinegevoeligheid, geen diagnose. De diagnose diabetes of prediabetes stelt je huisarts op basis van onder andere je glucose en HbA1c, samen met je klachten en risicofactoren.
Kan ik mijn HOMA-IR zelf berekenen?
Ja, als je je nuchtere glucose in mmol/l en je nuchtere insuline in mIU/l weet. Vermenigvuldig beide waarden en deel door 22,5. Let op dat je lab dezelfde eenheden gebruikt, anders klopt de uitkomst niet.
Waarom verschilt mijn HOMA-IR per lab?
De insulinemeting is niet overal gestandaardiseerd, waardoor labs verschillende waarden kunnen geven voor hetzelfde bloed. Ook de referenties verschillen. Vergelijk daarom bij voorkeur uitslagen van hetzelfde lab en bespreek ze met je arts.
Bronnen
- Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG). NHG-Standaard Diabetes mellitus type 2. NHG, richtlijnen over glucose en insulineresistentie.
- Thuisarts.nl (in samenwerking met het NHG). Informatie over bloedsuiker, diabetes en insulineresistentie.
- Diabetes Fonds. Insulineresistentie en prediabetes. Diabetes Fonds, publieksinformatie.
- RIVM. Diabetes en risicofactoren in Nederland. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu.
Elk bloedtestresultaat via Lunara bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. De HOMA-IR is een rekenmodel en geen op zichzelf staande diagnose. Voor behandelbeslissingen bespreek je je resultaten met je huisarts.
Auteur
